III CZP 92/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN T. Żyznowski. Sędziowie SN: H. Ciepła, Z. Świeboda (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora S. Trautsolta, w sprawie z wniosku Mareke Grietje B. (...) i Hendrik (...) o przysposobienie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Płocku postanowieniem z dnia 12 lipca 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy art. 109 § 2 k.r.o. zezwala na powierzenie sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem osobom nie wymienionym w tym przepisie, obywatelom innego państwa zamieszkałym za granicą?podjął następującą uchwałę:Sąd opiekuńczy może na podstawie art. 109 § 2 k.r.o. powierzyć wykonywanie bieżącej pieczy nad dzieckiem obywatelom państwa obcego zamieszkałym za granicą. Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 16 kwietnia 1991 r. Sąd Rejonowy w Płocku umieścił małoletniego Bernarda Andrzeja M., urodzonego dnia (...) w rodzinie zastępczej u obywateli holenderskich zamieszkałych w Holandii. Sąd Rejonowy ustalił, że wnioskodawcy nie mają dzieci z małżeństwa zawartego w grudniu 1982 r., liczą ponad 30 lat życia, cieszą się dobrą opinią w środowisku, w którym zamieszkują, jak również w Polsce u osób, u których przebywają. Od kilku lat organizują pomoc dla dzieci z różnymi schorzeniami, które przebywają w szpitalach i domach dziecka w Polsce. Pomoc ta polega na kupnie wózków inwalidzkich, aparatury medycznej, lekarstw, środków opatrunkowych, wyposażenia pomieszczeń szpitalnych w inny niezbędny sprzęt. W zakresie tej pomocy z wnioskodawcami współpracuje Towarzystwo Przyjaciół Dzieci - Oddział w Poznaniu, które prowadzi również systematyczną współpracę z Radą Ochrony Dziecka w Holandii, sprawującą kontrolę warunków życiowych i wychowawczych polskich dzieci przysposobionych, zamieszkałych w Holandii. Kontrolę nad warunkami życia małol. Bernarda sprawować będzie Rada Ochrony Dziecka w Groningen oraz burmistrz Gminy Lapperssum - Pitt L., który zobowiązał się wykonywać tzw. dozór opiekuństwa. Wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe, wnioskodawca zaś pracuje w Przedsiębiorstwie Handlowym (...), a zarobki jego kształtują się powyżej średniej płacy w Holandii. Wnioskodawcy są właścicielami jednorodzinnego domu mieszkalnego.Małoletni Bernard Andrzej M. od urodzenia przebywał w Domu Małego Dziecka w K. Jest on piątym dzieckiem w rodzinie. Rodzice w sposób rażący zaniedbywali swoje obowiązki w stosunku do dziecka i dlatego postanowieniem Sądu Rejonowego w Łęczycy z dnia 28 września 1990 r. zostali pozbawieni władzy rodzicielskiej. Na skutek zaniedbań rodziców oraz w związku z pobytem małoletniego w Domu Dziecka małol. Bernard jest dzieckiem opóźnionym w rozwoju. Poprawa jego stanu jest możliwa przez umieszczenie dziecka w rodzinie.Na skutek rewizji prokuratora, zarzucającego naruszenie § 3 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1979 r. w sprawie rodzin zastępczych (Dz. U. z 1985 r. Nr 48, poz. 256 ze zm.) przez umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej u obywateli państwa obcego zamieszkałych za granicą Sądowi Wojewódzkiemu nasunęło się zagadnienie prawne, sformułowane w sentencji uchwały, które przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia (art. 391 § 1 k.p.c.).Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Według art. 109 § 2 k.r.o., jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda odpowiednie zarządzenie. Sąd zatem może wydać każde zarządzenie, jakiego w danych okolicznościach wymaga dobro dziecka. Mogą być to zarządzenia doraźne i zarządzenia o skutkach trwałych. Z faktu bowiem, że przepis ten w § 2 i 3 wymienia przykładowo (za czym przemawia zwrot "w szczególności") tylko zarządzenia o skutkach trwałych, nie można wyciągnąć wniosku, iż nie może on stanowić podstawy do wydawania zarządzeń doraźnych. Ogólna jego formuła, zawarta w § 1, obejmuje zarządzenia wszelkiego rodzaju, w tym także powierzenie sprawowania bieżącej pieczy nad dzieckiem połączone z jego przebywaniem u opiekuna. To ostatnie zarządzenie zbliżone jest w swej treści do zarządzenia umieszczenia małoletniego w rodzinie zastępczej, ale nim nie jest i dlatego ograniczenie zawarte w § 2 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 stycznia 1979 r. w sprawie rodzin zastępczych (jedn. tekst: Dz. U. z 1985 r. Nr 48, poz. 256 ze zm.) nie będą miały tu zastosowania. Problem jednak jako taki istnieje, a sprowadza się do odpowiedzi na pytanie postawione przez Sąd Wojewódzki.W świetle ustaleń Sądu Rejonowego dobro dziecka wymaga zabrania go z Domu Dziecka i umieszczenia w rodzinie. Nie jest jednak przeszkodą okoliczność, że wnioskodawcy są obywatelami państwa obcego i zamieszkują za granicą, jeżeli dają rękojmię sprawowania bieżącej pieczy nad małoletnim, a sąd opiekuńczy będzie miał należytą kontrolę w tym zakresie. Otóż, obecnie, dobro dziecka ma już znaczenie w skali międzynarodowej. Wyrazem tego jest m.in. Konwencja Praw Dziecka, przyjęta jednomyślnie w dniu 20 listopada 1989 r. przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych. W dniu 26 stycznia 1990 r. Konwencja została wyłożona do podpisu w nowojorskiej siedzibie ONZ - Polska była jednym z pierwszych państw, które ją podpisały. Konwencja Praw Dziecka jest nową, obszerną, wielostronną umową międzynarodową z dziedziny praw człowieka. Ma ona charakter uniwersalny. Wzmacnia promocję i ochronę praw dziecka w płaszczyźnie międzynarodowej. Zawiera nowe prawa dziecka, daje wyraz nowym koncepcjom w pojmowaniu interesów i praw dziecka, obejmuje katalog praw dziecka jako istoty ludzkiej, uznanych współcześnie przez społeczność międzynarodową, przewiduje i ustanawia międzynarodową kontrolę przestrzegania praw dziecka.Z tych przyczyn udzielono odpowiedzi jak w sentencji.