I CZ 265/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Wiśniewski (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Majewska, M. Słoniewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Włodzimierza R. przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Gminy B. o ustalenie na skutek zażalenia powoda na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 7 maja 1990 r.postanowił uchylić zaskarżone postanowienie.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Warszawie zaskarżonym postanowieniem odrzucił pozew Włodzimierza R. skierowany przeciwko Skarbowi Państwa - Naczelnikowi Gminy B. o ustalenie, że przetarg przeprowadzony w dniu 23 października 1989 r. w związku ze sprzedażą nieruchomości rolnej Państwowego Funduszu Ziemi, położonej we wsi B., był prawomocny, natomiast przetarg przeprowadzony w dniu 14 grudnia 1989 r. - nieważny. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, w sprawie niniejszej nie jest dopuszczalna droga sądowa, gdyż ocena prawidłowości przetargów związanych ze sprzedażą nieruchomości PFZ należy do wyłącznej kompetencji organów administracji państwowej.Postanowienie to powód zaskarżył zażaleniem.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zażalenie jest zasadne.Podstawowe przepisy regulujące obecnie zasady i tryb sprzedaży nieruchomości PFZ zawarte są w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (jedn. tekst: Dz. U. z 1989 r. Nr 58, poz. 348) oraz w zarządzeniu Ministra Rolnictwa, Leśnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 15 czerwca 1989 r. w sprawie szczegółowego trybu sprzedaży nieruchomości PFZ (M.P. Nr 20, poz. 141). Przepisy te przewidują dwie formy ustalenia kandydata na nabywcę nieruchomości Państwowego Funduszu Ziemi, a mianowicie w drodze decyzji terenowego organu administracji państwowej o właściwości szczególnej do spraw gospodarki gruntami stopnia podstawowego (art. 6 ustawy) albo w drodze przetargu (art. 9 ustawy). Jest oczywiste, że strona niezadowolona z decyzji administracyjnej ustalającej kandydata na nabywcę nie może dochodzić swoich roszczeń w drodze sądowej, ponieważ w tym wypadku uprawnienia i obowiązki stron związane są ze stosunkiem administracyjnoprawnym. Rzecz przedstawia się odmiennie w wypadku drugiej formy ustalenia kandydata na nabywcę. W razie bowiem wszczęcia procedury przetargowej pomiędzy Skarbem Państwa a osobami zainteresowanymi zawiązuje się stosunek cywilnoprawny, w ramach którego zarówno Skarb Państwa, jak i te osoby, występują w charakterze podmiotów równorzędnych. Należy w tym miejscu stwierdzić, że przetarg stanowi swoistą formę rokowań zmierzających do ustalenia ceny; co więcej - jeżeli nie jest wymagana przez ustawę forma szczególna, to jest on jednym ze sposobów zawarcia umowy. W okolicznościach niniejszej sprawy przetarg należy uznać jedynie za sposób wyłonienia kandydata na nabywcę, gdyż sprzedaż nieruchomości PFZ następuje w formie aktu notarialnego (art. 10 ust. 2 ustawy z 1958 r.).Sprawa niniejsza ma więc charakter sprawy cywilnej w rozumieniu art. 1 k.p.c., a ponieważ jej rozpoznania nie przekazano do właściwości innych organów (art. 2 k.p.c.), należy ona tym samym do drogi sądowej. Powód ma więc otwartą drogę procesu cywilnego co do wykazywania prawnej skuteczności pierwszego przetargu i obowiązywania ceny ustalonej w wyniku tego przetargu. Słusznie zarzuca on też w zażaleniu, że organ administracji państwowej drugiego stopnia, konkretnie dyrektor Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu Wojewódzkiego w C., nie był uprawniony do "unieważnienia" pierwszego przetargu z uwagi na zaistniałe uchybienia i wadliwości w jego przeprowadzeniu, a pisma z dnia 6 listopada 1989 r., wbrew stanowisku Sądu Wojewódzkiego, nie można w żadnym razie traktować jako decyzji wydanej w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Pismo to można byłoby ewentualnie uznać za cywilnoprawne oświadczenie o uchyleniu się przez Skarb Państwa od skutków prawnych przeprowadzonego przetargu.Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji (art. 388 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c.).Dodatkowo jedynie wypada podnieść, że z uwagi na przedmiotowy zakres zażalenia Sąd Najwyższy nie rozważał innych kwestii związanych z wytoczonym przeciwko Skarbowi Państwa powództwem, a w szczególności prawidłowości sformułowania żądania pozwu w świetle art. 189 k.p.c., według którego powód może domagać się ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, przy czym przesłanką dopuszczalności tego rodzaju powództwa jest zawsze istnienie interesu prawnego. W sprawie pojawia się w każdym razie zagadnienie, czy powód ma interes prawny tylko w ustaleniu, a nie w powództwie o zapłatę.