III CRN 440/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: SSN St. Dmowski.Sędziowie SN: B. Czech, J. Niejadlik (spraw.).Protokolant: E. Krentzel.Prokurator: S. Trautsolt.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 1991 r. na posiedzeniu jawnym sprawy z wniosku Janusza D. z udziałem Alicji D. o podział majątku wspólnego na skutek rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od postanowienia Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 2 kwietnia 1990 r.postanawia:uchylić zaskarżone postanowienie, jak również poprzedzające je postanowieniem Sądu Rejonowego w W. z dnia 27 grudnia 1989 r. i przekazać sprawę temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania oraz do rozstrzygnięcia o wpisie należnym od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneJanusz D. i Alicja D. wstąpili w dniu 29 września 1960 r. w związek małżeński. W roku 1976 uzyskali - z racji członkostwa Janusza D. - przydział własnościowego prawa do lokalu w budynku położonym przy ulicy K. w W. (3 pokoje, kuchnia, łazienka) od Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej. Dnia 25 listopada 1983 r. Janusz D. wyprowadził się z tego mieszkania - od tego czasu zajmuje je Alicja D. Wyrokiem z dnia 28 czerwca 1985 r. Sąd Rejonowy w W. orzekł rozwód małżeństwa D. Janusz D. złożył 31 stycznia 1986 r. - wniosek o podział majątku wspólnego, jego i byłej żony Alicji D. W toku postępowania jednak wystąpił o wydanie postanowienia częściowego obejmującego rozstrzygnięcie tylko w odniesieniu do własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego. Uczestniczka postępowania nie wyraziła zgody na zamianę ich dotychczasowego mieszkania na dwa mniejsze lokale mieszkalne, jak też złożyła oświadczenie, że nie ma pieniędzy na dokonanie spłaty wnioskodawcy. Postanowieniem częściowym, wydanym 27 grudnia 1989 r., Sąd Rejonowy w W. ustalił, że w skład majątku wspólnego wchodzi własnościowe prawo do opisanego lokalu wraz ze zrewaloryzowanym wkładem budowlanym w wysokości 4.035.665 zł i jednocześnie dokonał podziału wierzytelności z tytułu tego wkładu budowlanego w ten sposób, że przyznał wnioskodawcy Januszowi D. i uczestniczce Alicji D. kwoty po 2.022.532 zł, z tym, że przyznane wkłady będę stanowiły zaliczkę na poczet wkładu na dwa oddzielne lokale, jakie przydzieli Nauczycielska Spółdzielnia Mieszkaniowa w W. Rewizja uczestniczki postępowania została oddalona postanowieniom Sądu Wojewódzkiego w W. z dnia 2 kwietnia 1990 r.W rewizji nadzwyczajnej - zarzucającej rażące naruszenie art. 307 k.p.c., art. 688, w zw. z art. 567 § 3 k.p.c., art. 42 i 45 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 210-212 k.c. - Prokurator Generalny wnosił o uchylenie tego postanowienia, jak również postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia 27 grudnia 1989 r. i o przekazanie sprawy temu Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.Można się zgodzić ze skarżącym, iż uznając, że w sytuacji gdy brak jest realnej możliwości spłacenia b. małżonka, który opuszcza wspólne mieszkanie, przez małżonka, który w wyniku podziału otrzymał na własność własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu, a (jak w rozpoznawanej sprawie) istnieje możliwość uzyskania w okresie 3-4 lat dwóch oddzielnych lokali, sąd - stosownie do III Tezy Wytycznych (30.XI.1974 r., III CZP 1/74, OSNCP 1975 r. nr 3, poz. 37) - może jedynie dokonać podziału wierzytelności z tytułu wkładu budowlanego, przeoczył Sąd Rejonowy, iż zawarta w niej wykładnia odnosi się do sytuacji, gdy w skład majątku wspólnego małżonków wchodzi lokatorskie prawo do lokalu spółdzielczego. Możliwe sposoby podziału majątku wspólnego w odniesieniu do własnościowego prawa do lokalu wskazano bowiem w Tezie VII tych Wytycznych. W tej Tezie zaś Sąd Najwyższy wyraził pogląd (I lit. c), że istnieje możliwość dokonania między współmałżonkami podziału sumy wkładu lub przyznania tej sumy jednemu z nich, jednakże - jak to przytoczono w uzasadnieniu - podział sumy wkładu budowlanego należy stosować raczej wtedy, gdy wszyscy zainteresowani o to wnoszą albo gdy ze względu na koniunkturę w danej miejscowości rynkowa wartość mieszkania nie odbiega od tzw. wartości statutowej. W przeciwnym zaś razie należy uciekać się do sprzedaży, gdyż suma w tej drodze uzyskana jest z reguły znacznie wyższa od wkładu budowlanego, a zatem jest to - jako że przy zamianie wymagana jest poważna dopłata na wkłady budowlane - sposób podziału znacznie korzystniejszy dla osób zainteresowanych.Zarzutów skarżącego nie dyskwalifikuje okoliczność, iż w Tezie VII Wytycznych wypowiedział się Sąd Najwyższy, że możliwe jest sprowadzenie podziału do przydzielenia każdemu z małżonków prawa do innego lokalu. Nie można bowiem było nie zwrócić uwagi na to, że - według wykładni prezentowanej przez ten Sąd - musiałoby to być mieszkanie konkretnie wskazane. W rozpoznawanej sprawie zaś taka sytuacja nie zachodziła. Nauczycielska Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa poinformowała bowiem Sąd Rejonowy, że byli małżonkowie D. mogliby liczyć na przydzielenie im - w zamian za przedmiotowe mieszkaniowe - dwóch mniejszych oddzielnych lokali mieszkalnych w ciągu 3-4 lat, i - w dodatku - pod warunkiem, że każdy z nich złoży odpowiedni wniosek. Tymczasem ustalenia zaskarżonego postanowienia wskazują, że do protokołu rozprawy z dnia 14 grudnia 1989 r. uczestniczka postępowania złożyła Sądowi Rejonowemu oświadczenie, iż odmawia zgody na zamianę wspólnego mieszkania na dwa mniejsze lokale mieszkalne.Trafny jest - w konsekwencji - zarzut, że brak było podstaw do podziału między byłych małżonków wierzytelności z tytułu wkładu budowlanego i zobowiązania ich do czynienia starań o uzyskanie przydziału dwóch mniejszych lokali mieszkalnych w Nauczycielskiej Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej.Rację ma bowiem skarżący podnosząc, iż do odmiennych wniosków nie prowadzi - powołany przez Sąd Rejonowy - pogląd wyrażony w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1984 r., II CR 432/84. Wskazując, iż zgodnie z art. 211 k.c. każdy z małżonków może żądać, żeby zniesienie wspólności nastąpiło przez podział polegający na przyznaniu każdemu z nich, w miejsce ich wspólnego lokalu mieszkalnego, innego odpowiedniego mniejszego lokalu i wydanie postanowienia uwzględniającego przytoczone żądanie nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że drugi, z b. małżonków na taki podział nie wyraził zgody, zastrzegł bowiem Sąd Najwyższy w uzasadnieniu tego orzeczenia, że może to nastąpić tylko w porozumieniu ze spółdzielnią, mianowicie, jeśli zaoferuje ona w miejsce dotychczasowego wspólnego lokalu mieszkalnego dwa inne odpowiednio mniejsze lokale. Powiedziano zaś, że Nauczycielska Spółdzielnia Budowlano-Mieszkaniowa poinformowała Sąd Rejonowy, że takie lokale mogłaby w zamian za przedmiotowe mieszkanie - przydzielić dopiero w ciągu 3-4 lat byłym małżonkom.Trafny jest - w konsekwencji - zarzut Prokuratora Generalnego, że zastosowany przez Sąd Rejonowy - i aprobowany przez Sąd Wojewódzki - sposób podziału majątku wspólnego, obejmującego własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego, odbiega od prawidłowej wykładni powołanych na wstępie przepisów prawa. Rażące - w ten sposób - ich naruszenie konkretyzuje zaś pierwszą podstawę rewizji nadzwyczajnej z art. 417 § 1 k.p.c.