VI KZP 31/74

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: R. Staszkiewicz (sprawozdawca), L. Jax (współsprawozdawca), dr A. Kafarski, H. Kempisty, A. Pyszkowski, płk S. Mendyka. Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz. SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego przedstawionego na podstawie art. 29 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm. Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166) o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów Izby Karnej Sądu Najwyższego następującej kwestii prawnej: "Czy uchylenie wyroku przez sąd rewizyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji pozbawia tenże sąd możliwości skorzystania przed rozprawą z uprawnień określonych w art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. albo na rozprawie określonych w art. 344 k.p.k.?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorau c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j. Uzasadnienie faktyczneKodeks postępowania karnego w art. 299 § 1 pkt 2 i art. 344 § 1 podobnie ujmuje podstawy przekazania sprawy do uzupełnienia śledztwa lub dochodzenia. Porównanie sformułowań zawartych w tych przepisach pozwala na wysnucie wniosku, że w zasadzie zwrot sprawy następuje wówczas, gdy zachodzą "istotne braki postępowania przygotowawczego, których usunięcie przez sąd spowodowałoby znaczne trudności". Konsekwencją zatem powyższego wniosku jest stwierdzenie, że chodzi tu o tę samą funkcję przepisów, znajdujących zastosowanie w różnych fazach procesu karnego. Obowiązek sądu pierwszej instancji zbadania w fazie przygotowania do rozprawy głównej, czy postępowanie przygotowawcze przeprowadzono dostatecznie wyczerpująco, podyktowany został względem na dobro i sprawność wymiaru sprawiedliwości. Zgodnie z podziałem ról w postępowaniu karnym obowiązkiem prokuratora jest wszechstronne wyjaśnienie okoliczności sprawy i zebranie materiału dowodowego w takim stopniu, aby w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji rozstrzygnięcie sprawy mogło nastąpić już na pierwszej rozprawie (art. 313 § 2 k.p.k.). Sąd pierwszej instancji, któremu po uchyleniu wyroku została przekazana sprawa do ponownego rozpoznania, ma zgodnie z przepisem art. 391 § 1 k.p.k. całkowitą swobodę orzekania w granicach, w jakich nastąpiło przekazanie, z tym jednak zastrzeżeniem, że zapatrywania prawne i wskazania sądu rewizyjnego co do dalszego postępowania są dla sądu pierwszej instancji wiążące (§ 3 art. 391 k.p.k.). Okoliczność, że wskazania sądu rewizyjnego co do dalszego postępowania są wiążące dla sądu pierwszej instancji, nie oznacza jednak, że sądowi temu nie wolno skorzystać z uprawnień określonych w art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. albo w art. 344 § 1 i 2 k.p.k., chyba że sąd rewizyjny zajął co do tej kwestii wyraźne stanowisko, a nie ujawnią się istotne potrzeby dowodowe uzasadniające zwrot sprawy do uzupełnienia postępowania przygotowawczego. Uchylenie wyroku przez sąd rewizyjny i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji powoduje cofnięcie sprawy do stadium przygotowania do rozprawy głównej, której wyznaczenie następuje na podstawie art. 304 § 1 i 2 k.p.k. Postępowanie toczy się więc od początku i wobec tego otwiera się ponownie droga dla dokonania przez sąd pierwszej instancji kontroli sprawy w trybie art. 299 § 1 k.p.k., w tym także w zakresie przewidzianym w pkt 2 tego przepisu. Z powyższych względów nie można podzielić poglądu prawnego wyrażonego przez Sąd Najwyższy na tle art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. w sprawach I KZ 24/72 (OSNKW 1972, z. 6, poz. 102) i V KZ 16/74 (nie publ.); pogląd ten bowiem prowadzi do praktyki wyznaczania rozprawy głównej, wzywania stron i świadków oraz "zmuszania" sądu do przeprowadzenia innych dowodów mimo świadomości, że dopiero no rozprawie tej może zapaść postanowienie w trybie art. 344 k.p.k., a więc do praktyki sprzecznej z zasadami ekonomii procesowej. Należy także nadmienić, że przepis art. 299 § 1 pkt 2 k.p.k. nie określa chwili, w której kontrola sądowa ma nastąpić, a w szczególności że tylko przed doręczeniem odpisu aktu oskarżenia. Z przepisu tego jedynie wynika, że kontrola ta musi nastąpić w okresie przygotowania do rozprawy głównej.