I PZP 9/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Skibińska-Adamowicz. Sędziowie SN: J. Borkowski (sprawozdawca), J. KwaśniewskiSentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, w sprawie z powództwa Grażyny T. przeciwko Prezesowi Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie o przywrócenie do pracy po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 15 marca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy asesorowi sądowemu zwolnionemu ze służby przysługuje odwołanie do sądu pracy, czy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego?"podjął następującą uchwałę:Asesorowi sądowemu zwolnionemu ze służby przysługuje odwołanie do sądu pracy. Uzasadnienie faktycznePozwem z dnia 18 lipca 1990 r. Grażyna T. wystąpiła do Sądu Rejonowego-Sądu Pracy w Szczecinie o odszkodowanie lub, ewentualnie, o przywrócenie do pracy; pozwany był Sąd Wojewódzki w Szczecinie. Pozew wniesiono na skutek zwolnienia powódki ze stanowiska asesora sądowego z naruszeniem przepisów o rozwiązywaniu umów z asesorami. Powódka po odbyciu aplikacji, od października 1988 r. była asesorem sądowym w Sądzie Rejonowym w Szczecinie. Zwolnienie powódki nastąpiło na podstawie art. 115 § 2 prawa o ustroju sądów powszechnych, na skutek jej prośby, ze skutkiem na dzień 10 lipca 1990 r., aktem z dnia 2 lipca 1990 r., podpisanym przez wicedyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Sprawiedliwości.W odpowiedzi na pozew Prezesa Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie wniósł o uznanie Sądu Rejonowego za niewłaściwy ze względu na odesłanie do przepisów pracowniczych o pracownikach urzędów państwowych zawarte w art. 150 prawa o u.s.p., z mocy którego powódce przysługuje prawo wniesienia odwołania do Ministra Sprawiedliwości, a następnie skarga do NSA. W odpowiedzi na pismo procesowe powódka w piśmie z dnia 3 września 1990 r. wywodziła, że zgodnie z art. 69 § 2 prawa o u.s.p. sędzia może dochodzić roszczeń ze stosunku pracy wyłącznie na drodze sądowej. W piśmie z dnia 9 października 1990 r. Prezes Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie przedstawił okoliczności rozwiązania stosunku służbowego z powódką. Na posiedzeniu w dniu 26 kwietnia 1990 r. Kolegium Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie po zapoznaniu się z oceną pracy powódki postanowiło nie występować o nominację jej na stanowisko sędziego Sądu Rejonowego, zalecając rozwiązanie stosunku służbowego. Powódka powiadomiła, że wystąpi o rozwiązanie stosunku pracy i wniosła o rozwiązanie z nią stosunku pracy dnia 1 lipca 1990 r. Ze względu na konieczność wykorzystania przez powódkę całego należnego urlopu Prezes Sądu Wojewódzkiego wystąpił do Ministra Sprawiedliwości o rozwiązanie stosunku pracy z dniem 10 lipca 1990 r. Powódka uważa, że skoro nie rozwiązano z nią stosunku pracy w terminie określonym w jej wniosku, to należało wypowiedzieć jej stosunek pracy, i z tego wywodzi żądania zawarte w pozwie.Sąd Rejonowy w Szczecinie postanowieniem z dnia 18 stycznia 1991 r. uznał się za niewłaściwy w sprawie i przekazał ją Ministrowi Sprawiedliwości. Na skutek zażalenia pozwanego z dnia 25 stycznia 1991 r. oraz zażalenia powódki z dnia 29 stycznia 1990 r. Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Szczecinie postanowieniem z dnia 15 marca 1991 r. zwrócił się do Sądu Najwyższego z następującym pytaniem prawnym: "Czy asesorowi sądowemu zwolnionemu ze służby przysługuje odwołanie do sądu pracy, czy skarga do Naczelnego Sądu Administracyjnego?" W uzasadnieniu wskazano na błędność stanowiska Sądu Rejonowego w Szczecinie, który postanowił przekazać sprawę Ministrowi Sprawiedliwości, a to ze względu na art. 38 ust. 1 in fine ustawy o pracownikach państwowych. Artykuł 38 ust. 1 tejże ustawy stanowi o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję Ministra dotyczącą m.in. wypowiedzenia lub rozwiązania stosunku pracy z pracownikami mianowanymi. Stosunek pracy asesora sądowego zawiązuje się na podstawie mianowania w oparciu o decyzję Ministra Sprawiedliwości; tenże Minister wydaje decyzję o odwołaniu ze stanowiska lub co do rozwiązania stosunku pracy. Fakt mianowania może przemawiać za stosowaniem art. 38 ust. 2 ustawy o pracownikach urzędów państwowych w związku z art. 150 prawa o u.s.p., ale art. 69 § 2 prawa o u.s.p. w związku z art. 115 § 3 zdanie pierwsze tegoż prawa rodzi wątpliwość co do drogi sądowej - czy właściwy będzie sąd pracy, czy też sąd administracyjny.Uzasadnienie prawneRozstrzygając zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Ustawa z dnia 20 czerwca 1985 r. - prawo o ustroju sądów powszechnych (jedn. tekst: Dz. U. z 1990 r. Nr 23, poz. 138 ze zm.) nie reguluje zagadnień stosunków pracy oraz wszystkich kwestii z nimi związanych w sposób wyczerpujący. Nie byłoby to zresztą możliwe zważywszy na to, że przepisy tego prawa dotyczą sędziów, aplikantów i asesorów sądowych, kuratorów, komorników, referendarzy, sekretarzy oraz pracowników sądowych osobno nie wymienionych. Nie jest to grupa pracownicza jednorodna, różnicuje ją poważnie status oraz zakres obowiązków i uprawnień. Odesłanie do przepisów innych aktów prawnych, zawarte w art. 150 prawo o ustroju sądów powszechnych, należy rozpatrywać z uwzględnieniem tego, że odnosi się ono do tych wszystkich pracowników, których wymieniono, wszakże w niejednakowym zakresie. Prawo o ustroju sądów powszechnych zawiera szczegółowe uregulowania prawne dotyczące sędziów i te przepisy mają oczywiście pierwszeństwo w stosowaniu do tej właśnie grupy zawodowej. Dopiero w braku uregulowania prawnego określonej kwestii należy kolejno sięgać: najpierw do przepisów ustawy z dnia 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (Dz. U. Nr 31, poz. 214 ze zm.), a następnie dopiero, gdy nie ma odpowiedniej regulacji prawnej w tej ustawie, do przepisów kodeksu pracy. Odmienna będzie sytuacja pracowników sądowych niż sędziów, bo w prawie o ustroju sądów powszechnych nikle zaznaczona jest sytuacja prawna tej grupy zawodowej, i w odniesieniu do niej konieczne będzie sięganie do przepisów wspomnianej ustawy o pracownikach urzędów państwowych w znacznie szerszym zakresie.Sytuacja prawna asesorów sądowych została uregulowana w art. 115 wspomnianego prawa w ten sposób, że unormowano nawiązanie z nimi stosunku pracy (§ 1), stworzono podstawę prawną do powierzania im na czas określony, nie przekraczający dwóch lat, czynności sędziowskich (§ 2), a w § 3 w zdaniu pierwszym zamieszczono odesłanie do przepisów dotyczących sędziów. Jest to odesłanie pełne, tzn. do wszystkich przepisów dotyczących sędziów, i bez zaznaczenia potrzeby stosowania ich przy zachowaniu odpowiedniości; przepisy dotyczące sędziów stosuje się wobec tego do asesorów sądowych wprost. W zdaniu drugim § 3 jest tylko jedno ograniczenie w stosowaniu przepisów dotyczących sędziów: asesor sądowy może jednak być zwolniony przez Ministra Sprawiedliwości za uprzednim wypowiedzeniem przy odpowiednim zastosowaniu art. 60 § 1 prawa o u.s.p. Skoro jest to jedyne ograniczenie w odesłaniu do przepisów dotyczących sędziów, o w stosunku do asesora sądowego należy stosować przepisy rozdziału 5 prawa o ustroju sądów powszechnych, a więc również art. 69 § 2, który stanowi że, "w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy sędziemu przysługuje droga sądowa".Nasunąć się może pytanie, czy jednak art. 38 wspomnianej już ustawy o pracownikach urzędów państwowych nie powinien mieć zastosowania do asesorów sądowych ze względu na akt mianowania jako źródło stosunku pracy? Otóż, gdyby nie było w art. 115 § 3 prawa o ustroju sądów powszechnych odesłania do przepisów dotyczących sędziów, stosowanych wprost do asesorów sądowych, to wtedy wyłoniłby się problem braku uregulowania prawnego, który powinien byłby być wypełniony stosownie do generalnego odesłania zawartego w art. 150 tego prawa. Skoro jednak w art. 115 § 3 zdanie pierwsze odsyła się do przepisów dotyczących sędziów, a w zdaniu drugim, dopuszczając zwolnienie asesora sądowego po uprzednim wypowiedzeniu, odsyła się do art. 60 § 1 stosowanego odpowiednio, to nie można uznać, że istnieje taka luka w regulacji prawnej dotyczącej trybu dochodzenia roszczenia ze stosunku pracy, którą należy w odniesieniu do asesorów sądowych wypełnić, korzystając z ogólnego odesłania zawartego w art. 150 wspomnianego prawa, i zastosować przepisy odnoszące się do mianowanych pracowników urzędów państwowych. W dodatku w art. 38 ust. 1 i 2 ustawy o pracownikach państwowych określa się wyczerpująco sprawy, w których od decyzji dotyczących mianowanych urzędników państwowych przysługuje im odwołanie, a następnie skarga do sądu administracyjnego; w sprawach zaś sporów co do innych roszczeń ze stosunku pracy urzędnikom tym przysługuje droga sądowa, co wynika z art. 39 tej ustawy. Obydwa przepisy ustawy o pracownikach państwowych, rozpatrywane łącznie, służą rozgraniczeniu właściwości sądu pracy oraz sądu administracyjnego. Nie można więc na podstawie tych przepisów twierdzić, że samo nawiązanie stosunku pracy w drodze mianowania, ze swej istoty, powoduje przeniesienie wszystkich spraw dotyczących stosunku pracy na drogę administracyjną, z możliwością wniesienia skargi do sądu administracyjnego po wyczerpaniu instancji administracyjnych. Wyliczenie przypadków przeniesienia spraw na drogę administracyjną w art. 38 wspomnianej ustawy wskazuje na wyjątkowy charakter takiej drogi kontroli prawidłowości decyzji dotyczących stosunku pracy.Artykuł 2 k.p. nie czyni różnicy pomiędzy umową a pozaumownymi formami nawiązania stosunku pracy przy określaniu pojęcia pracownika, i następnie tym samym pojęciem pracownika posługuje się w art. 242 § 1 k.p. przyznając mu prawo do dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy na drodze sądowej, co również wskazuje na to, że samo mianowanie, jako forma nawiązania stosunku pracy, nie determinuje drogi dochodzenia roszczeń ze stosunku pracy w razie zaistnienia sporu.I jeszcze o jednym należy poczynić wzmiankę. Otóż, sąd administracyjny kontroluje li tylko zgodność z prawem decyzji, podczas gdy sąd pracy, rozpoznając sprawę co do jej istoty, działa jako sąd merytorycznie rozstrzygający sprawę. Sąd pracy daje wobec tego szerszy zakres ochrony prawnej w przypadku sporu o roszczenia ze stosunku pracy. Ustawa-prawo o ustroju sądów powszechnych w art. 2 § 1 wskazuje na sądy powszechne jako powołane do rozpatrywania spraw z zakresu prawa pracy, i jeżeli w tej samej ustawie w art. 69 § 2 stanowi się, że przysługuje droga sądowa w sprawach o roszczenia ze stosunku pracy, to trudno byłoby uznać, że w takich samych sprawach dotyczących asesora sądowego miałby być właściwy sąd administracyjny.Mając na uwadze przytoczone argumenty rozstrzygnięto zagadnienie prawne jak w uchwale.