I PZP 8/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Iwulski. Sędziowie SN: T. Flemming-Kulesza (sprawozdawca), W. SanetraSentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Teresy B. przeciwko Wojewodzie (...) w T. o przyznanie prawa do wynagrodzenia po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 14 lutego 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p."Czy urzędnikowi państwowemu mianowanemu - pracownicy, z którą rozwiązano z dniem 31 października 1990 r. stosunek pracy za uprzednim trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia na podstawie art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.: Dz. U. z 1984 r. Nr 35, poz. 187; 1988 r. Nr 19, poz. 132 [art. 6]; 1989 r. Nr 4, poz. 24, Nr 34, poz. 178 [art. 12]; Nr 34, poz. 182; 1990 r. Nr 20, poz. 121 [art. 3]; Nr 51, poz. 300) w związku z art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. Nr 21, poz. 123), przebywającej na urlopie wychowawczym po rozwiązaniu stosunku pracy przez okres dłuższy niż 6 miesięcy, przysługuje wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa, przewidziane w art. 13 ust. i pkt. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych?"podjął następującą uchwałę:Urzędnikowi państwowemu, mianowanemu przebywającemu na urlopie wychowawczym, z którym rozwiązano stosunek pracy za wypowiedzeniem na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) w związku z art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. Nr 21, poz. 123) przysługuje wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa, przewidziane w art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione zagadnienie prawne powstało na tle następującego, bezspornego stanu faktycznego.Teresa B. zatrudniona była w Urzędzie Wojewódzkim w T. od dnia 19 stycznia 1987 r. Z dniem 1 sierpnia 1988 r. mianowana została na stanowisko starszego inspektora. Od dnia 23 sierpnia 1989 r. powódka przebywa na urlopie wychowawczym udzielonym jej do dnia 22 sierpnia 1992 r.Stosunek pracy z powódką rozwiązany został z dniem 31 października 1990 r. w drodze wypowiedzenia dokonanego dnia 20 lipca 1990 r. Jednocześnie powódka została poinformowana przez Urząd Wojewódzki, iż przysługuje jej: 1) prawo do wynagrodzenia z Urzędu w okresie między ustaniem zatrudnienia a podjęciem nowego, nie dłużej jednak niż przez okres 6 miesięcy, 2) prawo do dodatku wyrównawczego po podjęciu pracy w innym zakładzie pracy za wynagrodzeniem niższym niż otrzymywanie w Urzędzie przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy od daty rozwiązania stosunku pracy, 3) prawo do jednorazowej odprawy pieniężnej w wysokości dwumiesięcznego wynagrodzenia. Natomiast dnia 24 października 1990 r. poinformowano powódkę, że nie przysługuje jej prawo do wynagrodzenia z funduszów Skarbu Państwa. Powódka nie podjęła nowego zatrudnienia i nie pobiera zasiłku wychowawczego. Wypłacono jej odprawę w wysokości dwumiesięcznych zarobków.Na dzień 31 października 1990 r. powódka otrzymałaby wynagrodzenie w kwocie 870.000 zł.Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Toruniu wyrokiem z dnia 13 grudnia 1990 r. zasądził na rzecz Teresy B. od Urzędu Wojewódzkiego w T. kwotę 870.000 zł, a ponadto ustalił, że powódce przysługuje wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa za grudzień 1990 r., a także za styczeń, luty, marzec i kwiecień 1991 r. w kwocie 870.000 zł miesięcznie. Podstawą rozstrzygnięcia, na którą powołał się Sąd Rejonowy, jest art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.) w związku z art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. Nr 21, poz. 123). Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że wspomniane przepisy prawne przyznają powódce prawo do wynagrodzenia z funduszów Skarbu Państwa, a rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454) prawa tego nie wyklucza.Od omówionego wyroku rewizję wniósł pozwany Urząd Wojewódzki, zarzucając naruszenie prawa materialnego, w szczególności § 15 ust. 2 i § 18 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie urlopów wychowawczych. Rewidujący podniósł, że powódka po rozwiązaniu stosunku pracy nadal przebywa na urlopie wychowawczym i przysługuje jej prawo do świadczeń przewidzianych w tym rozporządzeniu. W czasie, gdy nastąpiło rozwiązanie stosunku pracy powódka - przebywając na urlopie wychowawczym - nie otrzymywała wynagrodzenia za pracę.Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu postanowieniem z dnia 14 lutego 1991 r., wydanym na podstawie art. 391 k.p.c., przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wymienione we wstępnej części uchwały.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Udzielenie odpowiedzi na przedstawione zagadnienie prawne wymaga przeanalizowania przepisów prawnych, które odnoszą się do sytuacji powódki.Rozwiązanie stosunku pracy z powódką - urzędnikiem państwowym mianowanym - nastąpiło na podstawie art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.). Przepis ten stanowi, że rozwiązanie stosunku pracy z urzędnikiem państwowym mianowanym może nastąpić w drodze wypowiedzenia w razie likwidacji urzędu lub jego reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. Nie jest sporne, że w Urzędzie Wojewódzkim w T. nastąpiła reorganizacja połączona ze zmniejszeniem zatrudnienia. Sytuacja taka stanowi również przesłankę do zastosowania przepisów dwóch ustaw w zakresie uprawnień pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy. Po pierwsze, ma tu zastosowanie art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej (Dz. U. Nr 21 poz. 123). Po drugie, wskazana przyczyna rozwiązania stosunku pracy jest przyczyną określoną w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 4, poz. 19 ze zm.). Zastosowanie tej ostatniej ustawy umożliwiło w ogóle rozwiązanie stosunku pracy z powódką w okresie urlopu wychowawczego, a to zgodnie z § 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 76, poz. 454).Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. przewiduje też prawo do odprawy, którą powódka uzyskała. Natomiast wymieniony jako pierwszy art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach rządowej administracji ogólnej stanowi, że zmniejszenie zatrudnienia w Urzędach Wojewódzkich następuje na zasadach określonych w przepisach ustawy o pracownikach urzędów państwowych dotyczących likwidacji urzędu. Przepis ten stanowi ponadto w zdaniu drugim, że osobom zwalnianym przysługują również uprawnienia przewidziane dla pracowników zwalnianych w związku z likwidacją zakładu pracy. Należy zatem wnioskować, że pracownikom, z którymi Urząd Wojewódzki rozwiązał stosunek pracy z powodu reorganizacji połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia przysługują zarówno świadczenia z ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., jak i z ustawy o pracownikach urzędów państwowych, Dodać przy tym należy, że art. 57 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. bezspornie umożliwia przyznanie prawa do wynagrodzenia z funduszów Skarbu Państwa przewidzianego w art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w sytuacji zmniejszania zatrudnienia, a nie tylko likwidacji urzędu. Wynagrodzenie to przysługuje w okresie między ustaniem zatrudnienia a podjęciem nowego zatrudnienia (przez okres nie dłuższy niż 6 miesięcy). Poza sporem jest, że stosunek pracy z powódką został rozwiązany. Kwestią pozostającą do wyjaśnienia jest to, czy pracownica przebywając na urlopie wychowawczym zarówno w chwili rozwiązania stosunku pracy jak i po tej dacie jest osobą pozbawioną zatrudnienia. Pozostawanie w stosunku zatrudnienia uniemożliwiałoby bowiem uzyskanie prawa do wynagrodzenia z funduszów Skarbu Państwa.Przytoczony w rewizji § 15 ust. 2 rozporządzenia w sprawie urlopów wychowawczych w sposób wyraźny stanowi, że okres, na który udzielono pracownicy urlopu wychowawczego, przypadający po rozwiązaniu z nią stosunku pracy, traktuje się tak, jak okres urlopu wychowawczego. A zatem nie traktuje się tego okresu tak, jak okresu zatrudnienia. Traktowanie tego okresu tak, jak okresu urlopu wychowawczego odnosi się do uprawnień pracownicy przewidzianych w § 5, 9 i 10 pkt. 1 oraz § 19 rozporządzenia, czyli do zasiłku wychowawczego, zasiłku macierzyńskiego oraz świadczeń zakładów społecznych służby zdrowia; okres ten uważa się za równorzędny z okresem zatrudnienia w rozumieniu przepisów o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin oraz przepisów o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zdanie drugie omawianego § 15 ust. 2 rozporządzenia podkreśla jeszcze raz traktowanie tego okresu tak, jak okresu urlopu wychowawczego. Podkreślenie to wyłącza możliwość zastosowania wprost § 18 ust. 1 rozporządzenia w sensie potraktowania tegoż okresu tak, jak okresu zatrudnienia. Reasumując należy stwierdzić, że pracownica, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie urlopu wychowawczego, nie pozostaje w zatrudnieniu w okresie nie wykorzystanego urlopu, który przypada po rozwiązaniu stosunku pracy. Okres ten traktowany jest jedynie tak, jak okres urlopu wychowawczego. Sytuacja pracownicy, z którą rozwiązano stosunek pracy, jest oczywiście gorsza niż osoby także przebywającej na urlopie wychowawczym, ale z którą stosunku pracy nie rozwiązano. Przede wszystkim osoba, z którą nie rozwiązano stosunku pracy jest pewna, że będzie zatrudniona po zakończeniu urlopu i nie musi podejmować poszukiwania pracy.Wynagrodzenie z funduszów Skarbu Państwa przewidziane w art. 13 ust. 1 pkt. 2 mimo podobieństwa nazwy nie jest wynagrodzeniem za pracę. Jest bowiem wypłacane osobom, które nie pracują; warunkiem jego wypłaty jest pozostawanie bez pracy. Nie ma zatem znaczenia, że pracownica przed rozwiązaniem stosunku pracy nie pobierała wynagrodzenia. Żaden przepis prawa wchodzący w grę nie wyłącza wprost pracownika przebywającego na urlopie wychowawczym z prawa osób uprawnionych do uzyskania wynagrodzenia z funduszów Skarbu Państwa przewidzianego w art. 13 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych. Przeprowadzona analiza przepisów nie doprowadziła też do wyciągnięcia wniosku o możliwości takiego wyłączenia. Należało zatem udzielić odpowiedzi, jak w treści uchwały podjętej z mocy art. 391 k.p.c.