VI KZP 100/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: L. Jax (sprawozdawca), I. Kazimierczak, H. Kempisty, T. Krokosz (współsprawozdawca), J. Polony, A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Heleny Z., oskarżonej z art. 233 k.k., po rozpoznaniu przedstawionego w trybie art. 390 § 1 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 23 listopada 1970 r. i przekazanego postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 1971 r. powiększonemu składowi tegoż Sądu zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy:"Czy kontroler społeczny MZK korzysta z ochrony prawnej przewidzianej w rozdziale XXXII, a w szczególności z art. 233 k.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Na tle przepisów kodeksu karnego z 1932 r. Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że konduktorzy i kontrolerzy w miejskich środkach komunikacyjnych korzystają ze wzmożonej ochrony prawnej, udzielonej urzędnikom w rozumieniu tego kodeksu (por. orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 13 lutego 1950 r., OSN zesz. I, poz. 4; z dnia 18 lutego 1960 r., OSN z 1961 r., zesz. I, poz. 8; z dnia 21 marca 1963 r., OSNKW z 1963 r. zesz. 12, poz. 216; z dnia 28 czerwca 1962 r., OSNKW z 1963 r. zesz. 3, poz. 47).Pogląd taki, oparty przede wszystkim na zakresie obowiązków służbowych wymienionych wyżej funkcjonariuszy miejskich przedsiębiorstw komunikacyjnych, zachowuje swą aktualność także pod rządami kodeksu karnego z 1969 r. Konduktor bowiem w miejskich środkach komunikacyjnych ma - obok obowiązku pobierania opłat za przejazd - także obowiązek czuwania nad bezpieczeństwem pasażerów oraz nad przestrzeganiem przez nich przepisów porządkowych, a w związku z tym ma także prawo wydawania pasażerom odpowiednich wskazówek oraz prawo usunięcia z tramwaju lub autobusu osób nie przestrzegających obowiązujących przepisów albo nie stosujących się do wskazówek i żądań obsługi danego środka przewozu lub personelu służby ruchu.Należy dodać, że według przepisów porządkowych wydanych przez Ministra Gospodarki Komunalnej (zarządzenie z dnia 12 listopada 1957 r. - Mon. Pol. Nr 90, poz. 533 oraz z dnia 23 lutego 1965 r. - Mon. Pol. Nr 11, poz. 39) oraz przez właściwe prezydia rad narodowych taki sam zakres uprawnień i obowiązków w zakresie przestrzegania porządku i bezpieczeństwa pasażerów w komunalnych środkach komunikacji przysługuje także kierowcom (motorniczym) tych środków oraz personelowi służby ruchu (instruktorom, kontrolerom), przy czym organy kontroli ruchu są nawet uprawnione do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego za naruszenie przepisów porządkowych o korzystaniu z komunalnych środków komunikacyjnych (por. rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 grudnia 1971 r. - Dz. U. Nr 35, poz. 308).Zakres obowiązków konduktorów i kierowców oraz personelu służby ruchu komunalnych środków komunikacyjnych uzasadnia więc zaliczenie ich - jako osób szczególnie odpowiedzialnych za ochronę porządku i bezpieczeństwa publicznego - do funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu art. 120 § 11 k.k.2. Zawarte w pytaniu określenie "kontroler społeczny MZK" odnosi się - jak wynika z akt sprawy - do członków Pomocniczej Kontroli Biletowej w Miejskich Zakładach Komunikacyjnych w m. st. Warszawie.Według regulaminu wydanego przez te Zakłady "podstawowym obowiązkiem członka Pomocniczej Kontroli Biletowej jest przeprowadzenie kontroli biletów u pasażerów w wozach komunikacji zbiorowej", przy czym ma on prawo pobierania opłat specjalnych od pasażerów nie posiadających ważnego biletu. Ponadto powinien on w toku kontroli sprawdzić prawidłowość działania kasowników i automatów biletowych oraz złożyć pisemny meldunek o wypadkach niestosowania się przez pasażerów do obowiązujących przepisów porządkowych.Zakres obowiązków i uprawnień kontrolerów społecznych jest zatem węższy od zakresu obowiązków obsługi autobusów lub tramwajów i personelu służby ruchu. Dlatego też brak jest podstaw do przyjęcia, że kontrolerzy społeczni należą do osób "szczególnie odpowiedzialnych za ochronę porządku lub bezpieczeństwa publicznego", a w konsekwencji nie można ich uważać za funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu art. 120 § 11 k.k.3. Kontrolerzy ci (członkowie Pomocniczej Kontroli Biletowej) powinni być natomiast uważani za osoby przybrane do pomocy funkcjonariuszowi publicznemu (kontrolerowi, konduktorowi, kierowcy lub motorniczemu w komunalnych środkach komunikacyjnych). Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 29 maja 1958 r. I KO 61/58 ("Nowe Prawo" z 1958 r., zesz. 11, str. 114) za osobę przybraną do pomocy funkcjonariuszowi należy uważać nie tylko tego, kogo urzędnik sam sobie do pomocy w spełnieniu konkretnych obowiązków wybierze lub czyją pomoc zaofiarowaną przyjmie, ale także osobę, którą bądź przydzieli mu do pomocy, bądź wskaże zainteresowana władza, instytucja lub organizacja. Kontrolerzy społeczni (członkowie Pomocniczej Kontroli Biletowej) są właśnie osobami przydanymi do pomocy pracownikom miejskich środków komunikacyjnych odpowiedzialnym za ochronę porządku i bezpieczeństwa pasażerów, a w szczególności przydanymi obsłudze poszczególnych wozów oraz personelowi kontroli ruchu. Dlatego też korzystają oni - w związku z wykonywaniem powierzonych im zadań w miejskich środkach komunikacyjnych - ze wzmożonej ochrony prawnej przewidzianej w art. 233, 235 i 236 k.k.Za wyżej przedstawioną wykładnią pojęcia osoby przybranej do pomocy funkcjonariuszowi publicznemu przemawia także argument, że w ustroju socjalistycznym przekazywanie części uprawnień kontrolnych czynnikom społecznym zatacza coraz szersze kręgi, fakt zaś ten musi pociągnąć za sobą możliwość zapewnienia osobom spełniającym społeczne obowiązki takiej samej ochrony prawnej, z jakiej korzystają funkcjonariusze publiczni, którym osoby te pomagają, a nawet częściowo ich zastępują w wykonywaniu zajęć zawodowych.