III PZP 8/72

Skład orzekającySąd Najwyższy w składzie następującym:Przewodniczący: Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego J. Bafia,Prezes Sądu Najwyższego J. PawlakSędziowie Sądu Najwyższego:W. Bryl, R. Czarnecki, H. Dąbrowski, W. Formański, W. Glabisz, S. Gross, J. Ignatowicz, J. Krajewski, J. Krzyżanowski, W. Kuryłowicz (współsprawozdawca i autor uzasadnienia), B. Łubkowski, J. Majorowicz, W. Markowski, K. Marowski, A. Nalewajko, T. Kasiński, K. Piasecki, M. Piekarski (sprawozdawca), J. Pietrzykowski, J. Policzkiewicz, S. Rejman, Z. Stypułkowska, A. Szczurzewski, Z. Trybulski, J. Tyszka, J. Wasilewski, Z. Wasilkowska, F. Wesely, M. Wilewski, K. Zieliński, E. MielcarekProtokolant: członek Biura Orzecznictwa SN J. Sokołowskiz udziałem:prokuratora Prokuratury Generalnej PRL S. DzwonkowskiegoSentencjapo rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 1972 r., przekazanego przez pełny skład Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 20 marca 1972 r. pod rozpoznanie połączonych Izb: Izby Cywilnej oraz Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, o rozważenie następującego zagadnienia prawnego:"Czy przepisy o obowiązku zwrotu kosztów procesu mają zastosowanie do kosztów postępowania (wynagrodzenia adwokackiego) wywołanego złożeniem rewizji nadzwyczajnej?",uchwalił następującą zasadę prawną:Do postępowania z rewizji nadzwyczajnej nie mają zastosowania przepisy o obowiązku zwrotu kosztów procesu.Uzasadnienie faktyczne1. Sąd Najwyższy, rozpoznając w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej wniosek strony o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów powyższego postępowania przekazał składowi powiększonemu (art. 30 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym - Dz. U. Nr 11, poz. 54) do rozstrzygnięcia przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Z kolei zagadnienie to zostało przedstawione - na podstawie art. 29 ust. 2 cyt. ustawy - pod rozpoznanie połączonych Izb: Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.Przedstawione zagadnienie było pod rządem dawnego kodeksu postępowania cywilnego (z 1930 r. z późn. zm.) przedmiotem wpisanej do księgi zasad prawnych uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 3 marca 1959 r. sygn. akt I CO 127/58 (OSN 1959, poz. 65). Zgodnie z uchwaloną zasadą do postępowania z rewizji nadzwyczajnej nie miały zastosowania przepisy o obowiązku zwrotu kosztów procesu, w szczególności z tej przyczyny, że strona nie może żądać zwrotu kosztów procesu, jeżeli postępowanie, tak właśnie jak postępowanie z rewizji nadzwyczajnej, nie zostało wszczęte "ani przez powoda, ani przez pozwanego, ani przez interwenienta ubocznego". Koszty więc poniesione przez strony w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej nie były objęte przepisem art. 93 i nast. obowiązującego podówczas k.p.c. i nie podlegały zwrotowi "w żadnym wypadku".2. Również pod rządem obecnie obowiązującego kodeksu postępowania cywilnego (z 1964 r.) brak podstaw do udzielenia odmiennej odpowiedzi.Zadaniem rewizji nadzwyczajnej jest korektura - wadliwych na skutek rażącego naruszenia prawa lub naruszenia interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej - prawomocnych orzeczeń sądowych. Jest to podstawowa funkcja rewizji nadzwyczajnej i stąd wynika jej zasadniczy charakter środka nadzoru pozainstancyjnego. Wnoszona jest zatem zawsze z urzędu, przy czym tylko przez określone w art. 417 § 1 k.p.c. osoby, a nie przez stronę lub uczestnika postępowania czy też na skutek ich czynności.Podanie (wniosek) strony o wniesienie rewizji nadzwyczajnej jest tylko informacją o sprawie, która może wymagać wystąpienia z rewizją nadzwyczajną. Zawsze będzie to jednak rewizja wniesiona z urzędu.Postępowanie z rewizji nadzwyczajnej nie jest wynikiem działania stron (uczestników postępowania) i nie jest wywołane przez strony, nie stanowi też dalszego ciągu postępowania dotychczasowego, źródłem zaś obowiązku zwrotu kosztów procesu między stronami jest spowodowanie procesu przez stronę lub jej udział w procesie (udział uczestnika w postępowaniu nieprocesowym). W następstwie więc odpada obowiązek stron (uczestników) wzajemnego rozliczenia się z kosztów postępowania, a tym samym - obowiązek sądu rozstrzygnięcia o tych kosztach według zasad art. 98 i nast. k.p.c. lub art. 520 k.p.c., nawet gdyby strony (uczestnicy) o to wnosiły.Koszty związane z udziałem strony (uczestnika) w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej ponosi sama strona (uczestnik), koszty te bowiem są - jak to słusznie stwierdza cyt. uchwała z dnia 3 marca 1959 r. - "kosztami, jakie spowodowane zostały czynnością jednego z tych organów", które są wyłącznie właściwe do wniesienia rewizji nadzwyczajnej i do wszczęcia postępowania w tym trybie, nie zaś kosztami spowodowanymi czynnością stron (uczestników).Z istoty zatem rewizji nadzwyczajnej i z charakteru postępowania spowodowanego jej wniesieniem wynika, że przepisy art. 98-110 k.p.c., mimo że poprzedzają w układzie kodeksu postępowania cywilnego każde postępowanie, nie obowiązują w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej, nie mają tu "dosłownego zastosowania". W tym postępowaniu nie ma strony przegrywającej sprawę (art. 98 k.p.c.) ani podstaw do oceny interesów uczestników postępowania pod kątem art. 520 k.p.c., o wniesieniu bowiem rewizji nadzwyczajnej rozstrzygają wyłącznie przesłanki z art. 417 § 1 k.p.c.: ochrona prawa, gdy zostało ono rażąco naruszone, i ochrona interesu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.3. Postępowanie wszczęte wniesieniem rewizji nadzwyczajnej nie toczy się w interesie stron (uczestników), mimo że z ich udziałem (art. 420 § 1 k.p.c.). Stąd też ograniczony jest zakres czynności dyspozytywnych (art. 423 § 2 k.p.c.), jakkolwiek mogłyby one leżeć w interesie stron i być uzasadnione stanem sprawy. Niektóre z nich, jak cofnięcie pozwu, zrzeczenie się roszczenia, ugoda sądowa, uznanie powództwa wywołują także określone skutki w zakresie obowiązku ponoszenia kosztów procesu (art. 203, 104 i 101 k.p.c.). Niedopuszczalność wyżej wymienionych czynności wyłącza również możliwość wywołania tych skutków przez zainteresowane strony lub uczestników postępowania.Brak jest podstaw do orzeczenia o obowiązku zwrotu kosztów procesu lub postępowania także w wypadku złożenia rewizji nadzwyczajnej tylko od uzasadnienia prawomocnego orzeczenia (art. 417 § 1 k.p.c.).4. W niczym nie zmienia powyższego stanowiska przepis art. 35 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110). Przepis ten dotyczy wyłącznie ponoszenia opłat sądowych od rewizji nadzwyczajnej, wniesionej w związku z podaniem strony, nie zaś kosztów procesu (postępowania nieprocesowego), przy czym obowiązek stosowania - przy orzekaniu o tej opłacie - "zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu" oznacza, że stosownie do tych zasad należy obciążyć opłatą stronę właściwą, nie oznacza zaś obowiązku stron zwrotu kosztów procesu. W razie zaś wniesienia rewizji nadzwyczajnej nie w związku z podaniem strony w ogóle nie powstaje obowiązek uiszczenia opłaty, a zatem nawet przy przyjęciu stanowiska, że cyt. wyżej art. 35 dotyczy zwrotu kosztów procesu w postępowaniu z rewizji nadzwyczajnej - w tym wypadku obowiązek ten nie powstałby. Bezpodstawność odmiennej wykładni wynika z przypisania artykułowi 35 ustawy o kosztach sądowych, dotyczącemu wyłącznie opłat sądowych, treści, która nie znajduje oparcia ani w brzmieniu, ani w celu tego przepisu.Z przytoczonych względów należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.