VI KZP 28/72

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: Z. Kubec, J. Matysiak, K. Mioduski (sprawozdawca), A. Pyszkowski (współsprawozdawca), W. Sutkowski, K. Wagner.Prokurator Prokuratury Generalnej: J. Pozorski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpatrzeniu wniosku Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 kwietnia 1972 r., skierowanego przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego pod rozpoznanie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego, o udzielenie odwiedzi na następujące pytanie prawne dotyczące wykładni art. 3 § 2 k.k.w.:"Czy sądem penitencjarnym właściwym do rozpoznania wniosku skazanego o udzielenie dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności oraz do odwołania udzielonej przerwy jest sąd, w którego okręgu skazany odbywał karę i który przerwy tej udzielił, czy też sąd, w którego okręgu skazany korzystający z przerwy przebywa?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratora, na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54; zm.: Dz. U. z 1972 r. Nr 23, poz. 166)uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 3 § 2 k.k.w. w sprawach zastrzeżonych w tym kodeksie dla sądu penitencjarnego właściwy jest ten sąd penitencjarny, w którego okręgu przebywa skazany. Przytoczony przepis, określający właściwość miejscową sądu penitencjarnego, nie może być wykładany w oderwaniu od przepisów o właściwości funkcjonalnej sądów penitencjarnych.Zestawienie treści art. 3 § 2 k.k.w. z przepisami określającymi właściwość funkcjonalną sądów penitencjarnych (por. art. 46, 60, 68 § 1, art. 78 § 1, art. 91 § 1, art. 103, 157 k.k.w.) wskazuje, że orzeczenia sądów penitencjarnych w większości wypadków dotyczą skazanych odbywających karę pozbawienia wolności i przebywających w zakładach karnych. Takich właśnie skazanych ma na względzie przepis art. 3 § 2 k.k.w., określając sąd penitencjarny miejscowo właściwy.W wypadku osób skazanych, a pozostających na wolności kodeks karny wykonawczy zawiera odrębne przepisy określające właściwość miejscową sądu penitencjarnego. Tak więc w myśl art. 80 § 1 k.k.w. w sprawach związanych z wykonaniem orzeczenia o warunkowym zwolnieniu oraz odwołania warunkowego zwolnienia właściwy jest sąd penitencjarny, który udzielił zwolnienia, a jeżeli zwolniony pozostaje pod dozorem - sąd penitencjarny, w którego okręgu dozór jest wykonywany. W sprawach związanych z wykonaniem orzeczenia o nadzorze ochronnym właściwy jest sąd penitencjarny, w którego okręgu nadzór jest wykonywany (art. 92 § 1 k.k.w.). Wreszcie, stosownie do art. 105 § 1 k.k.w., o umieszczeniu skazanego w ośrodku przystosowania społecznego w wypadku, o którym mowa w art. 64 k.k., orzeka również sąd penitencjarny, w którego okręgu nadzór jest wykonywany.W wypadku objętym pytaniem prawnym Ministra Sprawiedliwości przepisy kodeksu karnego wykonawczego wskazujące, że organem właściwym do rozpoznania wniosku skazanego o udzielenie dalszej przerwy, a także właściwym do odwołania udzielonej przerwy jest sąd penitencjarny (art. 68 i 70 k.k.w.), nie określają expressis verbis, który sąd penitencjarny jest miejscowo właściwy do podjęcia tych decyzji. Analogiczna wątpliwość powstać może również na tle art. 108 k.k.w., nie wskazującego, który sąd penitencjarny jest miejscowo właściwy w sprawach odwołania udzielonego skazanemu zezwolenia na czasowe opuszczenie ośrodka przystosowania społecznego.Trudno byłoby zgodzić się z wykładnią art. 3 § 2 k.k.w., uznającą, jakoby powołany przepis rozstrzygnął pytanie prawne postawione przez Ministra Sprawiedliwości w tym sensie, że właściwy do podjęcia decyzji, o jakich mowa w przedstawionym pytaniu, może być inny sąd penitencjarny niż ten, który udzielił przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, jeżeli skazany przebywa aktualnie na obszarze właściwości tego innego sądu. Nie można bowiem przyjąć, aby ustawa zezwalała na to, by skazany własnym działaniem, tj. przez zmianę swego miejsca pobytu, mógł dowolnie zmieniać właściwość sądu w jego sprawie zawisłej przed sądem penitencjarnym, który udzielił mu przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności.Wykładnia polegająca na rozumowaniu, że skoro kodeks karny wykonawczy w art. 68 i 70, odmiennie niż to ma miejsce w art. 80 § 1, art. 92 § 1 i art. 105 § 1 k.k.w., nie wskazał sądu penitencjarnego miejscowo właściwego, to tym samym o tej właściwości decyduje w myśl art. 3 § 2 k.k.w. w miejsce pobytu skazanego, nie liczyłaby się ani ratio legis przepisów o właściwości miejscowej, zawartych w tym kodeksie, ani z wymaganiami ekonomii procesowej, ani też zasadami sprawnego działania.Kodeks karny wykonawczy w art. 68 i 70 nie wskazuje expressis verbis właściwego miejscowo sądu penitencjarnego z tej racji, że uważa to za zbędne w świetle znanej reguły procesowej o tzw. perpetuatio fori, która to reguła wynikająca z zasad ekonomii procesowej nakazuje uznać, że sądem penitencjarnym właściwym do rozpoznania wniosku skazanego o udzielenie dalszej przerwy w odbywaniu kary pozbawienia wolności, a także właściwym do odwołania udzielonej przerwy jest ten sąd penitencjarny, który przerwy udzielił. Takie rozwiązanie skupia w tym sądzie orzekanie w przedmiocie przerwy i nadzoru nad wykorzystywaniem przez skazanych przerwy zgodnie z jej przeznaczeniem (arg. ex art. 15 k.k.w.). Ponieważ postępowanie w kwestii przerwy stanowi określoną całość, na którą składają się czynności związane z orzeczeniem przerwy, nadzorem nad jej wykorzystaniem, z osadzeniem skazanego po przerwie w zakładzie karnym, a ewentualnie także z odwołaniem lub przedłużeniem przerwy, powinno to postępowanie toczyć się do końca przed tym sądem, który udzielił przerwy skazanemu odbywającemu karę pozbawienia wolności. Należy przecież mieć na względzie to, że udzielenie przerwy nastąpiło na podstawie analizy osobowości skazanego i znajomości warunków wskazujących na potrzebę udzielenia mu przerwy.Na marginesie postawionego pytania dodać wypada, że uzależnienie właściwości miejscowej sądu penitencjarnego od woli skazanego, mogącego zmienić swe miejsce pobytu, prowadziłoby do znacznych komplikacji również w wypadku, o którym mowa w art. 108 k.k.w., mianowicie w wypadku potrzeby odwołania przez sąd penitencjarny zezwolenia na czasowe opuszczenie przez skazanego ośrodka przystosowania społecznego. I w tym przeto wypadku z motywów, o których wyżej była mowa, sądem właściwym do odwołania takiego zezwolenia będzie sąd penitencjarny, który takiego zezwolenia udzielił.