I PZP 43/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN J. Kwaśniewski (sprawozdawca). Sędziowie: W. Sanetra, K. Kolasiński.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora S. Trautsolta, w sprawie z powództwa Doroty K. przeciwko Urzędowi Miejskiemu w K. o odprawę pieniężną, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie postanowieniem z dnia 18 czerwca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy pracownica samorządowa mianowana pozostająca na urlopie wychowawczym, z którą rozwiązano umowę o pracę w trybie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124), pobierająca zasiłek wychowawczy, może być traktowana jako pracownik pozostający bez pracy w rozumieniu art. 10 ust. 3 tej ustawy, któremu przysługuje wynagrodzenie, o jakim mowa w tym przepisie?podjął następującą uchwałę:Pracownicy samorządowej mianowanej, z którą rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.), w czasie urlopu wychowawczego przysługuje prawo do wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 w związku z art. 33 ust. 3 tej ustawy. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie zagadnienie prawne powstało na tle następujących okoliczności sprawy.Dorota K., będąca pracownikiem mianowanym w Urzędzie Miasta i Gminy w K., od dnia 17 maja 1989 r. przebywała na trzyletnim urlopie wychowawczym.W dniu 30 lipca 1990 r. Urząd Miasta i Gminy w K., powołując się na art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124 ze zm.), wypowiedział Dorocie K. stosunek pracy z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia, informując równocześnie o jej prawie do wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Następnie jednak, wbrew własnej informacji, odmówił wypłacenia tego wynagrodzenia.W sprawie wszczętej z powództwa Doroty K. sąd pierwszej instancji (Sąd Rejonowy - Sąd Pracy dla Krakowa - Nowej Huty) oddalił powództwo, przyjmując, że do powódki nie mogą mieć zastosowania powołane wyżej przepisy, skoro także po rozwiązaniu stosunku pracy otrzymuje ona nadal świadczenia związane z urlopem wychowawczym.Rozpoznający rewizję powódki od powyższego wyroku Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie powziął wątpliwość co do słuszności poglądu sądu pierwszej instancji, zwłaszcza co do przyjmowania, że pobieranie zasiłku wychowawczego po ustaniu stosunku pracy nie jest pozostawaniem bez pracy w rozumieniu art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozważające przedmiotowe zagadnienie sądy obu instancji skupiły uwagę na treści art. 10 ust. 3 ustawy z dnia 22 marca 1990 r. o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 21, poz. 124; zm.: Dz. U. Nr 43, poz. 258) i starały się wyjaśnić jak należy zastosować ten przepis do takiej sytuacji, w której pracownica mianowana utraciła zatrudnienie w trakcie urlopu wychowawczego.W analizie tej, ograniczonej w zasadzie do wyjaśnienia przesłanek określonych w powołanym przepisie, nie uwzględniono w dostatecznym stopniu tego, że to nie art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, ale art. 33 ust. 1 i ust. 3 stanowi normatywną podstawę do rozwiązania przedmiotowego zagadnienia. Artykuł 10 ust. 3 stanowi o skutkach rozwiązania stosunku pracy z pracownikiem samorządowym w związku z likwidacją lub reorganizacją urzędu połączoną ze zmniejszeniem stanu zatrudnienia. W sprawie niniejszej taka sytuacja nie zachodziła. Powódka nie straciła swego zatrudnienia z powodu likwidacji lub reorganizacji urzędu, połączonej ze zmniejszeniem zatrudnienia. Straciła je natomiast w związku ze zmianą systemu administracyjnego państwa, na podstawie szczególnej w tym zakresie regulacji sytuacji prawnej pracowników zatrudnionych w dotychczasowych urzędach terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego. Zagadnienie to zostało uregulowane w art. 33 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych według zasady swobodnego ukształtowania kadr pracowniczych przez nowo utworzony samorząd terytorialny. Pracownicy zatrudnieni w dotychczasowych urzędach terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego stali się - z mocy prawa - pracownikami samorządowymi; tak przez ustawę przekształcone stosunki pracy wygasły dnia 31 grudnia 1990 r. Jednakże urzędy samorządu terytorialnego (zakłady pracy) uzyskały swobodę zarówno w nawiązaniu nowych stosunków pracy, jak i wcześniejszego ich rozwiązania. W tym ostatnim wypadku zakład pracy uzyskał kompetencje do rozwiązania stosunku pracy za trzymiesięcznym wypowiedzeniem w trybie przewidzianym w art. 411 k.p., to znaczy bez zastosowania przepisów o konsultacji zamiaru wypowiedzenia z organami związku zawodowego i bez stosowania innych przepisów dotyczących ochrony pracowników przed wypowiedzeniem lub rozwiązaniem umowy o pracę.Opierając się na wskazanej, szczególnej podstawie uprawniającej do rozwiązania stosunku pracy - rozwiązany został stosunek pracy z powódką w okresie jej urlopu wychowawczego. Gdyby nie było takiego wyjątkowego uprawnienia zakładu pracy, to byłby on związany zakazem wypowiedzenia i rozwiązania stosunku pracy z pracownicą korzystającą z urlopu wychowawczego (§ 15 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 2, poz. 10 ze zm.).Ze względu na tak daleko idące ograniczenia ochrony pracowników w nowo utworzonych jednostkach organizacyjnych samorządu terytorialnego w pierwszym okresie działalności tego samorządu, ustawodawca przewidział swoistą rekompensatę dla pracowników, którzy z tego tytułu, tj. w wyniku utworzenia samorządu terytorialnego, utracili zatrudnienie. Z tych przesłanek wychodząc, w art. 33 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, stanowi się, że pracownikom samorządowym mianowanym w przypadku określonych w ust. 1 art. 33 przysługuje wynagrodzenie przewidziane w art. 10 ust. 3 ustawy.Dopiero zatem w świetle przedstawionych przesłanek dotyczących art. 33 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych należy określać warunki, w jakich przysługuje "wynagrodzenie przewidziane w art. 10 ust. 3 ustawy". Według tego ostatniego przepisu wynagrodzenie, obliczane tak, jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy, przysługuje za czas pozostawania bez pracy, przez okres nie dłuższy niż sześć miesięcy. Tym, co statuuje byt uprawnienia do przedmiotowego wynagrodzenia jest fakt "pozostawania bez pracy". Brak jest przekonywających argumentów ażeby przyjąć, że pracownica, z którą rozwiązano stosunek pracy w okresie urlopu wychowawczego i która nie pozostaje w związku z tym w stosunku pracy - ani z dotychczasowym, ani z żadnym innym zakładem pracy - nie pozostaje bez pracy w rozumieniu wyjaśnianego przepisu. Sytuacja faktyczna i prawna takiej pracownicy w aspekcie stosunku pracy, o którym mowa w art. 10 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych, jest raczej oczywista. Jeżeli utraciła swoje dotychczasowe zatrudnienie i nie uzyskała innego to właśnie "pozostaje bez pracy".Na tle powyższych rozważań odmowa przyznania pracownicy mianowanej, z którą rozwiązano stosunek pracy w trybie art. 33 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych w czasie urlopu wychowawczego, wynagrodzenia przewidzianego w art. 10 ust. 3 tej ustawy, musiałaby być wynikiem niedopuszczalnej wykładni zawężającej ustawowe uprawnienia pracownicze.Nie jest przekonywający argument, że jeszcze przez pewien czas po rozwiązaniu stosunku pracy z pracownicą w okresie urlopu wychowawczego może wchodzić w rachubę traktowanie nie wykorzystanego w ten sposób urlopu wychowawczego tak, jak urlopu wypoczynkowego łącznie z uprawnieniem do zasiłku wychowawczego. Zabezpieczenia socjalne kobiet sprawujących opiekę nad małymi dziećmi nie mogą zastępować obowiązków wynikających bezpośrednio ze stosunków pracy. Nie jest zresztą tak, ażeby w omawianych stanach faktycznych nie zostały zrealizowane podstawowe założenia przepisów art. 33 ust. 3 ustawy o pracownikach samorządowych. Trzeba tu podkreślić, że na skutek wynikającego z wyjątkowego uprawnienia zakładu pracy do rozwiązania stosunku pracy z pracownicą w okresie korzystania przez nią z urlopu wychowawczego - traci ona swe dotychczasowe zatrudnienie. Oznacza to w szczególności, że pracownica taka nie może zrezygnować z udzielonego jej urlopu wychowawczego i powrócić do pracy na zasadach określonych w § 14 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 1981 r. w sprawie urlopów wychowawczych. Nie może również po zakończeniu urlopu wychowawczego uzyskać zatrudnienia na stanowisku równorzędnym lub na innym stanowisku odpowiadającym jej kwalifikacjom za wynagrodzeniem nie niższym od pobieranego przed tym urlopem (§ 16 powołanego rozporządzenia).Powyższe względy uzasadniają odpowiedź zamieszczoną w sentencji uchwały.