II CR 405/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Żyznowski (spr.).Sędziowie SN: A. Nalewajko, Z. Strus.Protokolant: H. Janota.SentencjaSąd Najwyższy Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 1990 r. sprawy z powództwa Barbary O. przeciwko Maciejowi C. i Wydawnictwu "P." w S. o ochronę dóbr osobistych na skutek rewizji pozwanego Macieja C. od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Szczecinie z dnia 3 stycznia 1990 r., sygn. akt I C 294/89,oddala rewizję i zasądza od pozwanego Macieja C. na rzecz powódki 150.000 zł tytułem kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktycznePowódka Barbara O. od 1959 r. pracuje w Spółdzielni "S.", a od 1982 r. na stanowisku dyrektora do spraw zaopatrzenia. Jest jedyną osobą spośród członków zarządu tej spółdzielni mieszkającą (od wielu lat) w S. w Osiedlu na P. Z racji pełnionych funkcji jest znana dobrze zarówno w miejscu pracy, jak i zamieszkania, w tym także przez personel sklepów i stałych klientów. W lipcu 1989 r. dokonano włamania i kradzieży w mieszkaniu powódki.Pozwany Maciej C. opublikował dnia 6 września 1989 r. w "Kurierze Szczecińskim" artykuł pt. "P.". W artykule tym skrytykował działalność i zaopatrzenie sklepów w S., a na zakończenie pozwany napisał... "Jak twierdzą złośliwi - jedynym dobrze zaopatrzonym pomieszczeniem na P. administrowanym przez prominentną osobę z kierownictwa Spółdzielni było prywatne mieszkanie tejże, które do szczętu obłupili złodzieje". Współpracownicy powódki nie mieli wątpliwości, że przytoczony akapit dotyczy powódki. Do powódki docierały informacje, że treść notatki była w jej otoczeniu interpretowana w ten sposób, że posądzana ona była o nadmierne zgromadzenie artykułów spożywczych. Z powołaniem się na art. 23, 24 k.c. i art. 14 ust. 6 oraz 37 i 38 Prawa prasowego Sąd orzekający stwierdził, że działanie pozwanego było działaniem bezprawnym, naruszającym dobra osobiste powódki. W związku z tym nakazał pozwanemu M.C. aby złożył w "Kurierze Szczecińskim" oświadczenie podpisane pełnym nazwiskiem i imieniem stwierdzające, że przeproszą powódkę B.O. za naruszenie jej dóbr osobistych treścią publikacji "P. bez sklepów". Pozwanemu Wydawnictwu "P." nakazał, aby w terminie 7 dni od daty uprawomocnienia się zaskarżonego wyroku opublikował w "Kurierze Szczecińskim" treść tego oświadczenia na pierwszej stronie okolone ramkami. Oddalił żądanie o zapłatę kwoty 1.500.000 zł na rzecz Polskiego Czerwonego Krzyża i zniósł wzajemnie między stronami koszty procesu.Rewizję złożył pozwany Maciej C.Z powołaniem się na podstawy rewizyjne przewidziane w art. 368 pkt 1 i 4 k.p.c. skarżący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.Strona powodowa w złożonej odpowiedzi na rewizję wnosiła o jej oddalenie i zasądzenie na rzecz powódki kosztów procesu w wysokości 300.000 zł.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Ponieważ Sąd orzekający powołał w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia przepisy art. 23 i 24 k.c. (które, jak wskazywała powódka, stanowiły podstawę prawną jej roszczenia), jak również przepisy ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. - Prawo prasowe (Dz. U. Nr 5, poz. 2) należy na wstępie zauważyć, że z wejściem w życie Prawa prasowego ochrona dóbr osobistych uległa znacznemu wzmocnieniu. Zawiera ono unormowanie instytucji sprostowania i odpowiedzi. Ustosunkowanie się do zarzutów zgłoszonych w skardze rewizyjnej nie wymaga omawiania zagadnień wiążących się ze stosowaniem tych niemajątkowych środków ochrony. Jednakże czyni niezbędnym - wobec treści uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia - wskazanie na okoliczność, że powódka - dochodząc roszczenia z art. 24 § 1 zd. 2 - domagała się od sprawcy naruszenia dokonania (wnioskowanych w pozwie) pozytywnych czynności, których dopełnienie Sąd orzekający ustalił w sentencji kwestionowanego wyroku.Można zatem stwierdzić, że powództwo ma charakter restytucyjny. Wzajemna relacja między przepisami art. 23-24 k.c. i przepisami Prawa prasowego (normującymi nowe środki ochrony) została rozwiązana przez normy kolizyjne przewidziane w art. 24 § 3 k.c. oraz 37 Prawa prasowego. Pierwszy z przetoczonych przepisów stanowi, że "przepisy zawarte w art. 24 § 1 i 2 nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach". Natomiast art. 37 Prawa prasowego stwierdza, że do odpowiedzialności za naruszenie Prawa prasowego spowodowane opublikowaniem materiału prasowego stosuje się zasady ogólne, chyba że ustawa stanowi inaczej. Oznacza to, że ustawodawca przyjął kumulatywny zbieg przepisów ustawy, dopuszczając kumulatywne albo alternatywne stosowanie środków ochrony przewidzianej w przepisach obu ustaw, przy czym ich wybór należy do strony powodowej.Przechodząc do oceny zasadności złożonej przez pozwanego M.C. skargi rewizyjnej, należy stwierdzić, że w istocie jej treść ogranicza się do zaprzeczenia, jakoby kwestionowany materiał prasowy spowodował naruszenie dobra osobistego powódki. Pomija przy tym zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, jednoznacznie wskazujący, że zarówno w miejscu zamieszkania, jak i pracy liczny krąg (z racji zajmowanego stanowiska przez powódką) jej znajomych nie miał wątpliwości, że ostatni akapit dotyczył osoby powódki. Do jej mieszkania dokonano włamania i kradzieży w lipcu 1989 r., o czym wymieniony szeroki krąg mieszkańców, znajomych i współpracowników powódki wiedział.W świetle powyższych i dalszych ustaleń dokonanych przez Sąd orzekający użyty kontekst główny oraz sytuacyjny jest ironiczny i dwuznaczny. Zgłoszone przez powódkę żądanie ochrony nie jest tylko subiektywnym odczuciem zgłaszającej roszczenia, lecz także - co potwierdzają zeznania świadków - odzwierciedlają obiektywną reakcję miejscowego środowiska. Treść oświadczenia (tylko w ograniczonym zakresie uwzględniająca żądania pozwu) może dać powódce odpowiednią satysfakcję prawną oraz moralną i według powszechnie przyjętych poglądów niwelować skutki doznanej przykrości z powodu naruszenia jej dobra osobistego.W konsekwencji stwierdzić należy, że rewizja pozwanego jako pozbawiona uzasadnionych podstaw oraz podstaw z urzędu uwzględnianych podlega oddaleniu (art. 387 k.p.c.). O kosztach instancji rewizyjnej orzeczono stosownie do art. 98 § 1 i 3 k.p.c., wysokość których ustalona została na podstawie § 16 ust. 2 w zw. z § 1 ust. 1 (przy uwzględnieniu § 1 ust. 4) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1989 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 57, poz. 343).Z powyższych przyczyn i na podstawie przytoczonych przepisów orzeczono jak w sentencji wyroku.