I KZP 6/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski (sprawozdawca). Sędziowie: A. Popowicz, A. Deptuła.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: R. Stefański.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Janusza K., oskarżonego z art. 210 § 1, 156 § 1 k.k. w zw. z art. 60 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Warszawie - postanowieniem z dnia 1 lutego 1991 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Jak należy rozumieć treść art. 11 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych (...) (Dz. U. Nr 53, poz. 306), w szczególności czy użyte w nim sformułowanie: «sprawy wszczęte przed dniem 1 stycznia 1991 r.» dotyczy spraw, w których przed dniem 1 stycznia 1991 r. zostało wszczęte postępowanie przed sądem, czy też postępowanie przygotowawcze?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneWątpliwość przedstawiona w pytaniu prawnym Sądu Wojewódzkiego w Warszawie zrodziła się z tego powodu, że w art. 11 ustawy z dnia 13 lipca 1990 r. o powołaniu sądów apelacyjnych (...) (Dz. U. Nr 53, poz. 306) użyto określenia: "sprawy wszczęte" - bez bliższego określenia. Wątpliwość ta sprowadza się do tego, czy jest to określenie równoznaczne z określeniem "wszczęcie postępowania", a jeżeli tak - to czy chodzi o wszczęcie postępowania przygotowawczego, czy też postępowania sądowego.Uzasadnienie prawneRozważając ten problem, który w świetle zmian wprowadzonych w art. 4 tej ustawy, jako dotyczący właściwości rzeczowej sądów w sprawach karnych, ma doniosłe znaczenie dla praktyki, Sąd Najwyższy stwierdza, co następuje:Jak wynika z treści art. 11 powołanej ustawy, określenie: "sprawy wszczęte" odnosi się zarówno do spraw cywilnych, jak i karnych. Pomijając różnice w czasie dotyczące "wszczęcia sprawy" na gruncie obu tych procedur, wynikające choćby z faktu, że postępowanie cywilne nie jest poprzedzone postępowaniem przygotowawczym, uznać jednak należy za bezsporne, że określenie "sprawy wszczęte" nie może być inaczej rozumiane niż jako synonim określenia: "sprawy, w których wszczęto postępowanie."Stwierdzenie to nie rozstrzyga - rzecz jasna - przedstawionych w pytaniu wątpliwości, lecz oznacza konieczność dokonania - na potrzeby spraw karnych - analizy pojęcia "wszczęcie postępowania". W kodeksie postępowania karnego określenie to bywa niekiedy uzupełniane przymiotnikiem "przygotowawczego", jak to jest np. w art. 255, 258 § 1 i art. 260 § 1 k.p.k.W większości jednak wypadków używa się określenia ogólnego: "wszczęcie postępowania", choć z kontekstu wyraźnie wynika, że w niektórych z tych wypadków chodzi bądź to o wszczęcie postępowania przygotowawczego (art. 5, 257 § 1, art. 260 § 2 k.p.k.), bądź to o wszczęcie postępowania sądowego (art. 6, 21 § 3, art. 23 § 1, art. 50 § 1 k.p.k.), bądź to ogólnie o wszczęcie postępowania zarówno przygotowawczego, jak i sądowego (art. 11 i 12 k.p.k.).Oczywiste jest bowiem, że w niektórych rodzajach spraw może nastąpić wszczęcie przed sądem postępowania karnego nie poprzedzonego postępowaniem przygotowawczym, jak to się dzieje np. w sprawach z oskarżenia prywatnego oraz w postępowaniu sądowym w sprawach o wykroczenie.Z tego wynika, że gdyby nawet w art. 11 cytowanej ustawy użyto określenia: "sprawy, w których wszczęto postępowanie", to i tak podlegałoby ono wykładni, czy chodzi tu o wszczęcie postępowania sądowego, czy także przygotowawczego.Rozważając ten problem, Sąd Najwyższy uznaje, że zarówno motywy, jakie legły u podstaw wprowadzonych tą ustawą zmian, jak i sam tytuł tej ustawy i wreszcie cała jej treść wyraźnie wskazują, że chodzi tu o regulację postępowania sądowego, a nie przygotowawczego. Artykuł 4 tej ustawy bowiem wprowadził (w sprawach karnych) szereg zmian dotyczących wyłącznie postępowania sądowego, a w całej ustawie nie ma żadnych zmian, które w jakimkolwiek zakresie dotyczyłby postępowania przygotowawczego.Ponadto o tym, że wymieniona w art. 11 powołanej ustawy data: dzień 1 stycznia 1991 r. jest data rozgraniczającą sprawy, w których wszczęto postępowanie sądowe przed tą datą, od spraw, w których postępowanie to zostało wszczęte po tej dacie, świadczy także treść zdania drugiego (po średniku) tego art. 11. W wypadku bowiem uchylenia orzeczenia przez sąd rewizyjny i konieczności przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sąd ten przekazuje sprawę sądowi właściwemu według przepisów niniejszej ustawy, co oznacza, że przekazanie to następuje niezależnie od tego, kiedy w danej sprawie wszczęto postępowanie przygotowawcze. Ów brak uzależnienia decyzji podejmowanych w postępowaniu sądowym, nawet w postępowaniu odwoławczym, od daty wszczęcia postępowania przygotowawczego przemawia więc za tym, że w art. 11 cytowanej ustawy mowa jest o wszczęciu postępowania sądowego, a nie przygotowawczego, co jest zresztą zrozumiałe także i z tego względu, że przepis ten - jak już to podkreślono - odnosi się nie tylko do spraw rozpoznawanych w postępowaniu karnym, ale i cywilnym, w którym nie ma postępowania przygotowawczego.Zauważyć w końcu należy, że w procedurze karnej - w wypadku wprowadzenia zmian - zasadą jest, że dotychczasowe przepisy stosuje się nadal, lecz tylko do określonego stadium procesu, po czym na miejsce poprzednio obowiązujących przepisów wstępują nowe, czemu np. dano wyraz w art. VII, VIII i IX przep. wprow. k.p.k.Na gruncie rozważanej tu kwestii za owo stadium procesu, od którego należy z dniem 1 stycznia 1991 roku stosować (w zakresie właściwości rzeczowej) nowe przepisy, uznać należy - zgodnie z art. 11 w zw. z art. 14 powołanej ustawy - wszczęcie postępowania sądowego.Poza argumentami, które przytoczono poprzednio, za przyjęciem tego poglądu przemawia i to, że gdyby stosowanie nowych przepisów uzależnić od daty wszczęcia postępowania przygotowawczego, to mogłoby to doprowadzić - w wypadku przedłużenia się postępowania, jego zawieszenia lub orzeczenia przez sąd zwrotu akt prokuratorowi do uzupełnienia postępowania przygotowawczego (możliwego przecież nawet w postępowaniu wszczętym wskutek wniesienia rewizji nadzwyczajnej) - do swoistego "chaosu" proceduralnego, niczym racjonalnym nie uzasadnionego.Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak na wstępie.