III CZP 80/71

SentencjaSąd Najwyższy, przy udziale Wiceprokuratora Generalnej Prokuratury PRL, w sprawie z powództwa Mikołaja R. i Jadwigi R. przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 września 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy dopuszczalna jest droga sądowa w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że osoba ubiegająca się o nabycie nieruchomości państwowej pozostawiła na terenie ZSRR mienie nieruchome?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Powództwo przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie, że powód pozostawił na terenie ZSRR mienie nieruchome, jest niedopuszczalne.Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku w trybie art. 391 k.p.c. zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego. Małżonkowie Mikołaj i Jadwiga R. wnieśli o ustalenie, że pozostawili na terenie ZSRR mienie nieruchome, twierdząc, że orzeczenie uwzględniające ich roszczenie będzie stanowiło dla nich podstawę do ubiegania się o zaliczenie przez władzę administracyjną wartości powyższego mienia na poczet opłat za ustanowienie na ich rzecz wieczystego użytkowania nieruchomości stanowiącej własność Państwa.Omawiane pismo potraktował Sąd Powiatowy w T. jako wniosek w postępowaniu nieprocesowym i postanowieniem z 31.VII.1971 r. wniosek ten oddalił, z tym jednak uzasadnieniem, iż droga sądowa w niniejszej sprawie jest niedopuszczalna. Rozpoznając zażalenie małżonków R. od powyższego postanowienia Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania iż wobec tego, że żaden przepis szczególny nie uzasadnia rozpoznania niniejszej sprawy w postępowaniu nieprocesowym, to zgodnie z regułą wyrażoną w art. 13 § 1 k.p.c. właściwym dla niej postępowaniem jest proces i to przeciwko Skarbowi Państwa, sikoro orzeczenie jakiego wydania się żąda ma służyć dla wykazania praw przed organem administracji państwowej.Na tle tak określonego żądania wyłoniła się jednakże wątpliwość co do dopuszczalności drogi sądowej.Rozpoznając to zagadnienie zauważyć należy co następuje:Art. 17 ust. 3 ustawy z 14.VII.1971 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (jedn. tekst Dz. U. z 1969 r., nr 22, poz. 159) zawiera uprawnienia ustawowe dla Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia sposobu zaliczenia na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste terenu i ceny budynku wartości majątku nieruchomego pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obszaru Państwa oraz sposobu ustalenia wartości tego mienia.Na podstawie tego upoważnienia wydane zostało rozporządzenie Rady Ministrów z 18.V.1970 r. (Dz. U. nr 13, poz. 118), które w § 5 stanowi, że osoba ubiegająca się o zaliczenie wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą obowiązana jest przedłożyć organowi, do którego zgłosiła wniosek o oddanie jej w użytkowanie wieczyste terenu i sprzedaż położonego na nim budynku, urzędowy opis mienia nieruchomego pozostawionego' za granicą lub odpis zaświadczenia odszkodowawczego wydanego przez były Państwowy Urząd Repatriacyjny.W ustępie drugim powołanego § 5 przewidziano ponadto, że organ właściwy do oddania terenu w użytkowanie wieczyste i sprzedaży domów (budynków) może w uzasadnionych wypadkach zaliczyć wartość mienia nieruchomego pozostawionego za granicą także na podstawie innych dokumentów, wydanych przez organy administracyjne lub sądy, świadczących niewątpliwie o pozostawieniu takiego mienia za granicą. Z powyższych przepisów wynika więc, że dla rozstrzygnięcia spraw wynikających z uprawnień do uzyskania ekwiwalentu za mienie pozostawione za granicą przewidziane jest postępowanie administracyjne z wykluczeniem drogi sądowej. Jeżeli chodzi z kolei o dokumenty wydane przez organy administracyjne lub sądy stanowiące m. in. podstawę do liczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, to z wykładni gramatycznej i logicznej przepisu § 5 rozporządzenia wynika, że chodzić tu może jedynie o takie dokumenty, które zaistniały już w chwili repatriacji, a więc orzeczenia sądowe stwierdzające prawo własności, wyciągi z ksiąg wieczystych, akty notarialne, orzeczenia organów administracyjnych itp., a więc dokumenty na podstawie których organ administracji może ustalić fakt pozostawienia za granicą mienia nieruchomego. Przyjęcie poglądu, że § 5 ust. 2 omawianego rozporządzenia dopuszcza możliwość wystąpienia w braku dokumentów na drogę sądową celem ustalenia, że dana osoba utraciła mienie poza granicami Państwa, sprowadzałoby się w istocie do ustalenia faktu mającego wywołać skutki przewidziane w sferze prawnoadministracyjnej. Pomijając już okoliczność, że powództwo o ustalenie faktu nie jest możliwe, zauważyć ponadto należy że w rzeczywistości żądanie takie sprowadzałoby się do ustalenia, że powodowi przysługuje prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą, a więc do rozstrzygnięcia kwestii,. która należy do organu administracji państwowej.Z tych względów na przedstawione pytanie prawne należało udzielić odpowiedzi jak w sentencji uchwały.