I CR 35/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Trybulski. Sędziowie: J. Krajewski, F. Wesely (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Edeltraudy M. przeciwko 1) Wojewódzkiemu Przedsiębiorstwu Handlu Artykułami Gospodarstwa Domowego "Arged" w O. i 2) Franciszkowi M. o zwolnienie od egzekucji, na skutek rewizji powódki od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 4 listopada 1971 r.oddalił rewizję.Uzasadnienie faktycznePowódka domagała się zwolnienia od egzekucji wieczystego użytkowania nieruchomości o powierzchni 770 m2 oraz wybudowanego na niej domu jednorodzinnego, twierdząc, że w toku egzekucji przeciw jej mężowi komornik Sądu Powiatowego w Raciborzu zajął powyższy dom, aczkolwiek stanowi on wyłączną i odrębną jej własność.Sąd Wojewódzki, rozpoznając sprawę po raz pierwszy, oddalił powództwo, podzielając stanowisko strony pozwanej oraz Prokuratora Wojewódzkiego, że powództwo jest spóźnione, albowiem dom został zajęty w sprawie karnej przeciw mężowi powódki w trybie art. 3 ustawy z dnia 21 stycznia 1958 r. o wzmożeniu ochrony mienia społecznego przed szkodami wynikającymi z przestępstwa (Dz. U. Nr 4, poz. 11 z późn. zm.) na zabezpieczenie grożących mu kar przepadku mienia i grzywny, tudzież na zabezpieczenie roszczenia o naprawienie szkody, powódka zaś nie wystąpiła we właściwym terminie o obalenie domniemań, że rzeczy i prawa znajdujące się w posiadaniu osoby pozostającej w bliskim stosunku z podejrzanym należą do tego ostatniego.Na skutek rewizji powódki od tego wyroku Sąd Najwyższy m.in. zwrócił uwagę na to, że należało wyjaśnić, czy mąż powódki został skazany za popełnienie przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.Wprawdzie z gramatycznej wykładni art. 3 § 1 i art. 6 § 1 ustawy styczniowej wynika, że domniemania z art. 6 § 1 i 2 tej ustawy mają zastosowanie w każdym wypadku wyrządzenia czynem przestępnym szkody w mieniu społecznym, niemniej jednak zwrócić należy uwagę na to, że z dniem 1 stycznia 1970 r. ustawa styczniowa została uchylona, a na jej miejsce weszły w życie odpowiednie przepisy nowego kodeksu karnego, kodeksu postępowania karnego oraz kodeksu karnego wykonawczego. Wedle tych przepisów w razie popełnienia przestępstwa przeciwko mieniu społecznemu lub wyrządzenia przestępstwem szkody w mieniu społecznym może z urzędu nastąpić zabezpieczenie roszczeń o naprawienie szkody (art. 248 § 2 k.p.k.), jednakże domniemanie, że rzeczy znajdujące się w samoistnym posiadaniu osoby będącej w bliskim stosunku z oskarżonym lub skazanym oraz przysługujące tej osobie prawa należą do oskarżonego lub skazanego, zachodzi jedynie w wypadku przedstawienia mu zarzutu popełnienia przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub skazania za takie przestępstwo (art. 134 § 1 i 3 k.k.w.). Te same zasady odnoszą się do zabezpieczenia i egzekucji roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej w mieniu społecznym w postępowaniu cywilnym (art. 211 k.k.w.).Jeżeliby więc mąż powódki nie został skazany za popełnienie przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, to wspomniane domniemanie nie miałoby zastosowania, i dlatego powództwo niniejsze należałoby traktować jako zwykłe powództwo ekscydencyjne z art. 841 k.p.c., które nie jest ograniczone żadnym terminem ustawowym i może być wniesione aż do chwili zakończenia egzekucji.Po ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Wojewódzki na podstawie akt karnych ustalił, że mąż powódki nie został skazany za popełnienie przestępstwa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.Niemniej jednak Sąd Wojewódzki uznał, że powództwa niniejszego nie można traktować jako ekscydencyjnego, gdyż w sprawie została wydana w trybie art. 787 k.p.c. klauzula wykonalności przeciw powódce, obejmująca roszczenie odszkodowawcze pozwanego Przedsiębiorstwa, zasądzone wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Opolu z dnia 31.I.1967 r. od męża powódki. W wypadku takim powódce przysługuje jedynie powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności w całości lub w części na podstawie przepisu art. 840 k.p.c. Nie można bowiem małżonka, który odpowiada za zobowiązania drugiego małżonka, uważać za osobę trzecią w rozumieniu art. 841 k.p.c.Okoliczność, że następnie został orzeczony rozwód, nie może uzasadniać powództwa o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności, gdyż ustanie wspólności majątkowej i zniesienie współwłasności nie może pozbawić wierzyciela nabytych już przez niego praw, nieruchomość zaś objęta była wspólnością majątkową, gdyż na wybudowanie jej użyto oprócz pieniędzy stanowiących własność osobistą powódki także pieniędzy należących do wspólności ustawowej małżeńskiej.Z tych względów Sąd Wojewódzki powództwo ponownie oddalił.Uzasadnienie prawneRozpoznając sprawę na skutek rewizji powódki, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Wyrok Sądu Wojewódzkiego w ostatecznym wyniku odpowiada prawu, aczkolwiek nie można się zgodzić z oceną prawną charakteru niniejszego powództwa.W szczególności, wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, w wypadku gdy zostaje wydana klauzula z art. 787 k.p.c., drugiemu małżonkowi przysługuje powództwo o pozbawienie tytułu wykonawczego wykonalności tylko wówczas, gdy twierdzi, że egzekwowane świadczenie wierzycielowi nie należy się, przy czym małżonkowi temu przysługują zarzuty nie tylko z własnego prawa, ale i te, z którymi mógł wystąpić jego współmałżonek (art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c.). Taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi, gdyż powódka przecież nie twierdzi, że pozwanemu Przedsiębiorstwu nie należy się egzekwowane świadczenie.Powódka natomiast twierdzi, że przedmiot egzekucji stanowi jej odrębną własność i że w związku z tym nie odpowiada za zobowiązanie męża tym majątkiem, ponieważ stosownie do treści art. 787 k.p.c. odpowiedzialność jej ogranicza się do majątku objętego wspólnością majątkową.Tym samym, wbrew poglądowi Sądu Wojewódzkiego, powództwo niniejsze jest powództwem o zwolnienie zajętego przedmiotu od egzekucji (powództwo ekscydencyjne), jako oparte na twierdzeniu, że egzekucja skierowana do tego przedmiotu narusza prawa powódki (art. 841 § 1 k.p.c.). Oczywiście, w wypadku prowadzenia egzekucji niezgodnie z treścią art. 787 k.p.c. powódka jest osobą trzecią, skoro nie jest dłużnikiem w zakresie majątku odrębnego.Sąd Wojewódzki więc, ustalając, że zajęty dom stanowi majątek wspólny w rozumieniu art. 32 k.r.o., w istocie rozpoznał sprawę w trybie art. 841 § 1 k.p.c. i ustalił, że egzekucja nie narusza prawa powódki, gdyż nie zachodzą przesłanki przewidziane w tym przepisie, skoro powódka nie wykazała, iż dom stanowił jej majątek odrębny (art. 33 k.r.o.).Ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że dom stanowił wspólność ustawową, jest prawidłowe, wynika ono z zebranego w sprawie materiału, przy czym rewidująca już nawet nie twierdzi, że całość budowy została pokryta z funduszu osobistego powódki, lecz że z tego funduszu wydatkowano 47.500 zł (Sąd Wojewódzki trafnie przyjął, że tylko 40.000 zł).Zasadnie też przyjął Sąd Wojewódzki, że ustanie wspólności małżeńskiej po wydaniu tytułu wykonawczego przeciw powódce, a nawet po dokonaniu podziału majątku wspólnego nie może mieć znaczenia dla praw wierzyciela.Dodać zaś trzeba, że zgodnie z treścią art. 44 k.r.o., na który to przepis zwrócił uwagę Sąd Najwyższy w poprzednim wyroku, po ustaniu wspólności ustawowej małżonek, który w czasie trwania wspólności ustawowej był odpowiedzialny tylko z majątku wspólnego, ponosi odpowiedzialność z całego swego majątku, jednakże do wysokości wartości przypadającego mu udziału w majątku wspólnym. Potrzeba badania wartości tego udziału odpadła, skoro zostało wyjaśnione, że dom stanowił majątek wspólny i jako taki został zajęty jeszcze przed ustaniem wspólności ustawowej.Z tych wszystkich względów z mocy art. 387 k.p.c. orzeczono jak w sentencji.