III PZP 39/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski. Sędziowie: J. Krzyżanowski, S. Rejman, A. Szczurzewski, J. Tyszka, J. Wasilewski (sprawozdawca), M. Wilewski.SentencjaSąd Najwyższy, po wysłuchaniu wniosku Prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. Dzwonkowskiego, w sprawie z powództwa Zygmunta A. i 40 innych przeciwko Zakładom Włókien Sztucznych w W. o zapłatę dodatku, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym przekazanego przez skład trzech sędziów Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 13 października 1971 r. zagadnienia prawnego:"Czy robotnikom zatrudnionym na stanowiskach, na których występują szkodliwe warunki pracy - w stopniu przekraczającym przeciętne - przysługują dodatki, o których mowa w art. 2 załącznika nr 6 do zbiorowego układu pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 15 listopada 1957 r., także wówczas, gdy nie zostały dokonane badania środowiskowe i w związku z tym nie określono stanowisk pracy, wysokości dodatków oraz okresu ich przysługiwania",uchwalił następującą odpowiedź:Robotnikom zatrudnionym na stanowiskach, na których występują szkodliwe warunki pracy w stopniu przekraczającym przeciętne, przysługują dodatki, o których mowa w art. 2 załącznika nr 6 do zbiorowego układu pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 15 listopada 1957 r., tylko wówczas, gdy dyrektor zjednoczenia określił stanowiska pracy, wysokość dodatków oraz okres ich przysługiwania. Uzasadnienie faktyczneZagadnienie powstało na tle roszczeń robotników Zakładów Włókien Sztucznych, którzy wystąpili do Zakładowej Komisji Rozjemczej o zasądzenie od pozwanych Zakładów dodatku w wysokości 1 zł za każdą godzinę pracy w warunkach szczególnie szkodliwych dla zdrowia, powołując się na treść art. 2 załącznika nr 6 do układu zbiorowego pracy dla przemysłu chemicznego z dnia 15 listopada 1957 r.Zakładowa Komisja Rozjemcza uznała roszczenia powodów za uzasadnione, lecz orzeczenie to zostało uchylone przez Zarząd Główny Związku Zawodowego Chemików ze względu na brak przesłanek określonych w ust. 5 art. 2 załącznika nr 6 do układu zbiorowego pracy.Sprawa została skierowana do Sądu Powiatowego, który przekazał ją w trybie art. 18 § 1 k.p.c. do rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu, a ten oddalił powództwo po ustaleniu następującego stanu faktycznego:W sprawie jest niesporne, że powodowie są robotnikami w przędzalni pozwanych Zakładów oraz że byli i są nadal zatrudnieni w warunkach szczególnej szkodliwości dla zdrowia, przy stężeniu CS2 wynoszącym od 40 do 50 mg/1 m3 powietrza, tj. przeciętnie 5-krotnie przekraczającym uprzednio obowiązującą najwyższą dopuszczalną normę, która wynosiła 10 mg/1 m3, lecz została uchylona w dniu 9 września 1968 r. zarządzeniem Przewodniczącego Polskiego Komitetu Normalizacyjnego. Nie jest także sporne, że powodowie są zaszeregowani do III tabeli płac oraz że korzystają ze skróconego czasu pracy i dodatkowych urlopów. Państwowy inspektor sanitarny - na podstawie przeprowadzonych we własnym zakresie badań - uznał, że na stanowiskach pracy powodów występują stężenia CS2 w stopniu nadmiernym i w związku z tym na podstawie ustawy o bezpieczeństwie i higienie pracy wydał decyzję zobowiązującą pozwane Zakłady do odpowiedniego obniżenia istniejących stężeń tego gazu.Oddalając powództwo, Sąd Wojewódzki powołał się na art. 2 załącznika nr 6 do układu zbiorowego pracy, uzależniający wypłatę indywidualnych dodatków od konkretnej sytuacji, a mianowicie takiej, gdy szkodliwe warunki pracy przekraczają przeciętne, występując przejściowo w danym wydziale lub doraźnie na konkretnym stanowisku. W pozwanych Zakładach szczególnie szkodliwe warunki występują stale, jednakże nie są one odosobnione dla tego rodzaju zakładów w kraju, a w innych krajach są one jeszcze gorsze; dlatego nie można przyjąć, że w pozwanych zakładach warunki te przekraczają stopień przeciętności.Powodowie zaskarżyli wyrok, zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 2 załącznika nr 6 do układu zbiorowego pracy.Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów przekazał składowi siedmiu sędziów do rozstrzygnięcia przedstawione na wstępie zagadnienie prawne.Rozstrzygnięcie sprawy powinno opierać się na ścisłej wykładni art. 2 załącznika nr 6 do układu zbiorowego pracy. W myśl ust. 1 tego artykułu robotnikom zatrudnionym na określonych stanowiskach, na których występują szkodliwe warunki pracy w stopniu przekraczającym przeciętne, znajdujące wyraz w odpowiedniej tabeli płac, przysługują indywidualne dodatki za każdą godzinę pracy w tych warunkach w wysokości: I grupa - 0,50 zł, II grupa - 0,75 zł, III grupa - 1,00 zł.Ustęp 5 tegoż artykułu stanowi, że wymienione stanowiska pracy, wysokość dodatków oraz okres ich przysługiwania określa dyrektor zjednoczenia w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Chemików. Dodatki te mogą być przyznawane po przedstawieniu przez zakład wyników badań środowiskowych, dokonywanych lub zaopiniowanych przez stację sanitarno-epidemiologiczną i stwierdzających, że na określonych stanowiskach pracy są przekroczone najwyższe dopuszczalne stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia lub inne normatywy higieniczne. Wyniki te powinny być ujęte w odpowiednich kartach zagrożenia zawodowego.W sprawie jest niesporne, że ani stanowiska pracy, ani wysokość dodatków, ani okres ich przysługiwania nie zostały określone przez dyrektora zjednoczenia w porozumieniu z Zarządem Głównym Związku Zawodowego Chemików. Zakład pracy nie przedstawił też badań środowiskowych stwierdzających przekroczenie dopuszczalnego stężenia czynników szkodliwych dla zdrowia i wyników ich nie ujęto w kartach zagrożenia zawodowego. Dodatki zaś, o których mowa, mogą być przyznawane dopiero po spełnieniu wspomnianych przesłanek.Badania stacji sanitarno-epidemiologicznej, przeprowadzone na podstawie i w ramach przepisów o państwowej inspekcji sanitarnej, jak również podjęta na podstawie tych badań decyzja państwowego inspektora sanitarnego powodują określone skutki w dziedzinie prawa administracyjnego, nie mogą natomiast zastąpić procedury przewidzianej przez przepisy szczególne, jakimi są przepisy płacowe układu zbiorowego pracy, a w szczególności nie mogą powodować powstania prawa podmiotowego powodów do dodatku za pracę w warunkach szkodliwych dla zdrowia. Uprawnienia takie nie wynikają także z przepisów prawa cywilnego, gdyż wprawdzie do układu zbiorowego pracy mają zastosowanie przepisy prawa cywilnego dotyczące umów, a zwłaszcza art. 441 i n. k.z., jednakże w zakresie przepisów płacowych postanowienia układu zbiorowego pracy mają znaczenie decydujące (art. 442 § 2 k.c.). Przepisy płacowe bowiem uzależniają przyznanie dodatku od spełnienia przesłanek, o których była mowa. Brak więc tych przesłanek (art. 2 ust. 5 u.z.p.) jest równoznaczny z brakiem podstawy prawnej do żądania przez powodów zapłaty dodatku. Zgodnie bowiem z ustalonym już orzecznictwem przepisy płacowe powinny być stosowane ściśle, z wyłączeniem wykładni rozszerzającej lub analogii (por. orz. II PR 151/67, OSNCP 1967, z. 3, poz. 40; orz. III PZP 20/66, OSNCP 1967, z. 3, poz. 44).Z tych względów na przedstawione zagadnienie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji.