II CR 677/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN A. Wypiórkiewicz.Sędziowie SN: C. Żuławska, J. Niejadlik (spr.).Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 23 stycznia 1991 r. sprawy z powództwa Eugeniusza O. przeciwko Karolowi K. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Inspektorat w I. o zapłatę na skutek rewizji pozwanego PZU od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Bydgoszczy z dnia 26 kwietnia 1990 r., sygn. akt I C 44/88:oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneEugeniusz O. pozostawił w dniu 12 sierpnia 1987 r. przed swym domem samochód marki "Żuk". Do tego samochodu, zamkniętego i należycie zabezpieczonego, włamał się pozwany Karol K. i uruchomił go. Podczas jazdy utracił panowanie nad kierownicą i spowodował wypadek. W tym wypadku zostały uszkodzone liczne elementy pojazdu, wymagające naprawy lub wymiany. W związku z tym Eugeniusz O. wystąpił z powództwem o naprawienie mu powstałej stąd szkody przez zapłatę kwoty 1.027.000 zł przeciwko Karolowi K. (art. 415 k.c.) oraz z ubezpieczenia autocasco przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń. W toku postępowania rozszerzył - w powołaniu się na spadek siły nabywczej pieniądza - żądanie do kwoty 8.000.000 zł (23 stycznia 1990 r.), jak też wystąpił tylko przeciwko Karolowi K. z powództwem o zapłatę kwoty 155.000 zł, odpowiadającej wydatkom, jakie włożył na wynajem innych samochodów na dowożenie materiałów do swego zakładu dekarskiego. Przywrócenie uszkodzonego samochodu do stanu poprzedniego wymaga - według biegłego - nakładów odpowiadających kwocie 8.100.000 zł. Do tej kwoty więc Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo (punkt 1), z tym, że od kwoty 1.027.000 zł zasądził odsetki poczynając od dnia 20 września 1988 r. (doręczenia pozwu), od kwoty 6.973.000 zł od dnia 24 stycznia 1990 r. (rozszerzenia powództwa), a od kwoty 100.000 zł przyznał powodowi odsetki za opóźnienie, poczynając od dnia uprawomocnienia się wyroku. Dalszą kwotę 155.000 zł z odsetkami od dnia 20 września 1988 r. przyznał powodowi wyłącznie od pozwanego Karola K. (punkt 2).W rewizji powołującej podstawę zaskarżenia z art. 368 pkt 1 k.p.c. pozwany Państwowy Zakład Ubezpieczeń wnosił o zmianę tego wyroku w punkcie 1 przez oznaczenie początkowego terminu płatności odsetek za opóźnienie na dzień uprawomocnienia się zaskarżonego orzeczenia.Uzasadnienie prawneRewizja jest bezzasadna.Można się zgodzić ze stanowiskiem pozwanego Państwowego Zakładu Ubezpieczeń, iż odsetki - aczkolwiek stanowią z reguły wynagrodzenie za opóźnienie zapłaty wymagalnej już sumy pieniężnej - spełniają również swoistą funkcję odszkodowawczą. Przepis § 3 art. 481 k.c. wskazuje, że odszkodowanie, o jakim w nim mowa, ma charakter dodatkowy ("nadto"). Zestawienie tego przepisu z art. 481 § 1 k.c. prowadzi zatem do wniosku, że przy ustalaniu wysokości odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 471, art. 476 k.c.) powinna być również uwzględniona kwota uzyskana już przez wierzyciela w formie odsetek za opóźnienie się dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego.Można, w konsekwencji, zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w - powołanym w rewizji - wyroku z dnia 28 kwietnia 1958 r., sygn. akt 2 CR 460/57 (OSN 1959, nr II, poz. 53), że łączne odszkodowanie uzyskane tytułem odsetek i na zasadach ogólnych nie powinno przewyższać ogólnej szkody majątkowej poniesionej przez wierzyciela na skutek popadnięcia przez dłużnika w zwłokę ze spełnieniem wymagalnego już świadczenia pieniężnego.Nie nasuwa zastrzeżeń pogląd Sądu Wojewódzkiego, że z ubezpieczenia AC powstało na rzecz powoda roszczenie odszkodowawcze w pieniądzu. Jednakże, zakres unormowania, w myśl którego przy ustalaniu wysokości odszkodowania na zasadach ogólnych powinna być również uwzględniona kwota uzyskana przez wierzyciela w formie odsetek (§ 3 art. 481 w zw. z art. 481 § 1 k.c.), odnosi się do sytuacji, gdy źródłem roszczenia odszkodowawczego jest zwłoka dłużnika w spełnieniu świadczenia pieniężnego (art. 361 § 1, art. 476 k.c.). Nie jest tym samym wyłączone obciążenie dłużnika - również za okres poprzedzający datę orzekania - odsetkami za opóźnienie się z zapłatą odszkodowania, odpowiadającego aktualnemu kosztowi (art. 363 § 2 zd. 1 k.c.) przywrócenia uszkodzonej rzeczy do stanu poprzedniego przez wierzyciela. Prezentując odmienny pogląd odrywa się skarżący od tego, że szkoda powoda jest następstwem uszkodzenia mu samochodu przez pozwanego Karola K. Na wysokość odszkodowania - rzecz jasna, realną - nie rzutowało zaś tu opóźnienie się pozwanych w spełnieniu na jego rzecz świadczenia odszkodowawczego. Z mocy zaskarżonego wyroku otrzymuje bowiem powód taką sumę pieniężną, jaka jest aktualnie (art. 363 § 2 zd. 1 k.c.) konieczna na pokrycie wydatków połączonych z przywróceniem uszkodzonego pojazdu do stanu poprzedniego. Zmiana - w międzyczasie - siły nabywczej pieniądza i związany z tym wzrost cen materiałów oraz usług doprowadziły do tego, że przyznane powodowi odszkodowanie jest tylko nominalnie wyższe od tego, jakie odpowiadało w chwili powstania zdarzenia wyrządzającego mu szkodę wartości tej szkody. Od woli pozwanych zaś ta okoliczność nie była zależna. To wskazuje, że opóźnienie się pozwanych (zwłoka) w spełnieniu świadczenia nie rzutowało tu (art. 361 § 1 k.c.) na wysokość (realną) zasądzonego odszkodowania. W konsekwencji, nie jest trafny pogląd skarżącego, że ustalając wysokość odszkodowania według aktualnych cen nie był Sąd Wojewódzki władny przyznać powodowi odsetek za opóźnienie za czas poprzedzający uprawomocnienie się rozstrzygnięcia objętego punktem 1 zaskarżonego wyroku.Myli się skarżący i tam, gdzie podnosi, że nie można mówić o wymagalności długu przed wykazaniem przez wierzyciela wysokości tego długu. Wykazanie wysokości odszkodowania jest przedmiotem dowodzenia w procesie, a roszczenie odszkodowawcze staje się wymagalne najpóźniej z chwilą wezwania dłużnika o zapłatę długu. Nie nasuwa więc zastrzeżeń stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że pozwani popadli w opóźnienie w zapłacie odszkodowania z chwilą doręczenia im pozwu, względnie - w odniesieniu do dalszej kwoty - pisma zawierającego rozszerzenie żądania pozwu. Treść rozstrzygnięcia zaskarżonego wyroku wskazuje, że za okres wcześniejszy Sąd Wojewódzki nie przyznał powodowi odsetek za opóźnienie. Zarzut, iż w tej sytuacji odsetki bezpodstawnie wzbogacą powoda, musi odpaść zaś dlatego, ponieważ orzeczenie o odsetkach - zresztą tu nie zindywidualizowanych - znajduje uzasadnienie w przepisach obowiązującego prawa.Rewizję pozwanego PZU zatem oddalono (art. 387 k.p.c.).