V KZP 31/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Grajewski, L. Misiurkiewicz (sprawozdawca).Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Marka K. i Franciszka B., oskarżonych o popełnienie przestępstwa określonego w art. 217 § 2 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Nowym Sączu - postanowieniem z dnia 16 listopada 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sędzia, który wydał postanowienie odmawiające uwzględnienia wniosku prokuratora zgłoszonego na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) o umorzenie postępowania karnego na podstawie art. 1 ust. 1 tej ustawy, jest wyłączony od udziału w rozpoznaniu tej sprawy po wniesieniu przez prokuratora aktu oskarżenia?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzedstawiona w pytaniu prawnym przyczyna wyłączenia sędziego od udziału w sprawie nie jest wymieniona w art. 30 § 1 k.p.k. Wątpliwości w tej kwestii Sądu Wojewódzkiego są wynikiem rozważań możliwości uznania tej przyczyny - w drodze analogii - za równoznaczną z wymienioną w art. 30 § 1 pkt 7 k.p.k.Ustosunkowając się do istoty problemu, należy stwierdzić, że art. 30 § 1 k.p.k. jest przepisem wyjątkowym i nie należy do niego stosować wykładni rozszerzającej, jak również przez analogię.Przyczyny wyłączenia sędziego od udziału w sprawie z mocy prawa zostały wymienione wyczerpująco, co uzasadnia niedopuszczalność stosowania do art. 30 § 1 k.p.k. wykładni ekstensywnej, ponieważ z wyłączeniem sędziego z mocy tego przepisu związane są daleko idące skutki procesowe. Obraza tego przepisu bowiem stanowi zarówno bezwzględną podstawę uchylenia orzeczenia (art. 388 pkt 1 k.p.k.), jak i przesłankę wznowienia postępowania.Sytuacja przedstawiona w pytaniu prawnym najbardziej zbliżona jest do przewidzianej w art. 30 § 1 pkt 7 k.p.k. W myśl tego przepisu, jeżeli sędzia brał udział w wydaniu orzeczenia, które następnie zostało uchylone, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania, jest wyłączony z mocy prawa od udziału w sprawie. Sędzia, który po rozpoznaniu wniosku prokuratora w kwestii umorzenia postępowania karnego wydał w stosunku do podejrzanego na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii postanowienie odmawiające uwzględnienia tego wniosku, nie dokonał tym merytorycznego rozstrzygnięcia (co do istoty), zwłaszcza gdy stanowisko swoje uzasadnił potrzebą przeprowadzenia rozprawy, uznając wniosek prokuratora złożony w trybie art. 11 ust. 3 wspomnianej ustawy za przedwczesny.Sędzia odmówił więc zastosowania amnestii w określonym stadium postępowania, a nie w ogóle, zaznaczając, że dopiero po przeprowadzeniu rozprawy, a więc po dokładnym przeanalizowaniu i ocenie wszystkich okoliczności przedmiotowych i podmiotowych, sąd może zdecydować o tym, czy istnieją przesłanki do umorzenia postępowania, określone w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii.Analogiczne stanowisko sąd mógł zająć również na rozprawie przed rozpoczęciem przewodu albo na posiedzeniu po wniesieniu aktu oskarżenia, a przed wyznaczeniem rozprawy - odpowiadając na wniosek którejkolwiek ze stron.Uznanie w każdej takiej sytuacji wniosku za przedwczesny nie jest merytorycznym rozstrzygnięciem, a tym samym nie może skutkować wyłączenia sędziego od dalszego udziału w sprawie.Sąd Rejonowy w Z. w postanowieniu z dnia 19 marca 1990 r. nie stwierdził, że z okoliczności sprawy wynika, iż kara pozbawienia wolności w stosunku do podejrzanych powinna przekroczyć dwa lata; wyraził tylko pogląd, że o tym, czy nie przekroczy tego wymiaru, należy zadecydować po przeprowadzeniu rozprawy.Skoro art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii uzależnia umorzenie postępowania karnego od oceny - na podstawie okoliczności sprawy - czy orzeczona kara nie przekroczy 2 lat w wypadku przestępstwa umyślnego, a 3 lat w wypadku nieumyślnego, to sędzia ustosunkowając się do wniosku prokuratora miał prawo ocenę tę odnieść do wyników ustaleń dopiero po przeprowadzeniu rozprawy, przy czym stanowisko swoje musiał uzasadnić, nawiązując do treści art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy. Nie wyraził w ten sposób swojego stosunku do winy i kary bardziej niż np. w wypadku stosowania tymczasowego aresztowania przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy, czy też w jego trakcie, albo rozpoznając zażalenie na stosowanie tego środka przez prokuratora. Należy zauważyć, że nie jest wyłączony od udziału w sprawie sędzia drugiej instancji przy jej ponownym rozpoznaniu w wypadku, kiedy był członkiem składu, który uchylił wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, mimo że ustosunkował się do uchybień sądu pierwszej instancji mających wpływ na treść orzeczenia, wskazywał na określone w sprawie wątpliwości, a także kierunek, zakres i sposób przeprowadzenia dowodów przez ten sąd w ramach ponownego rozpoznania sprawy.Wyłączenie od dalszego udziału w sprawie z mocy art. 30 § 1 k.p.k. nie dotyczy też sędziego, który był w składzie sądu przekazującego sprawę prokuratorowi w trybie art. 344 k.p.k.We wszystkich tych sytuacjach, jakkolwiek sędzia ustosunkowuje się w określonym stopniu do okoliczności sprawy, jego decyzje nie są rozstrzygnięciami merytorycznymi - podobnie jak omawiane postanowienie Sądu Rejonowego.Jakakolwiek więc analogia do wyłączenia sędziego od udziału w sprawie w wypadku wydania postanowienia o umorzeniu postępowania karnego na podstawie przepisów ustawy o amnestii, które następnie zostało uchylone, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania, czy też warunkowego umorzenia postępowania na podstawie art. 27 k.k. w razie podjęcia postępowania zgodnie z art. 29 § 2 k.k., czy wreszcie wydania nakazu karnego w razie wniesienia sprzeciwu - nie jest trafna z przyczyn wyżej omówionych w odniesieniu do sprawy będącej przedmiotem pytania prawnego.Stanowisko sędziego wyrażone w postanowieniu, jeżeli - w ocenie sądu drugiej instancji - rzutowało ewentualnie na jego bezstronność (zwłaszcza w razie odmowy zastosowania amnestii z przyczyn merytorycznych) przy rozpoznaniu następnie sprawy powinno być, co najwyżej, rozważone w zakresie art. 31 § 1 k.p.k i w trybie art. 387 pkt 2 k.p.k., a nie art. 388 pkt 1 k.p.k.Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak wyżej.