I CR 580/74

SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Stefana G. o ubezwłasnowolnienie Ireny G. na skutek rewizji wnioskodawcy na postanowienie Sądu Wojewódzkiego w Poznaniu z dnia 14 czerwca 1974 r. rewizję tę oddala.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki w Poznaniu postanowieniem z dnia 14 czerwca 1974 r. oddalił wniosek Stefana G. o ubezwłasnowolnienie jego żony Ireny G. Według dokonanych ustaleń uczestniczka postępowania Irena G., urodzona 30 grudnia 1922 r., z zawodu lekarz, przebywała po raz pierwszy na leczeniu w Państwowym Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w Pruszkowie od 10 marca 1942 r. do dnia 16 marca 1942 r. i po raz drugi od dnia 9 kwietnia 1942 r. do 14 czerwca 1942 r. z rozpoznaniem schizofrenii.W 1948 r. ukończyła szkołę średnią i rozpoczęła naukę w szkole pielęgniarskiej, w 1950 r. rozpoczęła studia medyczne, które ukończyła w 1958 r. Następnie przez okres jednego roku pracowała jako lekarz higieny szkolnej, a potem przez 1/2 roku odbywała staż na oddziale wewnętrznym Szpitala Powiatowego w W. W 1960 r. wobec wystąpienia zaburzeń została skierowana do Szpitala Psychiatrycznego w Z., gdzie rozpoznano u uczestniczki depresję nerwicową. Po półrocznej przerwie podjęła pracę lekarza w Przychodni Rejonowej w I., a w maju 1961 r. przeprowadziła się do Poznania i została zatrudniona w Przychodni Obwodowej, gdzie z przerwami pracowała do maja 1964 r. Od maja 1964 r. korzysta z renty inwalidzkiej. W 1966 r. zawarła z wnioskodawcą związek małżeński. W listopadzie 1970 r. uczestniczka przebywała w Klinice Psychiatrycznej po zatruciu hydrazytem, w dniu zaś 18 września 1971 r. ponownie została przyjęta do Wojewódzkiego Szpitala Nerwowo i Psychicznie Chorych w Kościeniu, gdzie rozpoznano u niej przewlekłe reakcje, jednak zatrudniona została w tymże szpitalu, od maja 1972 r. w wymiarze 3 godzin dziennie. Pracę tę zaprzestała wykonywać 9 sierpnia 1972 r. z powodu choroby, w roku zaś 1974, uczestniczka wyraziła zamiar podjęcia pracy zarobkowej, poczynając od 15 czerwca 1974 r.Obecnie uczestniczka jest prawidłowo i wszechstronnie zorientowana, kontakt z nią jest dobry i rzeczowy. Wykazuje dobry nastrój, sprawny i żywy afekt oraz istnienie uczuć wyższych, a nadto sprawność pamięci i intelektu. Nie występują zaburzenia treści myślenia i postrzegania. Jest zarejestrowana w Miejskiej Przychodni Zdrowia Psychicznego od 1961 r. z rozpoznaniem psychozy cyrkularnej.Powyższe rozpoznanie, a także rozpoznanie dokonane w Szpitalu w K. w postaci "zespołu depresyjnego w przebiegu schizofrenii" nie potwierdziło się w świetle późniejszych badań specjalistycznych. Biegli psychiatrzy Ryszard G. i Maria Sz. orzekli, że z uwagi na występującą u uczestniczki pełną sprawność funkcji poznawczych i uczuciowych, jest ona w stanie kierować swym postępowaniem i prowadzić własne sprawy życiowe. Biegli ci stwierdzili, że u uczestniczki występuje zespół apatyczny związany z zanikiem mózgowia, a szczególnie okolic czołowych, ale jego nasilenie może ulegać wahaniom w postaci okresowo pojawiających się zaburzeń psychicznych.Za błędne należy uznać rozpoznane u uczestniczki postępowania schizofrenii w 1942 r. przez lekarzy ze Szpitala w P. Zespół apatyczny może być wynikiem ujściowym uszkodzenia ograniczonego mózgu jak i schizofrenii. Podłoże to stanowi płaszczyznę, na której występują ostre zaburzenia psychiczne, mogące mieć okresowy charakter i podlegające leczeniu. Gdyby uczestniczka od 1942 r. chorowała na schizofrenię, to obecnie musiałaby być dotknięta głębokim defektem psychicznym, który jednak u niej nie występuje. Uczestniczka okresowo wykonywała pracę lekarza bez konfliktów z pacjentami i personelem lekarskim, a wykonywanie tej pracy umożliwi uczestniczce stabilizację życiową. Obecnie uczestniczka poddała się badaniom lekarskim u siebie w domu jak i w Przychodni. Zeznania lekarzy Leszka D. i Krystyny Sz. nie odzwierciedlają obecnego stanu zdrowia uczestniczki postępowania. Leczenie uczestniczki w Szpitalu w P. w okresie od lipca 1973 r. do kwietnia 1974 r. dało pozytywny wynik, skoro wypisano ją ze szpitala w stanie dobrym z informacją, że może podjąć pracę jako lekarz.Zdaniem Sądu I instancji stan zdrowia uczestniczki nie uzasadnia jej ubezwłasnowolnienia, skoro może ona samodzielnie kierować swym postępowaniem i nie potrzebuje żadnej pomocy do prowadzenia swych spraw. Nadto zachodzi również brak jakiegokolwiek interesu w ubezwłasnowolnieniu uczestniczki postępowania.Wnioskodawca w rewizji, zarzucając sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przy uwzględnieniu kosztów postępowania rewizyjnego. Występujący w sprawie prokurator wniósł o oddalenie rewizji. Uczestniczka wniosła o oddalenie rewizji i przyznanie kosztów za postępowanie rewizyjne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył co następuje:Do ubezwłasnowolnienia nie wystarcza ustalenie, że spełnione są przesłanki choroby psychicznej, niedorozwoju psychicznego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych. Musi ponadto zachodzić niemożność kierowania swym postępowaniem, gdy chodzi o ubezwłasnowolnienie całkowite, lub też potrzeba pomocy do prowadzenia spraw danej osoby - w wypadku ubezwłasnowolnienia częściowego. Ubezwłasnowolnienie musi być też celowe, czyli powinno uwzględniać cel, dla którego instytucja ubezwłasnowolnienia została powołana. Celem tym jest niesienie pomocy osobie, która ma być ubezwłasnowolniona, w załatwieniu jej spraw osobistych lub majątkowych.Wbrew zarzutom rewizji, Sąd Wojewódzki wnikliwie przeprowadził postępowanie dowodowe i w oparciu o zebrane w sprawie dowody szczegółowo ustalił przebieg leczenia uczestniczki postępowania w różnych zakładach leczniczych. Treść stwierdzonych przez lekarzy diagnoz w przedmiocie rodzaju schorzenia u uczestniczki, przebieg nauki uczestniczki w celu zdobycia zawodu lekarza, przebieg jej pracy zawodowej źródła jej utrzymania, jak również sposób prowadzenia przez uczestniczkę jej spraw życiowych, nie nasuwają zastrzeżeń, w związku z tym również wnioski wyciągnięte przez Sąd I instancji z zebranego w sprawie materiału dowodowego. Przy ustalaniu aktualnego stanu zdrowia psychicznego uczestniczki postępowania Sąd I instancji oparł się głównie na opinii biegłych lekarzy psychiatrów Sz. i G., ale analizował również treść opinii biegłych lekarzy L. i K. z Kliniki Psychiatrycznej w P. oraz miał na uwadze zeznania lekarzy D. i Sz. Za zgodne z zebranym materiałem dowodowym, należy uznać stanowisko Sądu I instancji, że u uczestniczki postępowania występuje zespół apatyczny związany z zanikiem mózgu szczególnie okolic czołowych, charakteryzujący się okresowymi ostrymi zaburzeniami psychicznymi wymagającymi leczenia. Sąd I instancji wyczerpująco uzasadnił, dlaczego nie uznał za miarodajną, diagnozy lekarzy rozpoznających u uczestniczki postępowania schizofrenii i to już od 1942 r. Przy istnieniu schizofrenii już od 1942 r. stan zdrowia uczestniczki postępowania musiałby cechować się głębokim defektem psychicznym, powodującym konieczność stałej opieki i pomocy osoby trzeciej. Ze stanu sprawy wynika, że uczestniczka postępowania po 1942 r. ukończyła szkołę średnią, a następnie wyższe studia medyczne, po ukończeniu których przez okres kilku lat pracowała jako lekarz w społecznej służbie zdrowia. Leczenie uczestniczki postępowania przeprowadzone w Wojewódzkim Szpitalu w Poznaniu w latach 1973-1974 dało na tyle pozytywny rezultat, że uczestniczka okresowo podjęła pracę w charakterze lekarza w zmniejszonym do 3 godzin dziennie czasie pracy. Stwierdzone przez lekarzy biegłych Sz. i G. dane w przedmiocie sprawności funkcji poznawczych, sprawności intelektualnej i uczuciowości dawały Sądowi I instancji pełną podstawę do przyjęcia, że brak jest podstaw do ubezwłasnowolnienia uczestniczki postępowania i to nawet częściowego.Okresowo występujące u uczestniczki stany apatii i depresji, niechęci i osamotnienia, nie dają podstawy do jej ubezwłasnowolnienia, skoro nie powodują nieważności kierowania przez nią swym postępowaniem, jak również nie uzasadniają potrzeby udzielenia jej pomocy w prowadzeniu swych spraw osobistych i majątkowych.Wobec braku uzasadnionych podstaw zaskarżeniu należało rewizję wnioskodawcy oddalić na zasadzie art. 387 k.p.c., orzekając jak w sentencji.