III CZP 38/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), K. Piasecki.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Ryszarda B. przeciwko Państwowemu (...) - Oddział dla m. Ł. o odszkodowanie, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym następującego zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki dla m. Ł. w Ł. postanowieniem z dnia 29 grudnia 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"W jaki sposób należy określać wysokość odszkodowania, przysługującego poszkodowanemu od Państwowego (...) z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania szkody, a przy tym otrzymał świadczenie z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków?",postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W razie gdy poszkodowany, który przyczynił się do powstania szkody, otrzymał świadczenie z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), sąd, zasądzając od Państwowego (...) odszkodowanie z tytułu odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, powinien najpierw odpowiednio zmniejszyć obowiązek naprawienia szkody (art. 362 k.c.), a następnie tak zmniejszoną sumę obniżyć o kwotę wypłacanego przez (...) świadczenia z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Uzasadnienie faktycznePrzytoczone w sentencji zagadnienie prawne zostało przedstawione Sądowi Najwyższemu przez Sąd Wojewódzki dla m. Ł. w Ł. w związku z rewizją wniesioną przez Państwowy (...) od wyroku Sądu Powiatowego dla m. Ł. w Ł., zasądzającego od tego Zakładu na rzecz poszkodowanego powoda 48.000 zł z odsetkami tytułem zadośćuczynienia za krzywdę związaną z obrażeniami, jakich powód doznał wskutek wypadku drogowego w dniu 28.III.1969 r.Według dokonanych w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego ustaleń, w tym dniu powód - jadąc na rowerze (...) w kierunku Ronda (...) - przy skrzyżowaniu z ul. (...) dostał się pod koła jadącego w tymże kierunku samochodu ciężarowego, należącego do (...) Spółdzielni Ogrodniczej, w następstwie czego doznał obrażeń ciała o trwałych skutkach. Sąd Powiatowy na podstawie przeprowadzonych dowodów, a w szczególności uwzględniając opinię biegłego z zakresu ruchu drogowego, ustalił i uznał, iż wypadek nastąpił z winy kierowcy samochodu, powód jednak w 40% przyczynił się do wypadku. Określając wysokość zadośćuczynienia, Sąd uznał, że odpowiednia byłaby kwota 120.000 zł, od której najpierw odliczył 40.000 zł otrzymane przez powoda od pozwanego (...) z tytułu ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, a następnie uzyskaną różnicę w kwocie 80.000 zł zmniejszył o 40% z tytułu przyczynienia się powoda do szkody, co w efekcie dało zasądzoną sumę 48.000 zł. Dalej idące roszczenie powoda, który w pozwie wnosił o zasądzenie zadośćuczynienia w kwocie 60.000 zł, Sąd Powiatowy oddalił.W rewizji pozwany Zakład, nie wysuwając zastrzeżeń przeciwko stanowisku Sądu Powiatowego co do zasady powództwa i przyczynienia się powoda do wypadku, zakwestionował sposób obliczenia wysokości zasądzonego zadośćuczynienia. Podniósł mianowicie, że zadośćuczynienie, uznane w zasadzie za odpowiednie, powinno być najpierw zmniejszone w stopniu odpowiadającym przyczynieniu się poszkodowanego do szkody, a następnie z pozostałej różnicy należy potrącić wypłacone poszkodowanemu świadczenie z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego wynikłego w niniejszej sprawie, w której poszkodowany przez ruch pojazdu mechanicznego dochodzi od (...) - z tytułu odpowiedzialności cywilnej posiadacza tego pojazdu - zasądzenia zadośćuczynienia za doznaną wskutek wypadku krzywdę, wymaga rozpatrzenia tego zagadnienia w świetle istotnych dla rozważanej kwestii postanowień rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), wydanego na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357).Zgodnie z § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia obowiązkowe ubezpieczenia komunikacyjne obejmują: 1) ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypadków wynikłych u osób z ruchu pojazdów mechanicznych i 2) ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów. Przepis § 13 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że świadczenia z ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków zakład ubezpieczeń wypłaca, nie czekając na wynik postępowania w sprawie ustalenia odpowiedzialności cywilnej za dany wypadek, z zastrzeżeniem § 20. Według tego ostatniego przepisu na poczet świadczenia przysługującego z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zalicza się przyznane tej samej osobie, z tego samego zdarzenia, świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków.Przytoczone postanowienia przepisów rozporządzenia wskazują na ścisłe, w systemie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, powiązanie ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków (NW) z ubezpieczeniem odpowiedzialności cywilnej (OC). Przewidziane w rozporządzeniu świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia NW wypłacane są przez zakład ubezpieczeń poszkodowanemu wskutek wypadku samochodowego nawet wówczas, gdy posiadacz pojazdu, którego ruch wywołał szkodę, nie ponosi za nią odpowiedzialności cywilnej. Świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia NW stanowią wszakże - jeśli taka odpowiedzialność zachodzi i poszkodowanemu przysługiwałyby świadczenia z obowiązkowego ubezpieczenia OC - zaliczkę na poczet świadczeń z ubezpieczenia OC. Mimo odrębnych zasad i kryteriów decydujących o świadczeniach z tytułu każdego z ubezpieczeń, potrącenie świadczeń z obowiązkowego ubezpieczenia NW z należnościami z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia OC przewidziane było również, przy powiązaniu obu rodzajów ubezpieczeń, w poprzednio obowiązującym akcie normatywnym. W tym przedmiocie, w końcowym ustępie części II uzasadnienia uchwały pełnego składu Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23-29.IV.1965 r. III Po 3/65 (OSNCP 1965, poz. 198) Sąd Najwyższy podkreślił, że za konieczny uznano szczególny przepis prawa normujący wzajemne potrącenie świadczenia, należnego na podstawie ustawowego i obowiązkowego ubezpieczenia następstw nieszczęśliwych wypadków, z należnościami przypadającymi poszkodowanemu z obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej; Sąd wskazał, iż przepisom tym, dotyczącym potrącenia należności z tytułu tego samego wypadku, jest § 20 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 grudnia 1961 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 35, poz. 311). Odpowiednikiem tego przepisu jest § 20 omawianego rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych.Ustanawiając w rozdziale 2 w § 6 i n. warunki decydujące o świadczeniach z obowiązkowego ubezpieczenia NW, które mogą przysługiwać uprawnionemu także w braku odpowiedzialności cywilnej posiadacza pojazdu mechanicznego, rozporządzenie z dnia 24 kwietnia 1968 r. w rozdziale 3 przewiduje odrębne zasady i kryteria dotyczące świadczeń z obowiązkowego ubezpieczenia OC, a mianowicie w § 14 głosi, iż zakład ubezpieczeń wypłaca je wówczas, gdy posiadacz lub kierowca pojazdu mechanicznego będą zobowiązani - na podstawie obowiązującego prawa - do naprawienia szkody wyrządzonej przez ruch pojazdu mechanicznego, przy czym w myśl § 15 z ubezpieczenia tego zakład ubezpieczeń świadczy w granicach odpowiedzialności cywilnej wymienionych podmiotów.Zgodnie więc z przytoczonymi postanowieniami rozporządzenia należy na podstawie przepisów prawa cywilnego najpierw rozstrzygnąć o tym, czy z tytułu odpowiedzialności posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego przysługuje poszkodowanemu wskutek wypadku odszkodowanie i w jakiej wysokości, co pozwoli na określenie wysokości tego odszkodowania z uwzględnieniem istotnego dla tej kwestii - w myśl cytowanych przepisów (art. 362 k.c.) - ewentualnego przyczynienia się poszkodowanego do wypadku. Ustalone na podstawie wskazanych przepisów odszkodowanie decyduje o wysokości świadczeń przysługujących poszkodowanemu z obowiązkowego ubezpieczenia OC. Dopiero zaś w stosunku do tak ustalonych świadczeń z tego ubezpieczenia aktualne jest przewidziane w § 20 potrącenie otrzymanych przez poszkodowanego świadczeń z obowiązkowego ubezpieczenia NW. Przytoczone rozważania uzasadniają udzielenie na przedstawione pytanie odpowiedzi sformułowanej w sentencji niniejszej uchwały.Zacytowana w uzasadnieniu wyroku Sądu Powiatowego uchwała połączonych Izb: Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z dnia 14.XII.1962 r. III PO 5/62 (OSNCP 1964, poz. 65) nie daje podstawy do wniosków, które mogłyby uzasadniać zastrzeżenia co do prawidłowości udzielonej odpowiedzi. Uchwała ta bowiem rozstrzygnęła o sposobie ustalania wysokości odszkodowania - w postaci renty wyrównawczej - przewidzianego w art. 24 ust. 2 dekretu z dnia 25 czerwca 1954 r. o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym, należnego w myśl przepisów prawa cywilnego. Ustalenie zaś odszkodowania należnego w myśl przepisów prawa cywilnego, jak wyżej powiedziano, rozstrzyga dopiero o świadczeniach z obowiązkowego ubezpieczenia OC, w stosunku do których aktualne jest przewidziane w § 20 rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 1968 r. potrącenie otrzymanych przez poszkodowanego świadczeń z obowiązkowego ubezpieczenia NW, objętego powyższym rozporządzeniem.Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak wyżej.