VI KZP 66/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia A. Pyszkowski. Sędziowie: E. Binkiewicz, M. Szczepański (sprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jana K., oskarżonego z art. 237 § 1 d.k.k., po rozpoznaniu przedstawionego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 19 sierpnia 1970 r. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy pokrzywdzony, który w czasie przewidzianym w art. 44 § 1 k.p.k. zgłosił swój udział w charakterze oskarżyciela posiłkowego w wypadku, gdy sąd I instancji nie podjął wprawdzie postanowienia o jego dopuszczeniu do procesu, ale faktycznie umożliwił mu uczestnictwo w tym procesie, zyskał przez to prawo strony (oskarżyciela posiłkowego), a co za tym idzie uprawnienia do złożenia środka odwoławczego?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 390 k.p.k.uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżejUzasadnienie faktyczneZgodnie z treścią art. 50 § 2 zdanie pierwsze k.p.k., w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, w których prokurator obejmuje oskarżenie przez przyłączenie się do postępowania wszczętego na skutek wniesienia oskarżenia przez pokrzywdzonego, pokrzywdzony z mocy ustawy korzysta z praw oskarżyciela posiłkowego.Natomiast w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego, a także w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego, w których na skutek wszczęcia postępowania przez prokuratora w trybie art. 50 § 1 k.p.k. postępowanie toczy się z urzędu, pokrzywdzony może się stać stroną, mianowicie oskarżycielem posiłkowym (art. 44 § 1 i 2 oraz 50 § 2 zdanie po średniku k.p.k.). W tych sprawach uzyskanie przez pokrzywdzonego uprawnień przysługujących stronie (art. 44 § 2 k.p.k.) uwarunkowane jest:1) złożeniem przez pokrzywdzonego oświadczenia o woli działania w charakterze oskarżyciela posiłkowego w czasie i w formie wskazanej w art. 44 § 1 k.p.k.;2) dopuszczeniem pokrzywdzonego przez sąd do udziału w postępowaniu sądowym, przy czym sąd może podjąć taką decyzję tylko wtedy, gdy uzna udział oskarżyciela posiłkowego w postępowaniu za leżący w interesie wymiaru sprawiedliwości (art. 45 § 1 zdanie pierwsze k.p.k.).Decyzja sądu o dopuszczeniu oskarżyciela posiłkowego do udziału w postępowaniu powinna być wydana w formie postanowienia, albowiem art. 45 § 1 k.p.k. stanowi, że w tym zakresie decyduje sąd ("sąd dopuszcza"), że w tej materii ustawa nie wymaga wydania wyroku (art. 86 § 1 k.p.k.), uznanie zaś, że decyzja taka mogłaby mieć formę zarządzenia, byłoby sprzeczne z brzmieniem art. 86 § 2 k.p.k. oraz z treścią art. 45 § 3 k.p.k., który stanowi, że na postanowienie o dopuszczeniu lub odmowie dopuszczenia pokrzywdzonego do udziału w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego zażalenie nie przysługuje.Decyzja o dopuszczeniu oskarżyciela posiłkowego może przybrać formę postanowienia stwierdzającego wprost, że wniosek pokrzywdzonego został uwzględniony i że przemawiał za tym wspomniany wyżej interes wymiaru sprawiedliwości, lub też może ona wynikać w sposób wyraźny bądź dorozumiany z treści rozstrzygnięcia innej kwestii, jak np. rozstrzygnięcia wniosku dowodowego zgłoszonego przez oskarżyciela posiłkowego. Skoro bowiem rozstrzygnięciu podlegają jedynie wnioski stron, to rozstrzygnięcie przez sąd omawianego wniosku dowodowego nie może oznaczać nic innego jak uznania pokrzywdzonego za oskarżyciela posiłkowego i dopuszczenia go w ten (formalnie wadliwy) sposób do udziału w postępowaniu.Nie inaczej należy także ocenić sytuację, gdy pokrzywdzony złoży pisemny wniosek w trybie art. 44 § 1 k.p.k., gdy nie zachodzą przesłanki powodujące niemożność dopuszczenia go do udziału w postępowaniu (art. 45 § 1 i 2 k.p.k.) oraz gdy zamiast postanowienia o dopuszczeniu do udziału w postępowaniu zostanie wydane zarządzenie w tym względzie albo gdy nie zapadnie żadna decyzja, a następnie pokrzywdzony weźmie faktyczny udział w postępowaniu w charakterze strony.Uznanie faktu błędnego wydania zarządzenia zamiast postanowienia lub braku decyzji za przekreślający uprawnienia pokrzywdzonego do realizowania tych uprawnień strony, jakie przysługują oskarżycielowi posiłkowemu mimo jego faktycznego udziału w postępowaniu (rzecz oczywista, za zgodą sądu), byłoby sprzeczne z intencjami nowego kodeksu postępowania karnego, a między innymi z dążeniem do niezbędnego odformalizowania postępowania. Decydujące bowiem znaczenie należy przyznać nie formie, lecz faktowi dopuszczenia pokrzywdzonego do udziału w postępowaniu w charakterze oskarżyciela posiłkowego, z czego wynika dopuszczalne domniemanie przyznania mu praw strony.Oczywiste jest w konsekwencji, że mający prawa strony oskarżyciel posiłkowy uprawniony jest do wnoszenia środków odwoławczych z ograniczeniami wynikającymi z ustawy (art. 395 k.p.k.).