I CR 451/90

Uzasadnienie faktycznePowódka w pozwie z dnia 3.XI.1986 r. wnosiła o zasądzenie od pozwanego ZU, z tytułu umowy ubezpieczenia, odszkodowania za mienie utracone przez nią w wyniku dwóch włamań do jej mieszkania w listopadzie 1983 r. W toku postępowania powódka sprecyzowała żądanie odszkodowania na kwotę 9.341.000 zł.Pozwany wniósł o oddalenie powództwa zarzucając w szczególności, że włamań nie było oraz że powódka dała klucz od mieszkania osobie nieuprawnionej.Sąd Wojewódzki zaskarżonym wyrokiem1.zasądził od pozwanego na rzecz powódki kwotę 8.424.000 zł z ustawowymi odsetkami i koszty procesu w wysokości 304.000 zł,2.oddalił powództwo w pozostałej części,3.orzekł o kosztach sądowych.Rozstrzygnięcie to oparł Sąd Wojewódzki na następujących przesłankach faktycznych i normatywnych:Do mieszkania powódki miały miejsce dwa włamania:pierwsze w dniach pomiędzy 1 a 5 listopada 1983 r., za które jego sprawcy skazani zostali wyrokiem Sądu Rejonowego w W. z dnia 20.05.1987 r. z tym, że w wyroku tym Sąd przyjął, iż działanie oskarżonych pozostało w sferze usiłowania, oraz drugie - w dniu 21.11.1983 r., którego sprawcy nie zostali wykryci. Wartość rzeczy utraconych przez powódkę w wyniku pierwszego włamania wielokrotnie przekracza kwotę 5.000.000 zł i dlatego z tego tytułu (nawet przy założeniu ograniczeń wynikających z § 28 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań) należy się odszkodowanie równe sumie ubezpieczenia 5.000,000 zł. Natomiast z tytułu drugiego włamania należy się powódce odszkodowanie w wysokości 3.424.000 zł, wyliczone przy zastosowaniu ograniczeń przewidzianych w cyt. § 28 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd Wojewódzki wskazał wymienione ogólne warunki ubezpieczenia mieszkań oraz przepisy art. 99 k.p.c. i art. 11 ust. 1 i 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.Pozwany w rewizji, wskazując na podstawy zaskarżenia z art. 368 pkt 1) k.p.c. przez naruszenie szeregu przepisów ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań, oraz z art. 368 pkt 4) k.p.c. przez ustalenie sprzecznie z zebranym materiałem dowodowym, że włamania miały miejsce i że powódka poniosła szkodę, wniósł o zmianę wyroku przez oddalenie powództwa, ewentualnie - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania.Powódka wniosła o oddalenie rewizji.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Jest w sprawie niesporne, że strony zawarły umowę ubezpieczenia mieszkania powódki na okres od dnia 28.09.1983 r. do dnia 27.09.1984 r. na sumę ubezpieczenia w wysokości 5.000.000 złotych (fotokopia polisy k. 4 i 13). Powódka twierdzi, że zdarzenia (włamania), na których opiera żądanie odszkodowania, miały miejsce w listopadzie 1983 r., a więc w okresie, w którym strony wiązała wymieniona umowa.W związku z tym Sąd Najwyższy z urzędu bierze pod rozwagę (art. 381 § 1 k.p.c.), że skoro Sąd Wojewódzki uwzględnił powództwo na kwotę 8.424.000 zł, czyli na kwotę ponad sumę ubezpieczenia w wysokości 5.000,000 zł, to naruszył prawo materialne, a mianowicie przepis art. 824 § 1 k.c., który stanowi, że jeżeli nie umówiono się inaczej, suma ubezpieczenia ustalona w umowie stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń. Z ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 8 lipca 1981 r., ze zmianami zatwierdzonymi decyzją Ministra Finansów z dnia 20 grudnia .1982 r., które wiążą strony z racji zawartej umowy (art. 812 k.c.), wynika, że strony nie umówiły się inaczej. W szczególności § 28 ust. 1 tych warunków stanowi, że odszkodowanie ustala się - w granicach wartości ubezpieczenia - w kwocie odpowiadającej wysokości szkody z tym, iż w podanych w tym paragrafie przypadkach odszkodowanie nie może przekraczać podanych odsetek wartości wymienionych tam przedmiotów.Suma ubezpieczenia ustalona w umowie stanowi górną granicę odpowiedzialności zakładu ubezpieczeń, choćby wskutek zajścia kilku wypadków w czasie trwania umowy ubezpieczenia łączna kwota szkód poniesionych przez ubezpieczonego przekraczała sumę ubezpieczenia, chyba że strony umówiły się inaczej (art. 805 § 1 i art. 824 § 1 k.c.).Z umowy wiążącej strony nie wynika, by umówiły się one inaczej i dlatego w sprawie niniejszej pozwany może odpowiadać jedynie do wysokości sumy ubezpieczenia 5.000.000 zł, niezależnie od liczby włamań do mieszkania powódki i wysokości szkody przez nią poniesionej.Ciężar udowodnienia faktów, z których powódka wywodzi swoje roszczenie, a więc włamań i wysokości szkody z tym związanej, obciąża powódkę (art. 6 k.c.). Powódka, działająca zresztą przez adwokata, wnioskowała w pozwie dowód z akt karnych Sądu Rejonowego w W. i zebranego w tych aktach materiału (podała przy tym odpowiednie karty tych akt), następnie trzykrotnie składała wniosek (k. 40, 92 i 102) o dowód z opinii biegłego dla ustalenia wartości przedmiotów, których dotyczy sprawa, oraz wniosek o przesłuchanie świadka Henryka L. (k. 67) na okoliczność jej stanu majątkowego, a nadto wniosek o przesłuchanie świadka Zbigniewa M. (k. 92) bez podania tezy dowodowej. Strona pozwana wnioskowała natomiast o przesłuchanie świadka Michała T. (k. 68 v) na okoliczności włamania do mieszkania powódki.Sąd Wojewódzki przeprowadził dowody z zeznań świadków Henryka L. (k. 67) i Michała T. (k. 92) oraz z opinii biegłego (k. 109-112 oraz 124), Nie przeprowadził, mimo znacznych wysiłków w tym kierunku (kilkakrotne wezwania i zasięganie informacji w Głównym Biurze Adresowym), dowodu z zeznań świadka Zbigniewa M., albowiem adres tego świadka okazał się nieaktualny. Nie przeprowadził też żadnych innych dowodów, a w szczególności dowodu z przesłuchania stron i dowodu z materiałów zebranych w wymienionych wyżej aktach sprawy karnej na okoliczności zaistnienia włamań i rozmiaru szkód poniesionych przez powódkę, na które powoływała się ona już w pozwie (w szczególności zawiadomienia o przestępstwie, protokoły oględzin mieszkania powódki, zeznania Barbary M. jako świadka). Za dowód z zeznań powódki nie można bowiem przyjąć jej informacyjnego przesłuchania (k. 18-20, 56-57, 92), albowiem nie odpowiada ono wymogom przewidzianym w art. 299-304 k.p.c., zaś odnośnie materiałów znajdujących się w aktach sprawy karnej brak postanowienia dowodowego i zapisów w protokołach rozpraw o przeprowadzeniu dowodu. Nie został też przeprowadzony dowód z fotokopii paragrafów i rachunków złożonych przez powódkę (k. 70-80 i 93).W tej sytuacji ustalenie Sądu Wojewódzkiego, że miały miejsce dwa włamania do mieszkania powódki oraz że w związku z tym utraciła ona szereg przedmiotów o określonej wartości nie znajduje oparcia w zebranym materiale dowodowym (świadek Michał T. zeznał, że w czasie włamania, w związku z którym został skazany, nie zabrano żadnych przedmiotów, a. świadek Henryk L. zeznawał o sytuacji majątkowej powódki).W tym zatem zakresie zarzut sprzeczności ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego jest uzasadniony.Jest poza sporem, że Sąd Rejonowy w W. wyrokiem z dnia 20.05.1987 r. skazał prawomocnie Michała T. i Zbigniewa P. za to, iż działając wspólnie i w porozumieniu w listopadzie 1983 r. usiłowali włamać się do mieszkania powódki otwierając drzwi dopasowanym kluczem. Z mocy art. 11 k.p.c. wyrok ten wiąże w sprawie niniejszej, w tym sensie, że takie usiłowanie było i zostało przeprowadzone dopasowanym kluczem. Sąd Wojewódzki przyjął trafnie, że § 8 ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań przewiduje obowiązek naprawienia szkody przez pozwanego za usiłowanie kradzieży z włamaniem, jeśli w jego następstwie nastąpiło zniszczenie, uszkodzenie lub zaginięcie ubezpieczonego mienia. Okoliczności te, jak wskazano wyżej, ma obowiązek udowodnić powód.Sąd Najwyższy podziela pogląd Sądu Wojewódzkiego, że skoro powódka żyła na zasadach konkubinatu z Z. N., to był on osobą uprawnioną - w rozumieniu § 8 ust. 3 cyt. ogólnych warunków - do przechowywania kluczy od mieszkania.Sąd Wojewódzki przyjął trafnie, że samo uchybienie powódki polegające na niezgłoszeniu niezwłocznym ZU o powstaniu szkody nie może prowadzić do oddalenia powództwa. Stanowisko to znajduje oparcie w treści § 25 cyt. ogólnych warunków.Trafnie natomiast skarżący zarzucił, że Sąd Wojewódzki przy ustalaniu wysokości szkody i odszkodowania za pierwsze włamanie nie zastosował odnoszących się do tego zasad zawartych w §§ 27 i 28 cyt. ogólnych warunków.W tej sytuacji istnieje potrzeba uzupełnienia postępowania dowodowego w wyżej wskazanych kierunkach i wszechstronnego rozważenia jego wyników, przy uwzględnieniu zasad odpowiedzialności pozwanego wynikających z przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących umowy ubezpieczenia oraz z przepisów cytowanych ogólnych warunków ubezpieczenia mieszkań.Dlatego Sąd Najwyższy, na mocy art. 388 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c., orzekł jak w sentencji.