I PR 236/71

SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 1972 r. sprawy z powództwa Gminnej Spółdzielni "Samopomoc Chłopska" w B. przeciwko Wacławowi P., Bolesławowi S. i Janowi R. o 277.817, 85 zł, na skutek rewizji pozwanego S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Lublinie z dnia 17 marca 1971 r. II C 41/71 oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneStrona powodowa - Gminna Spółdzielnia "Samopomoc Chłopska" w B. dochodziła w pozwie odszkodowania za manko w magazynie skupu włókna prowadzonym przez pozwanego Wacława P., przy czym żądała zasądzenia kwoty 30.000 zł od tegoż pozwanego solidarnie z pozwanymi Bolesławem S. oraz Janem R., którzy udzielili poręczenia wekslowego do wysokości tej kwoty. Dalszej zaś kwoty 247.817, 85 zł domagała się od pozwanego P., jednakże w toku procesu cofnęła w stosunku do niego powództwo wobec zasądzenia całej należności z tytułu manka wyrokiem karnym na mocy art. 3311 k.p.k.Sąd wojewódzki w tym stanie rzeczy postępowanie w stosunku do Wacława P. umorzył, zasądził natomiast kwotę 30.000 zł solidarnie od pozwanych B.S. i J.R. z zaznaczeniem, że na zapłatę tej kwoty odpowiada solidarnie z nimi pozwany W.P.Sąd I instancji ustalił, że wyrokiem z dnia 29 marca 1969 r. Sądu Wojewódzkiego w Lublinie IV K 8/68 Wacław P. został skazany z art. 2 § 1 ustawy z dnia 18 czerwca 1959 r. o odpowiedzialności karnej za przestępstwa przeciw własności społecznej, w związku z art. 1 § 1 lit. b ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa, za przywłaszczenie sobie (wspólnie z Romanem B.) w czasie pełnienia funkcji magazyniera i kierownika Punktu Skupu Wełny i Włókna Gminnej Spółdzielni kwoty 434.764,60 zł, którą też sąd karny zasądził solidarnie od niego i R.B. na rzecz powódki na mocy art. 331 k.p.k. Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 11 lipca 1970 r. zmienił powyższy wyrok z ten sposób, że zasądził od Wacława P. na rzecz powodowej spółdzielni kwotę 234.764,60 zł, a ponadto od Wacława P. i Romana B. solidarnie kwotę 200.000 zł.Pozwany W.P. na zabezpieczenie szkody i straty, mogących powstać w związku z niewyliczeniem się z powierzonych mu towarów i innych składników majątkowych, złożył powódce weksel in blanko podpisany przez siebie - jako wystawcę oraz opatrzony żyrem przez pozwanych S. i R. wraz z deklaracją tych ostatnich z dnia 3 marca 1963 r. upoważniającą powódkę - jako posiadacza weksla - do jego wypełnienia na kwotę 30.000 zł w wypadku powstania ww. szkody i straty. Szkoda powstała po dniu 3 marca 1963 r. w majątku powódki znacznie przewyższa - jak wynika z uzasadnienia wyroków obu sądów karnych - kwotę 30.000 zł, na którą opiewa weksel gwarancyjny.Wobec prawomocnego skazania W.P. za przywłaszczenie mienia powodowej Spółdzielni sąd wojewódzki uznał za bezprzedmiotowe zarzuty pozwanych S. i R., podniesione w odpowiedzi na pozew, ewentualne bowiem zaniedbania powódki w zakresie kontroli i nadzoru - na co powoływali się pozwani - oczywiście nie upoważniały P. do popełnienia nadużyć, za które został skazany.Od wyroku tego wniósł rewizję pozwany Bolesław S. zarzucając naruszenie prawa materialnego oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem rewizji w stosunku do pozwanego B.S., jako poręczyciela, powinno nastąpić - z uwagi na zaniedbania powodowej spółdzielni w zakresie nadzoru i kontroli - zmniejszenie odszkodowania w myśl art. 158 k.z., chociaż przepis ten nie miałby zastosowania do samego sprawcy szkody, który dopuścił się zagarnięcia mienia, przy czym zawinienie strony powodowej w nieujawnieniu wcześniej nadużyć pozwanego P. uzasadniało - zdaniem skarżącego - traktowanie poręczenia pozwanego B.S. jako złożonego pod wpływem błędu.Rewizji nie można uznać za uzasadnioną.Rewizja niesłusznie zarzuca, że sąd wojewódzki powinien był ograniczyć zakres odpowiedzialności pozwanego B.S. jako żyranta na podstawie art. 158 § 2 k.z. (obecnie art. 362 k.c.). Skoro, zgodnie z ustalonym orzecznictwem, osoba dopuszczająca się zagarnięcia mienia nie może korzystać z przepisu art. 158 § 2 k.z. i obowiązana jest do naprawienia całej szkody powstałej z zagarnięcia, chociażby poszkodowany uchybił swym obowiązkom w zakresie ochrony zagarniętego mienia, nie mogą z tego przepisu korzystać poręczyciele sprawcy szkody, bowiem zobowiązani są oni względem wierzyciela do wykonania zobowiązania dłużnika i solidarnie z nim, a o zakresie ich zobowiązania decyduje każdoczesny stan zobowiązania dłużnika (art. 636 i 632 k.z., obecnie art. 876 i 879 k.c.). Powyższe stanowisko wyraził już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 1970 r. I PR 376/67 (OSNCP 1971/3 poz. 49). Odmiennego poglądu wyrażonego w orzeczeniu z 28 października 1960 r. 3 CR 931/59, na które powołuje się rewizja, Sąd Najwyższy w obecnym składzie nie podziela.Chybione są także wywody rewizji co do działania pozwanego S. pod wpływem błędu przy udzieleniu poręczenia i związanego z tym zarzutu naruszenia art. 84 i 86 k.c. Zważywszy, że błąd, na który powołuje się ten pozwany, nie dotyczy treści czynności prawnej (art. 84 § 1 k.c.), uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego stronie powodowej byłoby zgodnie z art. 86 § 1 k.c. możliwe tylko wtedy, gdyby ona wywołała podstępnie ten błąd, co w niniejszym wypadku nie zachodzi. Skazanie głównego księgowego powodowej Spółdzielni B. wspólnie z pozwanym S. za przywłaszczenie mienia spółdzielni, datujące się również z okresu wcześniejszego od daty poręczenia, nie oznacza, by strona powodowa "ukrywała" przed pozwanym nadużycia P., księgowego nie można bowiem utożsamiać z powodową spółdzielnią. Brakowało w tym stanie rzeczy przesłanek do uchylenia się pozwanego S. od poręczenia udzielonego powódce, "niezastosowanie" zatem przepisów art. 84 i 86 k.c. przez sąd I instancji nie stanowi - wbrew wniesieniu rewizji - naruszenia prawa materialnego.Z tych przyczyn rewizja, jako pozbawiona uzasadnionych podstaw, podlegała zgodnie z art. 387 k.p.c. oddaleniu.