IV CR 325/90

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa J. S. przeciwko: 1) Przedsiębiorstwu Państwowemu P. w Ł.; 2) Fabryce S. M. w B. o wymianę samochodu na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Ł. z dnia 31 stycznia 1990 r. I C 479/89 - oddalił rewizję i zasądził od powoda na rzecz każdego z pozwanych kwotę po 25 000 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneW rewizji od wyroku częściowo uwzględniającego powództwo przez nakazanie współpozwanej Fabryce S. M. wymiany nadwozia w samochodzie powoda, ten ostatni zarzucił obrazę art. 577 § 1 kc oraz § 15 ust. 1 pkt 1 i 4 w zw. z § 16 ust. 1 pkt 1 lit. b załącznika do zarządzenia MHWiU z 8 grudnia 1986 r. (Mon. Pol. 1987, Nr 2, poz. 11) przez błędną wykładnię (art. 368 pkt 1 kpc). Na tej podstawie w rewizji tej wniesiono o zmianę zaskarżonego wyroku i zobowiązanie tej Fabryki oraz współpozwanego P.P. P. w Ł. - in solidum - do wydania powodowi nowego, wolnego od wad samochodu marki Fiat 126p 650 FL w miejsce nabytego samochodu wadliwego. Zdaniem rewidującego ujawnienie wad nadwozia w okresie objętym udzieloną na nie gwarancją, uzasadniających jego wymianę, stanowi podstawę do wymiany samochodu, zaś z § 15 załącznika do powołanego zarządzenia wynika, że wynikający z gwarancji obowiązek wymiany pojazdu nałożony został także na sprzedawcę. Bezzasadnie zatem oddalono powództwo w całości w stosunku do P.P. P. w Ł.W odpowiedzi na tę rewizję współpozwana Fabryka wniosła o jej oddalenie. Wskazała, że uważna analiza przepisu § 16 ust. 1 pkt 1 lit. b powołanego zarządzenia prowadzić musi do wniosku, że obok podstaw do wymiany nadwozia musi nadto mieć miejsce także odpowiednia liczba napraw pozostałych podzespołów, o których mowa pod lit. a i b, aby uzasadnione było żądanie wymiany całego pojazdu na wolny od wad. W sprawie nie miało to miejsca, a w chwili złożenia przez powoda reklamacji wadą dotknięta była tylko część pojazdu, objęta odrębnym, wydłużonym okresem gwarancji. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego wyrażonym "w tezie 3 wytycznych w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawach rękojmi i gwarancji" nadwozie jest częścią pojazdu autonomiczną i wyodrębnioną zarówno pod względem prawnym, jak i faktycznym.Także współpozwane P.P. P. wniosło w swojej odpowiedzi o oddalenie rewizji powoda, wskazując iż postępowanie dowodowe potwierdziło trafność zakwalifikowania w tym Przedsiębiorstwie nadwozia samochodu powoda do wymiany, jednak - z uwagi na treść art. 582 kc - było ono związane odmienną decyzją Fabryki, która udzieliła gwarancji.Uzasadnienie prawneNie znajdując podstaw do uwzględnienia rewizji Sąd Najwyższy miał na uwadze, co następuje:Istotne dla sprawy okoliczności są bezsporne. Pismem z 6 października 1988 r. powód zwrócił się do Fabryki S. M. w B. z "reklamacją gwarancyjną nadwozia" samochodu nabytego w dniu 3 listopada 1986 r., żądając wymiany nadwozia wobec wystąpienia silnych ognisk korozji. Pismo to zostało przekazane do P.P. P. w Ł. celem rozpatrzenia reklamacji i podjęcia stosownych decyzji zgodnie z posiadanymi kompetencjami", powoda zaś poinformowano, "że zgodnie z warunkami gwarancji wszelkie usterki nadwozia należy zgłaszać do ASO, która w imieniu gwaranta wykonuje swoje obowiązki". P.P. P. uznało, że niezbędna jest wymiana nadwozia i zwróciło się do FSM, jako producenta i gwaranta, o wydanie stosownej decyzji, przecząc by przejęło obowiązki gwaranta. Fabryka zleciła naprawę samochodu powoda przez oczyszczenie, odrdzewienie i przelakierowanie nadwozia z zewnątrz na jej koszt, co P.P. P. uznało za niemożliwe do wykonania w warunkach autoryzowanej stacji obsługi. Przez szereg miesięcy trwała wymiana korespondencji, ostatecznie jednak Fabryka podtrzymała swoje stanowisko.W założonym w dniu 15 września 1989 r. pozwie przeciwko P.P. P. i FSM powód zmienił swoje żądanie i - powołując się na art. 577 § 1 kc w zw. z "art. 6 lit. a książki gwarancyjnej" oraz § 15 powołanego załącznika do zarządzenia - domagał się nakazania pozwanym wymiany samochodu.Wynik dowodu z opinii biegłego wskazuje na trafność stanowiska P.P. P., że stan zaawansowania korozji nie kwalifikuje nadwozia samochodu powoda do naprawy przez odrdzewienie i ponowne polakierowanie, a wymiana nadwozia pozwoli odzyskać walory użytkowe i eksploatacyjne pojazdu gwarantowane przez producenta.Rozstrzygnięcie sądu I instancji jest w tych okolicznościach prawidłowe, mimo częściowej nietrafności wywodów uzasadnienia.W rewizji wniesionej w imieniu powoda nie podtrzymano podstawy wymiany samochodu wyprowadzanej z "art. 6 lit. a książki gwarancyjnej". Chodziło zapewne o § 3 ust. 6 lit. a warunków gwarancyjnych producenta, zamieszczonych w wydanej powodowi książce gwarancyjnej, w którym gwarant ten zobowiązywał się do wymiany samochodu, jeżeli wystąpią w nim nieusuwalne istotne wady materiałowe i wykonawcze. Wady takie ujawniły się jednak tylko w nadwoziu, w okresie w którym powodowi przysługiwała jeszcze gwarancja tylko na ten podzespół samochodu. Trafnie więc domagał się - początkowo - zrealizowania obowiązków z tej właśnie gwarancji. Także i w rewizji żądanie wymiany samochodu powód oparł na przepisach o gwarancji, nie dostrzegając, iż wygasła ona na samochód (§ 2 ust. 1 warunków gwarancyjnych).W powołanej przez obie strony uchwale pełnego składu Izby Cywilnej i Administracyjnej Sądu Najwyższego z 30 grudnia 1988 r. w sprawie [...], zawierającej wytyczne w zakresie wykładni prawa i praktyki sądowej w sprawie rękojmi i gwarancji - art. 556-582 kc (OSNCP 1989, Nr 3, poz. 36), która mimo zniesienia instytucji takich wytycznych zachowała walor dokonanej w niej wykładni, nie rozważano w szerszym zakresie znaczenia aktów rangi podstawowej. Wskazano jedynie, że nie stanowią one przepisów szczególnych w stosunku do norm kodeksu cywilnego i w razie sprzeczności z tym kodeksem nie mogą stanowić podstawy prawnej niekorzystnych dla uprawnionych rozstrzygnięć sądowych. W sprawie niniejszej sytuacja jest jednak odwrotna. Powód powołuje się bowiem na akt niższego rzędu, jako jego zdaniem korzystniejszy niż przepisy kodeksu cywilnego, a nadto rozszerzający obowiązki z gwarancji także na sprzedawcę.Wymaga to oceny trafności takiego stanowiska.Zasadą obowiązującą tak przy wykładni kodeksu cywilnego, jak i aktów wydanych na podstawie art. 384 kc jest założenie, że ustanowiono w nich jedynie minimalny zakres ochrony, nie wyłączając przyznania w gwarancji zakresu świadczeń korzystniejszych dla kupującego. W jednolitych warunkach gwarancyjnych dotyczących pojazdów samochodowych..., sprzedawanych przez jednostki uspołecznionego handlu detalicznego, ustalonych zarządzeniem Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z 8 grudnia 1986 r. w tym przedmiocie (Mon. Pol. 1987, Nr 2, poz. 11), określono wręcz wyraźnie, że stanowią one minimalny zakres świadczeń (§ 1 ust. 3 tego zarządzenia). Na użytek postępowania reklamacyjnego w razie zgłoszenia wady towaru podlegającej naprawie gwarancyjnej unormowano w jednolitych warunkach gwarancyjnych obowiązki gwaranta i zakładu usługowego, ale także i sprzedawcy. Uczyniono to świadomie dla ułatwienia kupującemu realizacji uprawnień wynikających z gwarancji. Gwaranta obarczono bowiem (§ 4 pkt 3 warunków) obowiązkiem dostarczenia fabrycznie nowego towaru jeśli uzasadnione jest dokonanie jego wymiany na wolny od wad, sprzedawcę zaś do dokonania takiej wymiany, jeśli do niego uprawniony z gwarancji zgłosi takie żądanie (§ 15 ust. 1 i § 17 tych warunków).Powołując się na takie unormowania skarżący pominął jednak, że odnoszą się one jedynie do postępowania reklamacyjnego, co wynika także wprost ze wskazania zawartego w § 20 jednolitych warunków gwarancyjnych. Jeśli więc roszczenia z tytułu wady towaru nie zostaną w takim postępowaniu zaspokojone, uprawniony może ich dochodzić sądownie od gwaranta z tytułu udzielonej gwarancji, zaś od sprzedawcy tylko na podstawie odpowiedzialności z tytułu rękojmi. Prowadzi to do wniosku, że w postępowaniu sądowym przepisy jednolitych warunków gwarancyjnych dotyczących pojazdów samochodowych i sprzętu rolniczego, sprzedawanych przez jednostki uspołecznionego handlu detalicznego (stanowiące załącznik do zarządzenia Ministra Handlu Wewnętrznego i Usług z dnia 8 grudnia 1986 r. - Mon. Pol. 1987, Nr 2, poz. 11), mogą znaleźć zastosowanie tylko dla ewentualnej oceny prawidłowości wykonywania obowiązków gwaranta i sprzedawcy w toku postępowania reklamacyjnego. Nie mogą one natomiast - w miejsce przepisów kodeksu cywilnego o gwarancji i rękojmi - stanowić podstawy dochodzonych roszczeń. Odnosi się to w szczególności, do kierowania roszczeń z obu tych tytułów przeciwko odpowiednim podmiotom.Wynika z tego, że nieprawidłowy jest pogląd Sądu Wojewódzkiego, że przepisy tych jednolitych warunków "nie mogą prowadzić do zmiany przepisów kodeksu cywilnego i postanowień gwarancyjnych wynikających z książki gwarancyjnej". Tak bowiem jest w toku postępowania reklamacyjnego. Nie oznacza to jednak trafności stanowiska rewidującego, że także w postępowaniu sądowym kupujący może dochodzić roszczenia o wymianę samochodu na podstawie gwarancji przeciwko sprzedawcy.Uzasadnia to oddalenie rewizji na podstawie art. 387 kpc. Jedynie ubocznie wskazać należy na nietrafność wywodów współpozwanej Fabryki w jej odpowiedzi na rewizję co do konieczności łącznego wystąpienia przesłanek wymienionych w § 15 ust. 1 pkt 1-4 jednolitych warunków, by sprzedawca był obowiązany do wymiany wadliwego towaru na wolny od wad. W przepisie § 16 ust. 1 tych warunków określono jedynie bliżej naprawy gwarancyjne, o których mowa w § 15 ust. 1 pkt 3.