V KRN 109/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes Sądu Najwyższego A. Murzynowski. Sędziowie: A. Popowicz (sprawozdawca), A. Michalczyk.Prokurator w Ministerstwie Sprawiedliwości: Z. Śliwiński.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 września 1990 r. sprawy Longina C., oskarżonego z art. 46 ust. 2 w zw. z art. 1, 3 i 5 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), na skutek rewizji nadzwyczajnej, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść Longina C., od wyroku Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego z dnia 13 stycznia 1982 r.z m i e n i łzaskarżony wyrok w ten sposób, że uniewinnił Longina C. od przypisanego mu czynu (...).Uzasadnienie faktyczneWojskowa Prokuratura Garnizonowa w Ł. oskarżyła Longina C. o to, że w dniu 14 grudnia 1981 r. w Ł. - jako pracownik objętego militaryzacją Miejskiego Przedsiębiorstwa Komunikacyjnego w Ł. - w warunkach ogłoszonego stanu wojennego organizował strajk powszechny w tymże przedsiębiorstwie, rozwożąc bezprawnie użytym autobusem liniowym do zajezdni tramwajowych i autobusowych druki komitetu strajkowego nr 1 i informując pracowników, że "zgodnie z instrukcją zarządu regionalnego strajk powszechny powinien odbyć się w dniu 14 grudnia 1981 r. o godz. 9.00", tj. o popełnienie czynu określonego w art. 46 ust. 2 w zw. z art. 3 i 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154).Sąd Pomorskiego Okręgu Wojskowego w B., po rozpoznaniu sprawy w trybie doraźnym, wyrokiem z dnia 13 stycznia 1982 r. uznał Longina C. za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu, przy czym przyjął, że czynu tego dopuścił się on w dniu 13 grudnia 1981 r., tj. popełnienia przestępstwa określonego w art. 46 ust. 2 w zw. z art. 3 i 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. (Dz. U. Nr 29, poz. 154), i na podstawie tego przepisu oraz art. 36 § 3 i art. 4 ust. 4 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o postępowaniach szczególnych w sprawach o przestępstwa i wykroczenia w czasie obowiązywania stanu wojennego (Dz. U. Nr 29, poz. 154) skazał go za to przestępstwo na kary zasadnicze 3 lat pozbawienia wolności (...) i 3.000 zł grzywny (...) oraz na karę dodatkową pozbawienia praw publicznych na okres 1 roku.Wyrokiem z dnia 9 lipca 1982 r. Izba Wojskowa Sądu Najwyższego oddaliła rewizję nadzwyczajną Naczelnego Prokuratora Wojskowego wniesioną na niekorzyść oskarżonego.Wyrok Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego zaskarżył na korzyść Longina C. Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając między innymi obrazę przepisów prawa materialnego, a mianowicie - art. 1 i 121 k.k., polegającą na przyjęciu, że art. 61 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) zawiesił działanie wyrażonej w art. 1 k.k. zasady nullum crimen sine lege poenali anteriori, czyniąc to wbrew postanowieniom art. 15 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę w dniu 3 marca 1977 r. (Dz. U. Nr 38) Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, uchwalonego w dniu 16 grudnia 1966 r. przez Zgromadzenie Ogólne ONZ, i upoważniając do ścigania oraz karania za określone w tym dekrecie czyny zabronione popełnione przed jego prawnym ogłoszeniem w "Dzienniku Ustaw" (...), i wnosił o zmianę tego wyroku przez uniewinnienie oskarżonego Longina C. od popełnienia przypisanego mu przestępstwa.Rozważając na wstępie kwestię dopuszczalności rewizji nadzwyczajnej w aspekcie art. 467 § 3 k.p.k., Sąd Najwyższy podzielił podniesione w tym zakresie argumenty rewizji nadzwyczajnej. Wyrażony bowiem zakaz dotyczy w tym przepisie sytuacji, gdy w trybie rewizji nadzwyczajnej nastąpiła zmiana albo uchylenie zaskarżonego orzeczenia, a zatem podważenie jego prawomocności.Oddalenie rewizji nadzwyczajnej natomiast nie stwarza nowej prawomocności wyroku, lecz stwierdza nieistnienie podstaw do jej wzruszenia. Pogląd taki znajduje uzasadnienie choćby w odmienności sformułowań użytych w art. 386 § 1 i 473 k.p.k. Zasadnie zatem rewizja nadzwyczajna kwestionuje jedynie wyrok Sądu Pomorskiego Okręgu Wojskowego, który wobec wydania go w trybie doraźnym uprawomocnił się w dniu ogłoszenia, czego nie zmienił fakt późniejszego oddalenia przez Sąd Najwyższy rewizji nadzwyczajnej Naczelnego Prokuratora Wojskowego.Sąd Najwyższy podzielił zawarty w rewizji nadzwyczajnej Rzecznika Praw Obywatelskich pogląd, że zaskarżony wyrok zapadł w wyniku obrazy art. 1 i 121 k.k.Zawarta w art. 61 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154) klauzula promulgacyjna istotnie głosiła, że ów "dekret wchodzi w życie z dniem ogłoszenia z mocą od dnia uchwalenia", jednakże z tego nie wynika, iż zawiesiła ona działanie wyrażonej w art. 1 k.k. zasady nullum crimen sine lege poenali anteriori i upoważniła do ścigania oraz karania za określone w tym dekrecie czyny zabronione, popełnione przed jego prawnym ogłoszeniem w "Dzienniku Ustaw", które nastąpiło dopiero w dniu 14 grudnia 1981 r.Gdyby zawarte w wymienionym dekrecie przepisy stanowiące odpowiedzialność karną, a objęte wyrażonym w art. 1 k.k. zakazem retroaktywności, miały również obowiązywać od dnia uchwalenia, rzeczą zbędną byłoby wprowadzenie pierwszego członu klauzuli promulgacyjnej: "wchodzi w życie z dniem ogłoszenia". Pogląd taki znajduje swoje uzasadnienie także w fakcie, iż władze PRL poinformowały Sekretarza Generalnego ONZ, że wprowadzenie stanu wojennego pociągnęło za sobą tylko takie ograniczenia i zawieszenia praw obywatelskich, jakie dopuszcza art. 4 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, ratyfikowanego przez Polskę w dniu 3 marca 1977 r., a przepis ten nie zawiera uprawnienia do zawieszenia zasady nullum crimen sine lege.Należy przy tym dodać, że odejścia od zasad określonych w części ogólnej kodeksu karnego nie można domniemywać; może ono nastąpić jedynie na podstawie wyraźnego przepisu zawartego w ustawie szczególnej (art. 121 k.k.). Takiego "przepisu odmiennego", uchylającego w stosunku do przepisów karnych zawartych w dekrecie o stanie wojennym zasady wyrażonej w art. 1 k.k., dekret ten nie zawiera, a zatem należy przyjąć, że drugi człon omawianej klauzuli promulgacyjnej ("z mocą od dnia uchwalenia") stanowił jedynie o nadaniu prawnego charakteru działaniom podejmowanym od chwili uchwalenia w dniu 12 grudnia 1981 r. dekretu o stanie wojennym przez te wszystkie organy, którym powierzono jego wykonanie i - z przyczyn już przedstawionych - nie upoważniał do ścigania oraz karania za określone w tym dekrecie czyny zabronione popełnione przed dniem prawnego jego ogłoszenia w "Dzienniku Ustaw" - z dnia 14 stycznia 1981 r.Skoro zatem Longin C. został skazany z art. 46 ust. 2 dekretu o stanie wojennym za czyn, który miał być popełniony w dniu 13 grudnia 1981 r., należało zmienić zaskarżony wyrok i uniewinnić oskarżonego (...).