III CZP 32/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Pietrzykowski. Sędziowie: J. Policzkiewicz (sprawozdawca), E. Mielcarek.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Państwowej Komunikacji Samochodowej - Oddział II w R. przeciwko Eugeniuszowi Ch. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych-Oddział Wojewódzki w R. o zapłatę kwoty 16.177 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Rzeszowie postanowieniem z dnia 4 listopada 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy posiadaczowi pojazdu, który z powodu przedawnienia roszczenia nie uzyskał od PZU zwrotu odszkodowania, wypłaconego osobom poszkodowanym wskutek wypadku samochodowego, przysługuje na podstawie przep. art. 441 § 1 i 2 k.c. roszczenie zwrotne w stosunku do kierowcy, który w pozostającym w związku z wypadkiem postępowaniu karnym został uznany za winnego występku z art. 236 § 2 k.c., przy czym nie stwierdzono istnienia przesłanek z § 17 rozp. Rady Ministrów z dnia 24.IV.1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89)"?postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Jeżeli posiadacz pojazdu mechanicznego nie uzyskał z powodu przedawnienia od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń zwrotu odszkodowania wypłaconego osobie poszkodowanej w wypadku drogowym, to nie przysługuje mu roszczenie zwrotne w stosunku do kierowcy, z którego winy szkoda została spowodowana, a przeciwko któremu nie przysługiwałoby również Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń roszczenie o zwrot świadczenia, gdyby wypłacił je poszkodowanemu. Uzasadnienie faktycznePrzedstawione przez Sąd Wojewódzki zagadnienie prawne powstało na tle następującego stanu faktycznego.Dnia 3.IX.1963 r. w R. Eugeniusz Ch., prowadząc samochód ciężarowy należący do Przedsiębiorstwa PKS - Oddz. II w R., wymusił pierwszeństwo przejazdu przed nadjeżdżającym motocyklistą Stanisławem G., w następstwie czego spowodował zderzenie się obu pojazdów, a nadto ciężkie uszkodzenie ciała Stanisława i Czesławy małż. G.Za czyn ten Eugeniusz Ch. został skazany prawomocnym wyrokiem na podstawie art. 236 § 2 k.k. na 6 miesięcy aresztu (akta karne Sądu Powiatowego w Rzeszowie).W związku z tym wypadkiem Sąd Powiatowy w Rzeszowie wyrokiem z dnia 21.XII.1964 r. zasądził tytułem odszkodowania od Eugeniusza Ch. i PKS solidarnie na rzecz małż. G. kwotę 13.750 zł z % i z kosztami procesu, a Sąd Wojewódzki w Rzeszowie oddalił rewizje wniesione przez pozwanego Ch. oraz PZU, który wstąpił do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego po stronie pozwanych.Przedsiębiorstwo PKS uiściło tę należność w dniu 3.III.1965 r. poszkodowanemu G. a następnie w dniu 4.I.1967 r. wystąpiła do Sądu z roszczeniem regresowym przeciwko Eugeniuszowi Ch.W sprawie tej wyrok Sądu Powiatowego z dnia 26.IV.1967 r. uwzględniający powództwo został uchylony przez Sąd Wojewódzki z zaleceniem wezwania PZU do udziału w sprawie.W czasie trwania tego procesu Przedsiębiorstwo PKS wystąpiło na drogą postępowania arbitrażowego przeciwko PZU o zasądzenie kwoty 16.177 zł z %% i kosztami, lecz Okręgowa Komisja Arbitrażowa orzeczeniem z dnia 17.IV.1968 r. odrzuciła ten wniosek z powodu przedawnienia roszczenia.Z kolei Sąd Powiatowy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 9.VII.1969 r. zasądził od Eugeniusza Ch. i PZU - Oddział Wojewódzki w R. solidarnie na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 16.177 zł z % i kosztami procesu.Pozwani zaskarżyli powyższy wyrok rewizjami.Przy rozpoznawaniu ich nasunęły się Sądowi Wojewódzkiemu wątpliwości na tle wymienionego na wstępie zagadnienia prawnego.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Zauważyć wypada, że w myśl § 26 rozporządzenia RM z dnia 24.IV.1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych (Dz. U. Nr 15, poz. 89) - ze względu na datę wypadku (3.IX.1963 r.) - stosuje się tu przepisy poprzednio wydanego rozporządzenia RM z dnia 1.XII.1961 r. w sprawie obowiązujących ubezpieczeń następstw nieszczęśliwych wypadków i odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych (Dz. U. Nr 55, poz. 311). Różnice zachodzące między przepisami obu tych rozporządzeń nie mają jednak wpływu na przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie. Podobnie też przedstawia się ono niezależnie od tego, czy stosownie do art. XLIX przep. wprow. k.c. wchodzą w grę przepisy kodeksu zobowiązań, czy też kodeksu cywilnego.Odpowiedzialność cywilną za szkody spowodowane ruchem pojazdów mechanicznych mogą ponosić zarówno właściciele (samoistni posiadacze) tych pojazdów (art. 153 i 154 k.z., art. 436 k.c.) jak i kierowcy (art. 134 k.z., art. 415 k.c.), przy czym odpowiedzialność tych osób jest solidarna (art. 137 § 1 k.z., art. 441 § 1 k.c.).Jeżeli właściciel (samoistny posiadacz) pojazdu mechanicznego ponoszący odpowiedzialność z tytułu ryzyka, naprawił szkodę, to w myśl ogólnych zasad prawa cywilnego przysługiwałoby mu w zasadzie roszczenie regresowe przeciwko kierowcy, jako bezpośredniemu sprawcy szkody (art. 137 § 2 k.z., art. 441 § 3 k.c.). Inaczej jednak przedstawia się kwestia tego roszczenia, gdy ma miejsce przymusowe ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej z ruchu pojazdów mechanicznych.Otóż stosownie do przepisów obu wymienionych wyżej rozporządzeń ubezpieczeniem tym objęta jest zarówno odpowiedzialność właściciela (samoistnego posiadacza) pojazdu mechanicznego, jak i odpowiedzialności kierowcy (§ 14). Przepisy te nie pozbawiają poszkodowanego możliwości dochodzenia swych roszczeń od tych osób, chociaż pozwalają mu zwrócić się z żądaniem odszkodowania wprost do PZU. Zakład ten w wypadkach, na które rozciąga się ubezpieczenie OC, obowiązany jest do uiszczenia w takim zakresie, w jakim właściciel (posiadacz) lub kierowca pojazdu odpowiedzialni są cywilnie za powstałą szkodę (§ 15 rozp. z dnia 1.XII.1961 r., § 15 rozporz. z dnia 24.IV.1968 r.).W ostatecznym zatem wyniku obowiązek naprawienia szkody ponosi PZU, któremu jedynie w szczególnych wypadkach przysługuje, w ograniczonym zresztą zakresie, roszczenie regresowe w stosunku do kierowcy (§ 17 cyt. rozporządzeń).Natomiast właściciel (posiadacz) pojazdu mechanicznego nie ma interesu prawnego, aby na ogólnych zasadach prawa cywilnego występować z roszczeniem regresowym przeciwko kierowcy, skoro wszystko to, co w granicach swej odpowiedzialności cywilnej uiścił poszkodowanemu, może otrzymać od PZU. Dopuszczenie takiego roszczenia przenosiłoby ostatecznie ciężar naprawienia szkody na kierowcę, gdyż ten ostatni, chociaż także objęty ubezpieczeniem OC, nie mógłby z kolei żądać od PZU tego, co zapłacił właścicielowi (posiadaczowi) pojazdu w ramach regresu między współzobowiązanymi, nie będącego przedmiotem ubezpieczenia. Byłoby to sprzeczne także i z celem przymusowych ubezpieczeń przewidzianych w przepisach obu wyżej wymienionych rozporządzeń.Jeżeli zatem właściciel (posiadacz) pojazdu mechanicznego nie otrzymał od PZU zwrotu uiszczonego odszkodowania wskutek dopuszczenia do przedawnienia, to sam powinien ponosić skutki tego zaniedbania.Z tych względów Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi zawartej w sentencji uchwały.