III CZP 55/71

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes J. Pawlak. Sędziowie: H. Dąbrowski (sprawozdawca), J. Majorowicz.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Państwowego Zakładu Ubezpieczeń - Inspektorat Miejski w G. przeciwko Piotrowi S. i Czesławowi R. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Gdańsku postanowieniem z dnia 25 maja 1971 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"a) Czy i na jakiej podstawie prawnej Państwowy Zakład Ubezpieczeń może dochodzić roszczenia regresowego od pracownika jednostki ubezpieczającej pojazd mechaniczny, będącego jednocześnie dyspozytorem pojazdu, jeśli w toku postępowania przeciwko kierowcy pojazdu okaże się, że oprócz kierowcy do powstania szkody przyczynił się swoim rażącym niedbalstwem także dyspozytor pojazdu, która to okoliczność z mocy § 4 ust. 1 pkt 2 ogólnych warunków ubezpieczenia od uszkodzeń (auto-casco) pojazdów samochodowych jednostek gospodarki uspołecznionej (zatwierdzonych decyzją Ministra Finansów z dnia 31.VII.1964 r.) zwalniałaby PZU względem ubezpieczającego od obowiązku naprawienia szkody, gdyby była znana PZU w chwili realizacji roszczenia ubezpieczającego, opartego na zawartej umowie ubezpieczenia?b) czy przepis § 12 ust. 2 cyt. ogólnych warunków ubezpieczenia należy rozumieć analogicznie jak przepis pkt 2 § 17 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24.IV.1969 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89), a więc czy daje on osobom trzecim, nie pozostającym z PZU w stosunkach umownych (do których to osób należy zaliczyć pracowników ubezpieczającego), prawo skutecznego powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności wypływające z tego przepisu oraz czy kwota 10.000 zł stanowi granicę roszczenia regresowego PZU niezależnie od liczby sprawców szkody?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Z tytułu ubezpieczenia, do którego mają zastosowanie ogólne warunki ubezpieczenia od uszkodzeń (auto-casco) pojazdów samochodowych jednostek gospodarki uspołecznionej (zatwierdzone decyzją Ministra Finansów nr BP. RMU 266/64 z dnia 31 VII 1964 r), Państwowy Zakład Ubezpieczeń zobowiązany jest do pokrycia szkody spowodowanej przez nietrzeźwego kierowcę pojazdu mechanicznego zatrudnionego u ubezpieczającego także wtedy, gdy do powstania szkody przyczynił się dyspozytor pojazdu. W powyższym wypadku roszczenia regresowe w granicach przewidzianych w § 12 ust. 2 cytowanych ogólnych warunków przysługują Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń tylko w stosunku do kierowcy pojazdu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione pytanie zmierza do rozstrzygnięcia wątpliwości, jakie - na tle postanowień powołanych w sentencji uchwały ogólnych warunków ubezpieczenia od uszkodzeń (auto-casco) pojazdów samochodowych jednostek gospodarki uspołecznionej (nazywanych dalej w skróceniu "ogólnymi warunkami") - nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu co do zakresu roszczeń regresowych Państwowego Zakładu Ubezpieczeń przy następującym stanie faktycznym:Piotr S., będący pracownikiem Kółka Rolniczego w K., w dniu 13.II.1969 r. w stanie nietrzeźwym prowadził należący do pracodawcy ciągnik i wskutek niepanowania nad pojazdem spowodował jego rozbicie. Za powyższy czyn został prawomocnie skazany przez Sąd Powiatowy w Gdańsku w sprawie III Kp 417/69. Szkodę oszacowano na kwotę 18.130 zł i taką kwotę Państwowy Zakład Ubezpieczeń wypłacił Kółku Rolniczemu w K. na podstawie ogólnych warunków. W sprawie niniejszej PZU domagał się w pozwie, w drodze regresu, zasądzenia od pozwanego Piotra S. zwrotu wymienionej kwoty wypłaconej z tytułu ubezpieczenia. W toku postępowania - wobec ujawnienia faktu, że polecenie jazdy ciągnikiem wydał dyspozytor pojazdu Czesław R., który pił alkohol z kierowcą Piotrem S. - PZU wniósł o wezwanie dyspozytora w trybie art. 194 § 3 k.p.c. do udziału w sprawie i o zasądzenie dochodzonej sumy solidarnie od obu pozwanych. Sąd Powiatowy w Gdańsku dopozwał Czesława R. Wyrokiem z dnia 9.I.1971 r. zasądził na rzecz powoda od pozwanego Piotra S. 10.000 zł z odsetkami, oddalił zaś powództwo w pozostałej części co do tego pozwanego i w całości w stosunku do pozwanego Czesława R. Co do ostatnio wymienionego pozwanego uznał, że wprawdzie zawinił on jako zwierzchnik, jednak z tytułu "tego faktu nie przysługuje powodowi legitymacja czynna do żądania wyrównania odszkodowania".Rozpoznając sprawę na skutek rewizji powoda, Sąd Wojewódzki przedstawił Sądowi Najwyższemu w trybie art. 391 k.p.c. przytoczone w sentencji zagadnienie prawne.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Dla rozstrzygnięcia - w zakresie opisanego stanu faktycznego - wątpliwości co do roszczeń regresowych PZU w razie pokrycia szkody wynikłej z uszkodzenia lub zniszczenia pojazdu, który został przyjęty do ubezpieczenia na podstawie ogólnych warunków, decydujące są postanowienia tych warunków ubezpieczenia (por. art. 805 i 807 § 1 k.c.). Uszkodzenie lub zniszczenie pojazdu przyjętego do ubezpieczenia nie przesądza o odpowiedzialności PZU za wynikłą stąd szkodę. Ogólne warunki w § 3 stanowią o tym, jakie wypadki objęte są ubezpieczeniem. Zawierają też w § 4 ograniczenia zakresu odpowiedzialności PZU m.in. ze względu na osobę sprawcy szkody. W szczególności w § 4 ust. 1 pkt 2 stanowią, że ubezpieczenie nie obejmuje szkód spowodowanych przez ubezpieczającego lub dyspozytora pojazdu rozmyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Jednocześnie jednak na podstawie ogólnych warunków objęte są ubezpieczeniem szkody spowodowane przez kierowcę zatrudnionego u ubezpieczającego. Od odpowiedzialności za wyrządzone przez niego szkody nie zwalnia PZU, wobec braku odmiennych postanowień, przyczynienie się dyspozytora do szkody wskutek rażącego niedbalstwa. PZU zobowiązany jest zatem do pokrycia szkody spowodowanej przez nietrzeźwego kierowcę zatrudnionego u ubezpieczającego także wtedy, gdy do powstania szkody przyczynił się dyspozytor pojazdu.W powyższym wypadku roszczenia regresowe przysługują PZU tylko w stosunku do kierowcy pojazdu. Według postanowień § 12 ust. 1 ogólnych warunków, jeżeli w związku z powstaniem szkody przysługuje ubezpieczającemu roszczenie o odszkodowanie wobec sprawcy szkody, roszczenie to przechodzi na PZU do wysokości wypłaconego odszkodowania. Ogólne warunki zawierają jednak ograniczenie zakresu tych roszczeń względem osób zatrudnionych u ubezpieczającego.W § 12 ust. 2 stanowią, że nie przechodzi na PZU roszczenie ubezpieczającego wobec sprawcy szkody, jeżeli jest nim kierowca lub inny pracownik zatrudniony u ubezpieczającego, chyba że spowodował on szkodę rozmyślnie lub w stanie nietrzeźwości albo też użył pojazdu samowolnie. Roszczenie w stosunku do tych osób może być zmniejszone do 50% wypłaconego odszkodowania, przy czym kwota dochodzona nie może przekraczać 10.000 zł. Z mocy przytoczonych postanowień są zatem wyłączone roszczenia regresowe PZU wobec dyspozytora z tytułu jego rażącego niedbalstwa, i to również wobec uznania w takim wypadku - zgodnie z postanowieniem § 1 ust. 2 pkt 2 ogólnych warunków - jego działania lub zaniechania za równoznaczne z działaniem lub zaniechaniem samego ubezpieczającego, a więc poszkodowanego.Z przytoczonych względów na przedstawione pytanie należało udzielić odpowiedzi sformułowanej na wstępie.