II UZP 21/91

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia SN S. Szymańska. Sędziowie SN: K. Kolasiński (sprawozdawca), M. Mańkowska.SentencjaSąd Najwyższy z udziałem prokuratora I. Kaszczyszyn, w sprawie z wniosku Bronisława B. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w A. o uznanie okresów zatrudnienia do emerytury po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 14 października 1991 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:Czy okres pracy w gospodarstwie rolnym położonym na terenach wchodzących w skład Państwa Polskiego przed ustaleniem jego obecnych granic jest okresem zaliczalnym do okresów zatrudnienia uprawniającym do świadczeń emerytalno-rentowych przewidzianych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r.?podjął następującą uchwałę:Okres pracy w gospodarstwie rolnym położonym na terenach wchodzących w skład Państwa Polskiego przed ustaleniem jego obecnych granic jest okresem zaliczanym do okresów zatrudnienia uprawniających do świadczeń emerytalno-rentowych przewidzianych w ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.). Uzasadnienie faktycznePrzedstawione Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w A. decyzją z dnia 6 grudnia 1990 r. odmówił Bronisławowi B. zaliczenia do okresu zatrudnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym położonym na terenie Państwa Polskiego przed ustaleniem jego obecnych granic, w okresie od dnia 21 marca 1934 r. do dnia 31 października 1945 r. Jako przyczynę odmownej decyzji podano brak wiarygodnych dowodów.Rozpoznając odwołanie od tej decyzji Sąd Wojewódzki - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 czerwca 1991 r. zaliczył Bronisławowi B. wskazany okres pracy w gospodarstwie rolnym. W rewizji od tego wyroku Zakład Ubezpieczeń Społecznych - Oddział w B. zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 9 i 13 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin (Dz. U. Nr 40, poz. 267 ze zm.), polegającą na bezpodstawnym doliczeniu do okresu zatrudnienia okresu pracy w gospodarstwie rolnym położonym poza obecnymi granicami Państwa Polskiego. Zdaniem organu rentowego, art. 9 cyt. ustawy, uznający za okresy zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego również okresy zatrudnienia na terenach wchodzących w jego skład przed ustaleniem obecnych granic, odnosi się tylko do okresów zatrudnienia, a nie dotyczy okresów zaliczalnych do okresów zatrudnienia, a w tym i okresu pracy w gospodarstwie rolnym.Sąd Apelacyjny, formułując pytanie prawne, podzielił te wątpliwości, opowiadając się jednak za udzieleniem na nie odpowiedzi pozytywnej. Zdaniem Sądu Apelacyjnego jakkolwiek ustawodawca rzeczywiście tylko w art. 9 cyt. ustawy dotyczącym pojęcia okresu zatrudnienia wskazał, że jest nim także okres zatrudnienia na terenach wchodzących w skład Państwa Polskiego przed ustaleniem jego obecnych granic, to na podstawie art. 1 tejże ustawy, statuującego generalną zasadę ochrony skutków zatrudnienia na obszarze Państwa Polskiego, należy odnieść pojęcie terenów wchodzących w jego skład przed ustaleniem obecnych granic także do okresów zaliczalnych do okresów zatrudnienia, a w tym i do okresu prowadzenia gospodarstwa rolnego.Sąd Najwyższy przychylając się do stanowiska, że pojęcie obszaru Państwa Polskiego obejmującego tereny wchodzące w jego skład przed ustaleniem obecnych granic ma znaczenie nie tylko dla ustalenia okresów zatrudnienia, ale także okresów równorzędnych z nimi i do nich zaliczalnych, a w tym i spornego w tej sprawie okresu pracy w gospodarstwie rolnym ustalił, że art. 9 omawianej ustawy ma jedynie znaczenie wyjaśniające. Nie można z niego więc a contrario wyprowadzić wniosku, że nie wymienione w nim okresy równorzędne z okresami zatrudnienia i zaliczalne do nich uwzględnia się tylko, jeżeli miały miejsce na terenach wchodzących w skład obecnych granic Państwa Polskiego. Wniosek taki naruszałby porządek konstytucyjny Państwa Polskiego, zasadę równości obywateli wobec prawa, przerzucając na nich konsekwencje przesunięcia granic Państwa Polskiego w prawie emerytalnym. Gdyby art. 9 cyt. ustawy nie było, to i tak trzeba by przyjąć, że zatrudnieniem na obszarze Państwa Polskiego jest zatrudnienie nie tylko w obecnych, ale i w poprzednich jego granicach. Artykuł zaś 13 omawianej ustawy, wprowadzony art. 93 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24), który przewiduje przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty doliczanie do okresów zatrudnienia przypadających przed dniem 1 lipca 1977 r. okresów prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w nim przed ukończeniem 16 roku życia, nie wprowadza ograniczeń terytorialnych jego stosowania.Dlatego właśnie ma on zastosowanie do określonej w nim działalności prowadzonej na obszarze Państwa Polskiego nie tylko w jego obecnych, ale i w poprzednich granicach.