II CR 623/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN T. Wiśniewski.Sędziowie SN: G. Filcek, M. Sychowicz (spraw.).SentencjaSąd Najwyższy - Izba Cywilna po rozpoznaniu w dniu 28 maja 1991 r. sprawy z powództwa Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej "J." przeciwko Przedsiębiorstwu Robót Górniczych w K. - Zakładowi Robót Górniczych w W. o zapłatę na skutek rewizji strony powodowej od wyroku Sądu Wojewódzkiego z dnia 18 kwietnia 1990 r., sygn. akt (...):oddala rewizję.Uzasadnienie faktyczneRolnicza Spółdzielnia Produkcyjna "J." wniosła o zasądzenie na jej rzecz od Przedsiębiorstwa Robót Górniczych - Zakładu Robót Górniczych w W. kwoty 46.643.412 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 15 grudnia 1989 r. i kosztami procesu w kwocie 6.597.208 zł tytułem wynagrodzenia za wykonanie robót drogowych.Pozwane Przedsiębiorstwo przyznało, że na skutek braku środków płatniczych zalega z zapłatą powodowej Spółdzielni wynagrodzenia za wykonane roboty i uznało powództwo.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 18 kwietnia 1990 r. zasądził od pozwanego Przedsiębiorstwa na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę 46.643.412 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 16 grudnia 1989 r. oraz kwotę 5.697.209 zł tytułem zwrotu kosztów procesu i oddalił powództwo w pozostałej części, tj. o odsetki od zasądzenia kwoty na dzień 15 grudnia 1989 r. Rozstrzygnięcie to oparte zostało na ustaleniu, według którego wystawioną przez powodową Spółdzielnię fakturę opiewającą na dochodzoną w sprawie kwotę wynagrodzenia za wykonanie robót odebranych w dniu 27 listopada 1989 r. pozwane Przedsiębiorstwo otrzymało w dniu 1 grudnia 1989 r. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego zapłata należności objętej fakturą powinna nastąpić w terminie 14 dni od dnia jej otrzymania (art. 455 k.c.), a więc w terminie do dnia 15 grudnia 1989 r. Pozwane Przedsiębiorstwo popadło zatem w opóźnienie z dniem 16 grudnia 1989 r. i od tego dnia przysługują mu odsetki od dochodzonej należności (art. 481 k.c.). Kwota zasądzonych kosztów procesu obejmuje wpis od pozwu zapłacony przez powodową Spółdzielnię w kwocie 5.597.209 zł i - wobec reprezentowania jej przez radcę prawnego - kwotę 100.000 zł odpowiadającą wynagrodzeniu adwokata. Orzekając o kosztach procesu, Sąd Wojewódzki wziął pod uwagę "stopień zawiłości sprawy wynikający ze stanowiska pozwanego zajętego w procesie oraz nakład pracy radcy prawnego" i powołał się na przepisy art. 98 § 1 i art. 99 k.p.c.Wymieniony wyrok w części oddalającej powództwo i orzekającej o kosztach procesu zaskarżyła powodowa Spółdzielnia. Opierając rewizję na zarzucie naruszenia prawa materialnego, Spółdzielnia ta wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i zasądzenie odsetek od kwoty 46.643.412 zł od dnia 15 grudnia 1989 r. i podwyższenie zasądzonej tym wyrokiem tytułem kosztów procesu kwoty 5.697.209 zł do kwoty 6.597.208 zł, podanej w złożonym spisie kosztów.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:1. Wbrew poglądowi skarżącej w sprawie nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 43, poz. 204 z późn. zm.). Stosownie do art. 121 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe (Dz. U. Nr 4, poz. 21 z późn. zm.) rozporządzenie to utraciło bowiem moc z dniem 10 sierpnia 1989 r., a więc jeszcze przed terminem wymagalności należności dochodzonej przez powodową Spółdzielnię.Termin, w którym pozwane Przedsiębiorstwo obowiązane było zapłacić powodowej Spółdzielni dochodzoną w sprawie kwotę należało ustalić - tak jak uczynił to Sąd Wojewódzki - kierując się przesłankami przewidzianymi w art. 455 k.c. Ponieważ terminu tego strony nie oznaczyły, ani nie wynikał on z właściwości zobowiązania, "świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania". Wobec braku innych danych za dzień wezwania pozwanego Przedsiębiorstwa do zapłacenia powodowej Spółdzielni dochodzonej kwoty należało przyjąć dzień otrzymania przez pozwane Przedsiębiorstwo faktury dotyczącej tej należności, a więc dzień 1 grudnia 1989 r., która to okoliczność jest w sprawie niesporna. Spoczywający na dłużniku obowiązek spełnienia świadczenia niezwłocznie po jego wezwaniu nie może jednak być rozumiany, jako obowiązek spełnienia świadczenia już w dniu otrzymania wezwania czy też w dniu następnym. Spełnienie świadczenia zgodnie z wezwaniem wiąże się mianowicie z koniecznością:1)sprawdzenia przez dłużnika jego zasadności i to tak co do podstawy określenia należności, której dotyczy, jak i jej wysokości, oraz2)podjęcia czynności natury technicznej z zakresu operacji kasowych i księgowości.Może tu nieraz wchodzić w grę szereg skomplikowanych, pracochłonnych czynności, niemożliwych do wykonania w krótkim czasie. W praktyce - czego wyrazem jest stanowisko zajęte przez strony w rozpoznawanej sprawie - przeważnie przyjmuje się, że terminem, w ciągu którego dłużnik może bez popadnięcia w opóźnienie spełnić świadczenie, jest termin 14 dni od daty wezwania go przez wierzyciela do spełnienia świadczenia. Taki też termin przyjmowany był w orzecznictwie arbitrażowym w sprawach, w których nie miały zastosowania nieobowiązujące już obecnie, a zawierające szczególne zasady, przepisy dotyczące rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (por. np. orzeczenie Głównej Komisji Arbitrażowej z dnia 20 września 1983 r., OT-4982/83, OSPiKA 1985, z. 6, poz. 116). Dlatego dla sytuacji typowych, gdy z okoliczności nic innego nie wynika, należy przyjąć, że spełnienie świadczenia niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.), oznacza spełnienie w terminie 14 dni od wezwania.Stosownie do art. 110 k.c. do sposobu obliczenia wymienionego terminu mają zastosowanie przepisy tytułu V księgi pierwszej kodeksu cywilnego. Według zasad wynikających z tych przepisów (w szczególności art. 111 § 1 i 2 k.c.) czternastodniowy termin do zapłacenia przez pozwane Przedsiębiorstwo należności, której dotyczyła faktura otrzymana przez to Przedsiębiorstwo w dniu 1 grudnia 1989 r., upłynął z dniem 15 grudnia 1989 r. Pozwane Przedsiębiorstwo popadło zatem w opóźnienie z zapłatą faktury w dniu 16 grudnia 1989 r. i ten dzień, a nie dzień 15 grudnia 1989 r., jak utrzymuje skarżąca, jest początkowym dniem, od którego powodowa Spółdzielnia może żądać odsetek za czas opóźnienia (art. 481 § 1 k.c.).2. W myśl art. 99 k.p.c. powodowej Spółdzielni, jako reprezentowanej przez radcę prawnego, przysługuje zwrot kosztów "w wysokości należnej według przepisów o wynagrodzeniu adwokatów". Stosownie do takich przepisów obowiązujących w czasie wszczęcia (i zakończenia) postępowania w sprawie przed Sądem Wojewódzkim, tj. § 11 ust. 2 pkt 8 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 1989 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie w postępowaniu przed organami wymiaru sprawiedliwości (Dz. U. Nr 57, poz. 343), wynagrodzenie adwokata przy takiej wartości podmiotu sprawy jak w rozpoznawanej sprawie wynosi od 40.000 zł do 2.000.000 zł. Sąd Wojewódzki zasadnie uznał, iż nie jest związany wysokością "kosztów zastępstwa prawnego" podaną przez powodową Spółdzielnię w złożonym spisie kosztów na kwotę 1.000.000 zł i określił wysokość kosztów należnych tej Spółdzielni "według przepisów o wynagrodzeniu adwokata", kierując się charakterem i stopniem zawiłości sprawy, a także wymaganym nakładem pracy radcy prawnego. Zajęcie takiego stanowiska przez sąd orzekający ma oparcie w przepisie art. 98 § 1 k.p.c., który formułuje zasadę zwrotu jedynie kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (kosztów celowych). Podana w spisie kosztów kwota 1.000.000 zł "kosztów zastępstwa procesowego" oczywiście nie odpowiada wysokości wynagrodzenia radcy prawnego, do zapłacenia którego w związku z prowadzoną sprawą zobowiązana jest powodowa Spółdzielnia (por. art. 22 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Nr 19, poz. 145 z późn. zm.), przewidujący zasady wynagradzania radców prawnych). Kwota ta określona została w sposób dowolny. Nie można natomiast podważyć dokonanej przez Sąd Wojewódzki oceny zawiłości sprawy oraz nakładu pracy radcy prawnego związanego z reprezentowaniem powodowej Spółdzielni w tej sprawie, sprowadzającego się tylko do przygotowania sprawy do wniesienia jej do sądu, oraz opracowania pozwu i złożenia go w sądzie (radca prawny nie brał nawet udziału w rozprawie, gdyż wobec uznania powództwa nie została ona wyznaczona i na podstawie art. 47917 k.p.c. wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym. Taka ocena uzasadnia zwrot kosztów powodowej Spółdzielni z tytułu reprezentowania jej w sprawie przez radcę prawnego w wysokości odpowiadającej wynagrodzeniu adwokata w takiej samej sprawie określonemu - przy wzięciu pod uwagę minimalnej i maksymalnej wysokości możliwego wynagrodzenia - na taką kwotę, jaką Sąd Wojewódzki uznał za stosowną (100.000 zł.).