V KZP 10/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Bratoszewski. Sędziowie: J. Ruszkowski (sprawozdawca), W. Żebrowski.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: P. Lech.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Haliny Ż., oskarżonej z art. 145 § 1 k.k., po rozpoznaniu przekazanego na podstawie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki w Lublinie - postanowieniem z dnia 26 stycznia 1990 r. - zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy sprzeciw, przewidziany w art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 1989 r. o amnestii (Dz. U. Nr 64, poz. 390) jako szczególny środek zaskarżenia, przysługuje także oskarżycielowi (publicznemu, prywatnemu, posiłkowemu) oraz powodowi cywilnemu?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneOczywiste jest, że umorzenie postępowania na podstawie art. 1 ust. 1 cytowanej ustawy o amnestii może nastąpić w formie postanowienia na posiedzeniu albo po przeprowadzeniu rozprawy w formie wyroku.W myśl art. 14 tej ustawy także oczywiste jest, że w wypadku zastosowania amnestii w formie wyroku na rozprawie stronom przysługuje prawo wniesienia rewizji (art. 392 k.p.k.), z ograniczeniami wynikającymi co do oskarżyciela posiłkowego z art. 395 k.p.k. i powoda cywilnego - z art. 396 k.p.k.Również w świetle brzmienia art. 13 ust. 1 ustawy nie może ulegać najmniejszej wątpliwości, że także na postanowienie o zastosowaniu amnestii co do prawomocnie orzeczonych kar wszystkim stronom przysługuje zażalenie, i to bez ograniczeń formalnych. Przepisy ogólne działu IX (rozdział 39), jak też rozdziału 41 kodeksu postępowania karnego nie przewidują ograniczeń co do prawa wniesienia rewizji, a każda skarżąca strona, z wyjątkiem prokuratora, obowiązana jest jedynie wykazać, że rozstrzygnięcie narusza jej prawa lub szkodzi jej interesom (art. 474 § 1 i 3 k.p.k.).Skoro zaś na rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania zawarte w wyroku, a więc po przeprowadzeniu kontradyktoryjnej rozprawy, wszystkim stronom przysługuje prawo wniesienia rewizji (z wyżej wskazanymi ograniczeniami co do oskarżyciela posiłkowego i powoda cywilnego), to żadne ratio legis nie może przemawiać za tym, by sprzeciw od analogicznego rozstrzygnięcia zapadłego na posiedzeniu w formie postanowienia przysługiwał tylko niektórym stronom (zdanie drugie art. 13 ust. 1), zwłaszcza że na postanowienie o umorzeniu postępowania przysługuje tylko i wyłącznie środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu.W orzecznictwie i doktrynie (między innymi wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 1987 r. - V KRN 165/87, OSPiKA 1989, z. 1, poz. 11) utrwalony został pogląd, że wprawdzie umorzenie postępowania z mocy stosownego przepisu ustawy o amnestii czy podobnego aktu prawnego nie jest równoznaczne z ustaleniem winy sprawcy, jednakże sąd, umarzając postanowieniem na takiej podstawie postępowanie w sprawie, musi dysponować dowodami świadczącymi o winie sprawcy przestępstwa.Najlepiej jednak ustalenia co do winy, jej rodzaju i nasilenia, kwalifikacji prawnej czynu, a także okoliczności mających wpływ na wymiar kary mogą być dokonane po przeprowadzeniu kontradyktoryjnej rozprawy, spełniającej wszelkie wymagania określone w kodeksie postępowania karnego. Skoro zaś nawet w takim wypadku inna strona niż oskarżony nie jest pozbawiona możliwości zaskarżenia wyroku o umorzeniu postępowania na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy, to tym bardziej zasadne jest uznanie jej prawa do zaskarżenia postanowienia o umorzeniu postępowania przez wniesienie sprzeciwu. Wniesienie sprzeciwu bowiem powoduje utratę mocy postanowienia i skutkuje rozpoznanie sprawy na zasadach ogólnych, a więc na rozprawie.Zgodnie z art. 14 ustawy postępowanie w sprawach amnestii toczy się według przepisów obowiązujących przed organem, który je prowadzi, jeżeli przepisy tej ustawy o amnestii nie stanowią inaczej.W tym zakresie art. 13 ust. 1 tej ustawy stanowi inaczej i do jego prawidłowej interpretacji wystarczą ogólnie stosowane zasady wykładni (z wyjątkiem historycznej i per analogiam).Zawodne jest sięganie czy to do rozwiązań przyjmowanych w poprzednich ustawach o amnestii, gdyż w nich ustawodawca zawężał krąg podmiotów uprawnionych do wnoszenia środków odwoławczych, czy też do prawa zaskarżenia postanowień prokuratora o warunkowym umorzeniu postępowania przez wniesienie sprzeciwu (art. 288 § 1 i 2 k.p.k.), albo wydanego przez sąd nakazu karnego (art. 454 § 1, 2, 4, i 5 k.p.k.), gdyż tam, gdzie ustawodawca chciał zawęzić krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia tego środka zaskarżenia wyraźnie w tych przepisach tak postanowił.Nie ulega wątpliwości, że sprzeciw nie jest środkiem odwoławczym; ustawodawca zatem co do tego środka zaskarżenia nie mógł - jak przy zażaleniu - odwołać się do zasad ogólnych (art. 374 § 1 k.p.k.). W żadnym jednak razie nie byłaby możliwa do przyjęcia interpretacja, że na postanowienie o zastosowaniu amnestii do prawomocnie orzeczonych kar przysługiwałby występującym w sprawie stronom środek odwoławczy, a na postanowienie o umorzeniu postępowania przysługiwałby środek zaskarżenia - sprzeciw, i to tylko niektórym stronom.Wreszcie z art. 14 powołanej już ustawy wynika niewątpliwie, że ustawa o amnestii jest ustawą szczególną w stosunku do innych ustaw karnych, w tym także do kodeksu postępowania karnego.Zasada specjalności oznacza, że nie stosuje się przepisu ogólnego wtedy, gdy objęta nim dziedzina jest uregulowana w szczególny sposób w ustawie specjalnej.Chociaż więc ustawodawca w zdaniu drugim art. 13 ust. 1 ustawy o amnestii z 1989 r. nie wskazał wyraźnie, komu przysługuje prawo wniesienia sprzeciwu na postanowienie o umorzeniu postępowania, to jednak wyżej wskazane względy jednoznacznie przemawiają za tym, że ten środek zaskarżenia przysługuje stronom.