II CR 259/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: Z. Wasilkowska, J. Majorowicz (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Józefa S. i Anastazji S. przeciwko Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O. i Skarbowi Państwa (Urzędowi Miejskiemu w O.) o zapłatę 197.784 zł na skutek rewizji powódki Anastazji S. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 18 stycznia 1974 r.,uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania oraz orzeczenia o kosztach postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowodowie wnieśli o zasądzenie od pozwanych kwoty 197.784 zł tytułem zwrotu nakładów poniesionych na odbudowę budynku położonego w O., przy ul. (...). Podali, iż w 1947 r. budynek ten, zniszczony w 70%, został im przydzielony do naprawy, a pozwane Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej wobec nieskończenia przez nich odbudowy przejęło ten budynek. Pozwane Przedsiębiorstwo wniosło o oddalenie powództwa, wywodząc, iż roszczenie powodów uległo przedawnieniu, ponieważ w 1954 r. nieruchomość została przejęta przez pozwany Skarb Państwa. Ten ostatni pozwany nie stawił się i nie złożył w sprawie żadnych wyjaśnień, nie żądał też przeprowadzenia rozprawy pod swą nieobecność.Sąd Wojewódzki w Olsztynie wyrokiem z dnia 18.I.1974 r. powództwo oddalił, z tym zastrzeżeniem, że wyrok ten w odniesieniu do pozwanego Skarbu Państwa jest wyrokiem zaocznym.Sąd Wojewódzki ustalił, że w roku 1947 w trybie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny (jedn. tekst: Dz. U. z 1947 r. Nr 37, poz. 181) powodom przydzielono do naprawy budynek położony w O., przy ul. (...). Do 1952 r. powodowie wykonali przy odbudowie tego budynku cały szereg prac, jak: usunięcie i wywiezienie gruzu, odbudowa parteru obejmującego 2 pokoje z kuchnią, 2 lokale składowe i piekarnię, wybudowanie sufitu w pomieszczeniach parterowych, roboty elektryczne i kanalizacyjne, postawienie na I piętrze z wykorzystaniem istniejących murów 2 pokoi z kuchnią, położenie dachu. Pozostałe pomieszczenia na I piętrze i II piętrze w całości zostały odbudowane po 1952 r. przez pozwane Przedsiębiorstwo - wobec niezakończenia tych robót przez powodów w zakreślonym terminie. Konstrukcja dachu położonego przez powodów nie odpowiadała normom i została całkowicie zmieniona przez pozwane Przedsiębiorstwo, przy czym do tych robót użyło ono dachówki i ołacenia więźby dachowej zakupionych uprzednio przez powodów (zeznania powodów i A. K., przesłuchanych w trybie art. 304 k.p.c.; zeznania świadków E. K. i E. H.).Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, dokładne odtworzenie robót dokonanych przez powodów przed 1952 r. jest obecnie - wobec braku odpowiedniej dokumentacji - niemożliwe. Orientacyjna wartość tych robót wyraża się kwotą 100.887 zł.Sąd Wojewódzki ustalił dalej, że budynek - wobec niezakończenia odbudowy przez powodów - został przejęty w roku 1956 lub 1957. Od 1.I.1961 r. powód opłaca czynsz za zajmowane pomieszczenie.Na podstawie powyższych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że zarzut przedawnienia jest nietrafny, ponieważ pozew wpłynął do Sądu w dniu 28.V.1965 r., że jednak powództwo jest nieuzasadnione w stosunku do obu pozwanych. Jeżeli chodzi o Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O., to zdaniem Sądu I instancji zachodzi brak legitymacji biernej. Zadania bowiem zarządów budynków mieszkalnych ograniczają się do administrowania budynkami stanowiącymi własność Państwa (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm. - oraz § 1 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach - jedn. tekst: Dz. U. z 1969 r. Nr 3, poz. 19).Jeżeli chodzi z kolei o pozwany Skarb Państwa, to wobec wygaśnięcia użytkowania na skutek decyzji władzy administracyjnej, wydanej w roku 1956 lub 1957 wobec niezakończenia przez powodów odbudowy budynku w zakreślonym terminie, budynek przeszedł na zasadzie art. 9 ust. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o rozbiórce i naprawie budynków zniszczonych i uszkodzonych wskutek wojny na własność Skarbu Państwu w stanie wolnym od obciążeń z tytułu dokonanej naprawy.W rewizji powódka wniosła o uchylenie lub zmianę zaskarżonego wyroku, zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności przepisów cyt. wyżej dekretu z dnia 26 października 1945 r., oraz niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zarzut naruszenia przepisów dekretu z dnia 26 października 1945 r. należy uznać w pełni za uzasadniony. Wymienionego przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 9 ust. 5 dekretu, w myśl którego z chwilą wygaśnięcia użytkowania nieruchomość powinna być zwrócona właścicielowi wolna od obciążeń z tytułu dokonanej naprawy, nie można interpretować w oderwaniu od pozostałych postanowień tego dekretu. Sytuacja bowiem przewidziana w tym przepisie dotyczy wypadku, gdy wygaśnięcie użytkowania nieruchomości nastąpiło wobec upływu okresu, na jaki użytkownik miał prawo użytkowania nieruchomości przez siebie odbudowanej. Natomiast gdy wygaśnięcie prawa użytkowania nastąpiło przed upływem tego terminu, zastosowanie ma art. 9 ust. 6 w związku z art. 9 ust. 3 cyt. dekretu. Stosownie do tych przepisów właściciel obowiązany jest uiścić oznaczoną przez władzę administracyjną kwotę, która równa się przyrostowi wartości budynku osiągniętemu na skutek dokonanej naprawy, zmniejszonemu w takim stosunku, w jakim pozostaje okres, który upłynął do chwili uiszczenia, do pełnego okresu użytkowania.Należy zauważyć, ze przepisy te, które normują użytkowanie nieruchomości przez Skarb Państwa lub przedsiębiorstwa państwowe, mają w myśl art. 10 cyt. dekretu również odpowiednie zastosowanie do osób fizycznych, przy czym art. 10 pkt 2 dekretu wyraźnie uzależnia przedterminowe wygaśnięcie użytkowania przez osoby fizyczne od uiszczenia przez właściciela kwoty ustalonej według zasad, o których mowa w art. 9 ust. 6 i 8.W świetle powyższych przepisów za błędny należy uznać pogląd Sądu Wojewódzkiego, że wobec cofnięcia powodom przez władzę administracyjną prawa użytkowania nieruchomości przed terminem - w sytuacji gdy dokonane przez powodów nakłady nie znajdują pokrycia w okresie użytkowania - Skarb Państwa jest zwolniony od zapłaty odpowiedniej wartości tych nakładów.Należy dalej zauważyć, że cyt. dekret przewidywał w art. 10 pkt 3, iż o wysokości kwoty wymienionej w pkt 2 orzeka władza budowlana, przy czym w ciągu trzech miesięcy od daty doręczenia orzeczenia strony mogły wystąpić do sądu o ustalenie tej kwoty w trybie postępowania nieprocesowego; ustalenie to powinno było nastąpić z zachowaniem zasad przewidzianych w art. 9 ust. 6 i 8 dekretu.W tej sytuacji należy uznać, że droga sądowa do dochodzenia przez powodów zapłaty za dokonane nakłady nie jest wyłączona.W sprawie niniejszej powództwo zostało skierowane przeciwko dwom pozwanym, a mianowicie Miejskiemu Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w O. oraz przeciwko Skarbowi Państwa.Przedstawiciel Skarbu Państwa w piśmie procesowym z dnia 15.VI.1974 r. oraz na rozprawie przed Sądem Najwyższym podniósł zarzut przedawnienia, ponieważ Skarb Państwa został wezwany do udziału w sprawie w dniu 8.I.1974 r., roszczenie powodów zaś powstało w roku 1957 czy nawet 1956, a więc przed 17 lub 18 laty.Zarzut ten mógłby okazać się słuszny wówczas, gdyby ustalono, że w dniu wytoczenia powództwa Miejski Zarząd Budynków Mieszkalnych w O., przeciwko któremu powód skierował pozew, był odrębną od Skarbu Państwa osobą prawną. Z tych względów zaskarżony wyrok należało uchylić i sprawę przekazać Sądowi Wojewódzkiemu w Olsztynie do ponownego rozpoznania.