VI KZP 33/73

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: M. Budzianowski, K. Grzebuła, L. Jax (sprawozdawca), dr T. Majewski, A. Pyszkowski, M. Szczepański.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) wniosku Prokuratora Generalnego PRL z dnia 9 lipca 1973 r., skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Izby Karnej, o wyjaśnienie przepisu art. 447 k.p.k., mogącego budzić wątpliwości co do tego:"Czy do rozpoznania w postępowaniu przyspieszonym sprawy o przestępstwo ścigane na wniosek niezbędne jest złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie (art. 5 § 3 k.p.k.)?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepis art. 447 § 1 k.p.k. zawiera wyczerpujące wyliczenie przepisów określających przestępstwa, co do których może toczyć się postępowanie przyspieszone. Są wśród nich przestępstwa ścigane z urzędu (art. 166, 236 i 237 k.k. oraz 212 § 1 k.k., jeżeli czyn dotyczy mienia społecznego), na wniosek pokrzywdzonego (art. 167 § 1, art. 212 § 1 k.k., jeżeli czyn nie dotyczy mienia społecznego) oraz z oskarżenia prywatnego (art. 156 § 2, art. 171 § 1, art. 181 § 1, art. 182 § 1 k.k.).Przepis art. 447 § 1 k.p.k. stanowi zarazem, że postępowanie przyspieszone toczy się w trybie publicznoskargowym także o przestępstwo ścigane z oskarżenia prywatnego. Brak wzmianki w powyższym przepisie o tym, czy istnieje analogiczna możliwość ścigania w trybie przyspieszonym przestępstw podlegających ściganiu z urzędu, lecz na wniosek pokrzywdzonego - bez uzyskania takiego wniosku, stał się powodem powstania wątpliwości, do której wyjaśnienia zmierza przedstawiony wyżej wniosek Prokuratora Generalnego PRL.Na pytanie sformułowane we wniosku należy odpowiedzieć pozytywnie z przyczyn następujących:W przepisie art. 11 pkt 4 k.p.k. wymienione zostały trzy przesłanki procesowe ujemne, a mianowicie: brak skargi uprawnionego oskarżyciela, brak zezwolenia na ściganie oraz brak wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej. Jeżeli w sprawie zachodzi jedna z powyższych przesłanek, to prowadzenie procesu karnego jest niedopuszczalne.Przepis art. 447 § 1 k.p.k. wskazując przestępstwa, których ściganie może nastąpić w trybie postępowania przyspieszonego, jednocześnie stanowi (in fine), że postępowanie przyspieszone toczy się w trybie publicznoskargowym także o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego.W razie zaistnienia więc warunków wymienionych w omawianym przepisie w sprawach ściganych z oskarżenia prywatnego brak skargi uprawnionego oskarżyciela oraz brak decyzji prokuratora, o której jest mowa w art. 5 § 1 k.p.k., nie stoi na przeszkodzie wszczęciu i prowadzeniu postępowania przyspieszonego.Przepis art. 5 § 1 k.p.k. zatem wprowadza wyjątek od zasady wynikającej z art. 11 pkt 4 k.p.k. Wyjątek ten dotyczy jednak tylko jednej z wyżej wymienionych ujemnych przesłanek procesowych, o których jest mowa w ostatnio wymienionym przepisie, a mianowicie braku skargi oskarżyciela prywatnego.Natomiast za nieuzasadniony trzeba uznać pogląd, że przepis ten uznaje za dopuszczalne również wszczęcie i prowadzenie postępowania przyspieszonego mimo istnienia dalszych ujemnych przesłanek wymienionych w art. 11 pkt 4 k.p.k., a więc mimo braku zezwolenia na ściganie (art. 5 § 2 k.p.k.) lub braku wniosku o ściganie pochodzącego od osoby uprawnionej (art. 5 § 3 i 4 k.p.k.).Pogląd taki bowiem oparty byłby na rozszerzającej wykładni art. 447 § 1 k.p.k. Stosowanie zaś takiej interpretacji jest w danym wypadku niedopuszczalne, gdyż postępowanie przyspieszone jest jednym ze szczególnych postępowań, o których traktuje dział X kodeksu postępowania karnego.Zresztą przepis stwierdzający, że "postępowanie przyspieszone toczy się w trybie publicznoskargowym także o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego", nie może być interpretowany jako dający podstawę do prowadzenia postępowania przyspieszonego o przestępstwa ścigane na wniosek - bez złożenia przez pokrzywdzonego wniosku w trybie przewidzianym w art. 5 § 3 i 4 k.p.k. - także z tego powodu, że postępowanie o te przestępstwa toczy się zawsze z urzędu, a więc w trybie publicznoskargowym, przy czym warunkiem wszczęcia postępowania (jeden z tzw. szczególnych warunków ścigania) jest uprzednie złożenie przez pokrzywdzonego wniosku o ściganie.Z wyżej podanych przyczyn należy przyjąć, że w sprawach o występki określone w art. 167 § 1 k.k. oraz w sprawach o występki określone w art. 212 § 1 k.k., w których przedmiotem przestępstwa jest mienie osobiste lub indywidualne, do zawiadomienia, o którym jest mowa w art. 447 § 2 k.p.k., powinien być dołączony wniosek pokrzywdzonego o pociągnięcie sprawcy do odpowiedzialności karnej (art. 5 § 3 k.p.k.).Brak wniosku pokrzywdzonego może być jednak uzupełniony w toku postępowania, co powoduje konwalidację czynności procesowych dokonanych mimo braku wniosku (por. uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów z dnia 17 grudnia 1970 r. - VI KZP 43/68, OSNKW 1971, z. 7-8, poz. 101).