I CR 371/90

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Wiśniewski (sprawozdawca).Sędziowie SN: J. Majewska. M. Słoniewski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Jerzego K. przeciwko Centrali Handlu Zagranicznego Budownictwa (...) Spółka z o.o. w W. o należność na skutek rewizji pozwanego od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Warszawie z dnia 18 grudnia 1989 r.:1) zmienił zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2 w ten sposób, że uchylił orzeczenie w części dotyczącej nakazania stronie pozwanej wydania powodowi kwoty 198.892 dolarów USA, zasądzoną w pkt 2 kwotę 11.628.000 zł obniżył do wysokości 10.791.120 zł z określonymi odsetkami, i w tym zakresie powództwo oddalił;2) dalej idącą rewizję oddalił;3) zniósł między stronami wzajemnie koszty postępowania rewizyjnego.Uzasadnienie faktyczneZaskarżonym wyrokiem Sąd Wojewódzki w Warszawie nakazał pozwanej Centrali Handlu Zagranicznego Budownictwa Spółka z o.o. (...) w W., aby wydała powodowi Jerzemu K. 193.892 dolarów USA z odsetkami w wysokości 8% od dnia 11 grudnia 1987 r., na wypadek niewykonania tego obowiązku zasądził od pozwanej na rzecz powoda kwotę 11.628.000 zł z ustawowym oprocentowaniem od dnia 11 grudnia 1987 r., ustalając, co następuje:Okolicznością między stronami niesporną było, że w dniu 13 lipca 1981 r. powód zawarł ze stroną pozwaną umowę, na mocy której został skierowany do pracy w Nigerii na okres od dnia 28 lipca do dnia 28 listopada 1981 r. z wynagrodzeniem 504 nairów miesięcznie. Umowa ta została przedłużona do dnia 31 maja 1982 r. Przed wyjazdem za granicę powód otworzył rachunek walutowy "A" z oprocentowaniem w wysokości 6%, część bowiem jego wynagrodzenia pracowniczego mogła być transferowana do kraju. Rachunek ten miał być prowadzony w dolarach amerykańskich. W czasie zatrudnienia w Nigerii w związku z zawartą między stronami umową o transferze części wynagrodzenia powód zwrócił się do pozwanej Centrali o przekazanie do kraju następujących wpłat w walucie nigeryjskiej: 317,8, 317,8, 798 i 570, tj. łącznie 2003,6 nairów. Pierwszej wpłaty transferowej powód dokonał w dniu 8 września 1981 r., a ostatniej - w dniu 15 czerwca 1982 r. Strona pozwana przekazała na rachunek walutowy powoda jedynie pierwszą wpłatę w wysokości 317,8 nairów, stanowiącej równowartość 504,35 dolarów amerykańskich. Kolejnego przelewu dokonała dopiero w dniu 4 kwietnia 1984 r. W wyniku tego przelewu na rachunek walutowy powoda wpłynęło 1.180,55 dolarów amerykańskich. Ogółem na konto walutowe powoda nie wpłynęła w terminie równowartość 1.685,8 nairów. Uwzględniając ówczesny kurs waluty nigeryjskiej do waluty amerykańskiej (1 do 1,48) na rachunku walutowym powoda do dnia 15 czerwca 1982 r. powinna znaleźć się kwota 2.494,98 dolarów USA. Po pięciu latach przy założeniu, że rachunek byłby oprocentowany w największej wysokości, a więc rzędu 5% rocznie, konto powoda wzrosłoby o 623,94 dolarów USA. Łącznie powód miałby na koncie 3.118,92 dolarów USA (2.494,98 + 623,94); ponieważ otrzymał od pozwanej Centrali tylko 1.180 dolarów USA, strata jego zamyka się kwotą 1.938,92 dolarów USA (3.118,92 - 1.180). W dacie wyrokowania według tabeli kursów NBP jeden dolar USA miał wartość 6.000 zł. Po przeliczeniu jest to kwota 11.628.000 zł, a więc kwota zasądzona w pkt II wyroku Sądu Wojewódzkiego.Wyrok ten zaskarżyła strona pozwana, wnosząc w rewizji o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpoznania lub o jego zmianę przez oddalenie powództwa w wysokości przewyższającej 1.050,45 dolarów USA i jej równowartość w walucie polskiej, tj. powyżej 6.302.700 zł. Rewizja oparta jest na zarzucie sprzeczności istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego materiału dowodowego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rewizja jest uzasadniona tylko częściowo. Należy podzielić argumentację strony pozwanej, że wyliczenie odszkodowania należnego powodowi w związku z utraconymi odsetkami jest błędne, gdyż nie uwzględnia, że w dniu 4 kwietnia 1984 r. powód otrzymał 1.180, a dokładniej 1.180,55 dolarów amerykańskich. Jeśli zatem w ślad za sądem I instancji przyjąć, że do połowy czerwca 1982 r. na krajowe konto walutowe powoda powinna wpłynąć kwota 2.494,98 dolarów amerykańskich, to przez dwa lata, a więc w przybliżeniu do czasu częściowego zaspokojenia jego roszczenia przez stronę pozwaną, wzrosłaby ona o 10% z tytułu odsetek, tj. o około 249,50 dolarów amerykańskich. Powód miałby wówczas na koncie 2.744,48 dolarów amerykańskich (2.494,98 + 245,50). Wobec przekazania powodowi w kwietniu 1984 r. kwoty 1.180,55 dolarów amerykańskich - wyliczoną wyżej kwotę należałoby zmniejszyć do 1.563,93 dolarów amerykańskich (2.744,48 - 1.180,55). Od tej ostatniej sumy przysługiwałyby powodowi przez kolejne trzy lata odsetki w wysokości 5% rocznie, tj. łącznie w wysokości 15%. Sumę 1.563,93 dolarów amerykańskich należałoby więc zwiększyć o 15% co daje w ostateczności 1.798,52 dolarów amerykańskich (1.563,93 + 234,59). W przeliczeniu na walutę polską - uwzględniając kurs przyjęty przez sąd I instancji - szkoda powoda zamyka się kwotą 10.791.120 zł (1.798,52 x 6.000). Zasądzenie na rzecz powoda kwoty wyższej od należnej narusza art. 471 oraz 361 k.c. i uzasadnia odpowiednią zmianę zaskarżonego wyroku.Żądanie dalszego odszkodowania jest niezasadne. Brak podstaw w szczególności do tego, aby w wyniku bliżej nieokreślonej wzajemnej należności strony pozwanej skorygować sumę 2.003,80 naira, podlegającą transferowi do Polski, do 1.881,60 naira. Pomijając bowiem ogólnikowość zarzutu, stwierdzić przede wszystkim należy, że zarzut ten jest spóźniony, gdyż nie był przedstawiony do rozważenia sądowi I instancji. W tej sytuacji nie wymaga on też bliższego omawiania. W tej przeto części rewizja podlega oddaleniu.Natomiast Sąd Najwyższy z urzędu - na podstawie art. 381 § 1 k.p.c. - stwierdza, że Sąd Wojewódzki dopuścił się naruszenia prawa materialnego przez nakazanie stronie pozwanej wyrównania wyrządzonej szkody w walucie amerykańskiej.Przedmiotem powództwa jest roszczenie odszkodowawcze (art. 471 k.c.). Wynika ono częściowo z niewykonania, a częściowo z nienależytego wykonania zobowiązania, w którym świadczenie było wyrażone w walucie obcej. Powstaje więc pytanie, czy w wypadku, gdy przedmiotem świadczenia w zobowiązaniu podstawowym jest waluta obca, wówczas świadczenie w ramach obowiązku odszkodowawczego powinno być również wyrażone w tej samej walucie. Problem należy rozwiązać na gruncie art. 358 k.c. (w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 1990 r. Dz. U. Nr 55, poz. 321), według którego zobowiązania pieniężne na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej - z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie - mogą być wyrażone tylko w pieniądzu polskim. Wyjątki od zasady wymienionej w tymże artykule zawarte są w przepisach szczególnych i dotyczą ściśle określonych stosunków prawnych. Brak jest stosownych przepisów szczegółowych w zakresie realizacji zobowiązań odszkodowawczych. W tej sytuacji bez znaczenia jest więc, że uszczerbek majątkowy wierzyciela powstał w walucie obcej. Decyduje bowiem brzmienie art. 358 k.c. Podkreślić zaś należy, że świadczenia z zobowiązania odszkodowawczego w żadnym razie nie można utożsamić ze świadczeniem z umownego zobowiązania podstawowego.Z tych względów nie było możliwe nakazanie stronie pozwanej wyrównania szkody w walucie obcej. Dlatego też wyrok Sądu Wojewódzkiego w omawianej części podlega uchyleniu, a powództwo w tym zakresie oddaleniu.Wobec przytoczonych wyżej przyczyn - orzeczono jak w sentencji (art. 387, 390 § 1 i art. 100 k.p.c.).