III CRN 11/80

Skład orzekającyPrzewodniczący: Sędzia SN J. Pietrzykowski (sprawozdawca). Sędziowie SN: T. Bukowski, Z. Wasilkowska.SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawy z powództwa Moniki H. przeciwko Janowi Ś. i Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń - Inspektorat w P. o odszkodowanie, na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 21 czerwca 1979 r.,uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu w Jeleniej Górze do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o pobraniu opłaty od rewizji nadzwyczajnej.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 2.VII.1977 r. powódka wniosła o zasądzenie od Jana Ś. kwoty 78.600 zł z odsetkami tytułem naprawienia szkody, spowodowanej najechaniem na nią przez pozwanego samochodem osobowym w dniu 14.VII.1974 r. w S.Na dochodzoną kwotę składa się roszczenie o dalsze zadośćuczynienie za krzywdę w kwocie 25.000 zł, a ponadto oparte na podstawie art. 444 k.c. roszczenia o zwrot wydatków związanych z leczeniem, dodatkowym dożywianiem i koniecznością zatrudnienia pomocy domowej w okresie leczenia. Sąd Rejonowy wezwał Państwowy Zakład Ubezpieczeń do wzięcia udziału w sprawie w charakterze pozwanego, po czym - po przeprowadzeniu dalszego postępowania - oddalił powództwo wyrokiem z dnia 21.VI.1979 r. Sąd Rejonowy ustalił, że powódka na mocy decyzji Inspektoratu Państwowego Zakładu Ubezpieczeń w P. z dnia 15.IX.1976 r. otrzymała tytułem zadośćuczynienia pieniężnego kwotę 30.000 zł. Pomimo otrzymania tej decyzji w dniu 30.IX.1976 r. wraz z pouczeniem o możliwości odwołania, powódka nie wniosła odwołania do jednostki nadrzędnej PZU, natomiast pozew wniosła dopiero w dniu 2.VII.1977 r., a więc z przekroczeniem 6-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357 z późn. zm.), według którego osoba nie zgadzająca się z decyzją Państwowego Zakładu Ubezpieczeń nie może dochodzić roszczenia w drodze sądowej po upływie 6 miesięcy od dnia otrzymania decyzji wraz ze stosownym pouczeniem. Uznając powództwo za spóźnione, Sąd Rejonowy z powołaniem się na treść cytowanego wyżej art. 11 ust. 3 oddalił je, wyrok zaś Sądu Rejonowego nie został zaskarżony w trybie zwykłym.W rewizji nadzwyczajnej, wniesionej w ciągu 6-miesięcznego terminu przewidzianego w art. 421 § 2 k.p.c., opartej na podstawie rażącego naruszenia art. 11 przytoczonej wyżej ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r., Minister Sprawiedliwości wniósł o uchylenie wyroku Sądu Rejonowego i o przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy rozważył, co następuje:Skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w uchwale z dnia 13.IX.1975 r. sygn. III CZP 45/75 (OSNCP 1976, poz. 22) ustalił następującą zasadę prawną: "Terminy przedawnienia, przewidziane w art. 12 i 11 ust. 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych (Dz. U. Nr 72, poz. 357), nie mają zastosowania do roszczeń poszkodowanego przeciwko Państwowemu Zakładowi Ubezpieczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych za szkody spowodowane ruchem tych pojazdów. Roszczenia te przedawniają się z upływem terminów przewidzianych w art. 442 k.c." W świetle powyższej uchwały rewizja nadzwyczajna jest oczywiście uzasadniona.Jednakże w rewizji nadzwyczajnej został wyrażony, wymagający ustosunkowania się, pogląd, że stanowisko Sądu Rejonowego można by ewentualnie uznać za trafne jedynie co do roszczenia powódki z art. 445 § 1 k.c., będącego przedmiotem postępowania sądowego i decyzji Państwowego Zakładu Ubezpieczeń nie zaskarżonej przez powódkę, ale również tylko o tyle, o ile żądane przez nią w drodze sądowej dalsze zadośćuczynienie za krzywdę dotyczy okoliczności istniejących w dacie wydania tej decyzji.Zdaniem składu Sądu Najwyższego orzekającego w niniejszej sprawie ani treść obowiązujących przepisów prawa, ani też treść cytowanej wyżej uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego nie uzasadnia aprobowania takiego poglądu z następujących powodów. Szczególne przepisy dotyczące przedawnienia, zamieszczone w art. 11 ust. 3 i art. 12 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych, nie mają zastosowania do dochodzenia przez poszkodowanego od zakładu ubezpieczeń roszczeń z tytułu obowiązkowego ubezpieczenia komunikacyjnego odpowiedzialności cywilnej posiadaczy i kierowców pojazdów mechanicznych ze względu na swoistość ubezpieczenia odpowiedzialności odszkodowawczej, swoistość ta wyraża się w tym, że "zakład ubezpieczeń świadczy w granicach odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego" (§ 17 rozporządzenia z dnia 28 listopada 1974 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 46, poz. 274 z późn. zm. - identyczny w tym zakresie z brzmieniem § 15 rozporządzenia z dnia 24 kwietnia 1968 r. w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych - Dz. U. Nr 15, poz. 89 z późn. zm., obowiązującego w dacie wypadku w niniejszej sprawie). Takie unormowanie jest konsekwencją podstawowego celu obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jakim jest w ostatecznym wyniku poniesienie ciężaru naprawienia szkody przez zakład ubezpieczeń, a nie przez posiadacza lub kierowcę pojazdu mechanicznego. Za sprzeczne z takim unormowaniem należy uznać stanowisko, według którego dla poszkodowanego przewidziany byłby krótszy termin przedawnienia w stosunku do zakładu ubezpieczeń niż w stosunku do posiadacza lub kierowcy pojazdu jako osób odpowiedzialnych za szkodę. Tak zaś byłoby właśnie w razie uznania, że art. 11 ust. 3 ustawy z 2 grudnia 1958 r. stosuje się w omawianej sytuacji, skoro przewidziany w nim 6-miesięczny termin oczywiście nie odnosi się do posiadacza lub kierowcy, wobec czego względem tych osób poszkodowanego obowiązuje niewątpliwie przedawnienie przewidziane w art. 442 k.c. Z tych więc przede wszystkim względów cytowana wyżej uchwała przyjęła, że do roszczenia poszkodowanego względem zakładu ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej stosuje się wyłącznie i jednolicie przepisy o przedawnieniu zamieszczone w kodeksie cywilnym. Z punktu widzenia zaś tych przepisów jest najzupełniej obojętne, czy poszkodowany dochodzi od Państwowego Zakładu Ubezpieczeń takiego świadczenia z ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, co do którego została już wydana przez ten zakład decyzja odmowna, czy też takiego świadczenia, co do którego ze strony Zakładu decyzja w ogóle nie została podjęta. Istota zagadnienia sprowadza się do tego, aby zgłoszenie przez poszkodowanego w drodze sądowej roszczenia nie przekroczyło terminów przedawnienia przewidzianych w art. 442 k.c. W wyniku powyższego rozumowania Sąd Najwyższy doszedł do wniosku, że do roszczeń poszkodowanego w wypadku komunikacyjnym, dochodzonych w drodze sądowej względem Państwowego Zakładu Ubezpieczeń z tytułu ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadacza lub kierowcy pojazdu mechanicznego, stosuje się wyłącznie terminy przedawnienia, przewidziane w art. 442 k.c., a nie termin przewidziany art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 2 grudnia 1958 r. o ubezpieczeniach majątkowych i osobowych, również wtedy, gdy Państwowy Zakład Ubezpieczeń odmówił w całości lub w części zaspokojenia roszczeń zgłoszonych wprost temu Zakładowi.Skoro Sąd Rejonowy wskutek wadliwego zastosowania omawianego art. 11 ust. 3 ustawy nie rozpoznał zasadności dochodzonych roszczeń w aspekcie obowiązujących przepisów kodeksu cywilnego w związku z przepisami obowiązującego w dacie wypadku rozporządzenia w sprawie obowiązkowych ubezpieczeń komunikacyjnych, Sąd Najwyższy na podstawie art. 422 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.Ubocznie należy zauważyć, że nawet wtedy, gdyby przepis art. 11 ust. 3 ustawy miał zastosowanie (co - jak wyżej wykazano - nie wchodzi w rachubę), to i w takim wypadku za błędne należałoby uznać stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że Sąd Rejonowy "nie przywrócił powódce terminu do wniesienia pozwu, gdyż nie wystąpiła z takim wnioskiem". Wymieniony w tym przepisie 6-miesięczny termin stał się z mocy art. XIII przep. wprow. k.c. terminem przedawnienia, możliwość zaś nieuwzględnienia przez sąd upływu przedawnienia przewiduje przepis art. 117 § 1 k.c. Jest to przepis prawa materialnego, brak więc wniosku powoda nie stanowi przeszkody do jego zastosowania, jeżeli znajduje to uzasadnienie w okolicznościach sprawy.