U 3/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes gen. bryg. K. Jankowski. Sędziowie: płk M. Bieniaszewski, płk Z. Krasuski, płk C. Lipski (sprawozdawca), płk K. Mioduski, płk W. Sieracki, ppłk J. Gawrysiak. Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: płk M. Flemming.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) zagadnienia prawnego:"Czy można zarządzić wykonanie kary ograniczenia wolności orzeczonej na mocy wyroku sądu wojskowego wobec żołnierza wojskowej służby zawodowej, okresowej lub nadterminowej, jeżeli żołnierz ten przed odbyciem tej kary został zwolniony do rezerwy?"uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneMimo identyczności nazwy kara ograniczenia wolności, o jakiej mowa w art. 294 k.k., nie jest tożsama z karą ograniczenia wolności określoną w art. 33-35 k.k. Tylko pierwsza z nich może być orzeczona wobec sprawcy posiadającego w chwili wydania wyroku przymiot (status) oficera, chorążego lub innego żołnierza służby zawodowej albo okresowej.Utrata tego przymiotu wyłącza możliwość zarówno skazania na karę ograniczenia wolności określoną w art. 294 k.k., jak i jej wykonania, gdyż wykonalność obligatoryjnych rygorów kary ograniczenia wolności, wymienionych w art. 294 § 3 k.k., związana jest ściśle z pełnieniem czynnej służby wojskowej. Zwolnienie żołnierza z tej służby, np. ze względu na stan zdrowia, czyni z reguły niemożliwym wykonanie wymierzonej mu kary ograniczenia wolności, zwłaszcza w zakresie najbardziej odpowiadającym nazwie i charakterowi tej kary, skoro żołnierz zostaje pozbawiony nie tylko prawa wykonywania zajęć służbowych, ale również prawa pozostawania na terenie jednostki - jak mówi ustawa (art. 294 § 3 pkt 1) - "w czasie od zakończenia zajęć służbowych do capstrzyku przez 2 dni w tygodniu, a nadto w czasie od pobudki do capstrzyku w każdy dzień uznany za wolny od pracy".Zwolnienie żołnierza z zawodowej lub okresowej służby wojskowej uniemożliwia ponadto wykonanie tych rygorów kary ograniczenia wolności, które polegają na pozbawieniu skazanego prawa do sprawowania funkcji w organizacjach społecznych działających w wojsku oraz prawa uzyskania urlopu wypoczynkowego. Skazany na karę ograniczenia wolności nie może być z chwilą zwolnienia go z zawodowej lub okresowej służby wojskowej mianowany na wyższy stopień wojskowy, ani tym bardziej wyznaczony na wyższe stanowisko służbowe, które nierozerwalnie łączy się przecież z aktualnie pełnioną zawodową lub okresową służbą wojskową. Uniemożliwienie wykonalności wymienionych wyżej rygorów kary ograniczenia wolności pozwala na stwierdzenie, że zwolnienie żołnierza z zawodowej lub okresowej służby wojskowej wyłącza możność wykonania kary ograniczenia wolności i jej rygorów określonych w art. 294 § 3 k.k.Zważyć przy tym należy, że określona w art. 294 k.k. kara ograniczenia wolności przewidziana została dla tych wypadków, w których resocjalizacja sprawcy może być przeprowadzona tylko w warunkach zawodowej lub okresowej służby wojskowej. Skoro zaś sprawca został zwolniony z tej służby, odpada nie tylko możliwość, ale i celowość wykonania orzeczonej kary ograniczenia wolności, również w częściach dotychczas nie wykonanych.Poza obligatoryjnymi rygorami kary ograniczenia wolności (art. 294 § 3 k.k.) ustawa daje sądom możliwość fakultatywnego określania pewnych rygorów zgodnie z treścią art. 294 § 4 k.k. Skoro jednak wykonanie obligatoryjnych, a w istocie rzeczy podstawowych rygorów kary ograniczenia wolności, jak to wykazano wyżej, jest w odniesieniu do żołnierza nie pełniącego czynnej służby niemożliwe i nierealne bądź niecelowe, to również wykonanie fakultatywnych, a więc dodatkowych i mniej w zasadzie istotnych elementów tej kary staje się z tych samych względów bezprzedmiotowe.Za udzieleniem na przedstawione pytanie prawne odpowiedzi podanej w niniejszej uchwale przemawia także treść art. 190 k.k.w., w myśl którego karę ograniczenia wolności określoną w art. 294 k.k. wykonuje dowódca jednostki wojskowej, w której skazany pełni służbę, lub inny dowódca wojskowy. Jeżeli więc żołnierz skazany w myśl art. 294 k.k. na karę ograniczenia wolności traci status żołnierza, to nie istnieje organ właściwy do wykonania tej kary.Z tych powodów Sąd Najwyższy uchwalił jak wyżej.