IV KR 228/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Polony (sprawozdawca). Sędziowie: R. Młynkiewicz, R. Czapiewski. Prokurator Prokuratury Generalnej: E. Sanecki. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy: 1) Jacka K., oskarżonego z art. 11 § 1 k.k. w związku z art. 148 § 1 k.k., 2) Adama P., oskarżonego z art. 158 § 2 k.k. w związku z art. 59 § 1 k.k., z powodu rewizji wniesionych przez obrońców oskarżonych od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Rzeszowie z dnia 1 kwietnia 1974 r.,u c h y l i ł zaskarżony wyrok i p r z e k a z a ł sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Wojewódzkiemu w Rzeszowie. Uzasadnienie faktyczneObydwie rewizje nie są pozbawione słuszności, gdy zarzucają istotne uchybienia w zakresie przepisów postępowania i błędy w ustaleniach faktycznych, mogące mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Trudno odmówić racji w szczególności wywodom dotyczącym sposobu protokołowania części rozprawy, a w tym tak ważnej czynności, jak przesłuchanie pokrzywdzonego Lesława P., którego zeznania stanowią - obok wyjaśnień oskarżonego Adama P. - jedyny bezpośredni dowód na przebieg końcowej fazy zajścia, a więc na okoliczności, których prawidłowe ustalenie ma decydujące znaczenie dla oceny prawnej działania oskarżonych i dla wymiaru kary. Sąd Wojewódzki podjął mianowicie decyzję utrwalenia zeznań pokrzywdzonego za pomocą taśmy magnetofonowej, o czym oznajmił stronom. Wykorzystanie magnetofonu do celu utrwalenia przebiegu czynności procesowej -stosowane sporadycznie w praktyce organów ścigania i wymiaru sprawiedliwości, kiedy obowiązująca procedura takiej możliwości jeszcze nie przewidywała - znajduje obecnie podstawę prawną w ustawowym uregulowaniu (art. 133 § 1 k.p.k.). Jakkolwiek zaś nie zostało dotychczas wydane rozporządzenie zapowiedziane w art. 133 § 2 k.p.k., które ma określić rodzaje aparatury i środków technicznych oraz sposób ich zabezpieczenia, przechowywania i odtwarzania - zarówno z treści cytowanego przepisu, jak i z charakteru dokumentu, jakim jest zapis magnetofonowy (wyrok SN z dnia 23 grudnia 1960 r. - I KR 196/60, OSNKW 1963, z. 7-8, poz. 131), wynika konieczność przestrzegania stosownych wymagań formalnych w razie posługiwania się tym środkiem, które w niniejszej sprawie nie zostały zachowane. Sformułowanie art. 133 § 1 k.p.k. (zwłaszcza użycie słowa "ponadto") w zestawieniu z treścią art. 129 i 130 k.p.k. wskazuje wyraźnie na to, że utrwalenie za pomocą aparatury - ogólnie określonej w tymże przepisie - przebiegu czynności procesowej nie może zastąpić "spisania protokołu", stanowiącego podstawową i obligatoryjną formę protokołowania. W stosunku więc do pisemnego protokołu utrwalony dźwięk (podobnie i obraz) spełnia jedynie rolę pomocniczą, co bynajmniej nie ujmuje mu znaczenia prawnego jako "źródła kontroli i ewentualnego uzupełnienia protokołu przesłuchania oskarżonych, świadków i biegłych" albo innych czynności procesowych, dzięki bowiem możliwości odtworzenia ich w całości w każdym czasie w "dosłownym brzmieniu" pozwala na pełniejszą realizację zasady bezpośredniości, zwłaszcza w tych stadiach procesu, gdzie doznaje ona z mocy ustawy ograniczenia (np. w postępowaniu rewizyjnym).Zastosowanie zatem i wykorzystanie takich środków technicznych musi być obwarowane warunkami gwarantującymi w stopniu maksymalnym autentyczność i kompletność sporządzonych za ich pomocą "zapisów" oraz identyfikację uczestników danej czynności. W związku z tym zachodzi konieczność umieszczenia równocześnie w pisemnym protokole niezbędnych wzmianek o rodzaju użytych środków technicznych, czasie ich uruchomienia, tj. rozpoczęciu i zakończeniu utrwalenia dźwięku lub obrazu oraz ewentualnych przerwach, a także określenia dokładnie poszczególnych czynności z wymienieniem organów i osób w nich uczestniczących, a po ich utrwaleniu - odpowiedniego zabezpieczenia i przechowania uzyskanych materiałów w sposób pozwalający na ich odtworzenie w razie potrzeby. W rozpoznawanej sprawie Sąd Wojewódzki ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia, "że niezależnie od protokołowania zeznań Lesława P. zeznania te naniesiono na taśmę magnetofonową", a następnie taśmy nie zabezpieczył i nie dołączył do akt przedstawianych drugiej instancji, a w rezultacie tego uległa ona zatarciu. W wyniku tych uchybień została uniemożliwiona kontrola rewizyjna zarzutów podniesionych przez obrońców oskarżonych co do treści pisemnego protokołu, który - jak można wnioskować z kolejnych pism składanych przez obrońcę po wydaniu zaskarżonego wyroku - nie był jeszcze sporządzony do dnia doręczenia stronom odpisów tego wyroku z uzasadnieniem. Zauważyć trzeba, że ścisłość wspomnianego protokołu może nasuwać wątpliwości np. na tle faktu, że przytoczona poprzednio wzmianka o "naniesieniu" zeznań świadka Lesława P. na taśmę magnetofonową znajduje się przed tymi zeznaniami, chociaż brzmienie jej ma taki sens jakby czynność ta została już dokonana. Ponadto - jak twierdzą autorzy rewizji - w rzeczywistości nagrywany był cały dalszy przebieg rozprawy, o czym nie ma żadnej wzmianki w protokole (...).