II CZ 208/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia W. Bryl. Sędziowie: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), B. Łubkowski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Spółdzielni Pracy Hodowców Zwierząt Futerkowych w W. przeciwko Marii S. o wydanie tytułu wykonawczego, na skutek zażalenia pozwanej Marii S. na postanowienie Sądu Wojewódzkiego we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 1966 r.,oddalił zażalenie.Uzasadnienie faktycznePostanowieniem z dnia 13.VI.1966 r. Sąd Wojewódzki nadał na zasadzie art. 787 k.p.c. klauzulę wykonalności nakazowi zapłaty z dnia 6.I.1962 r. także w stosunku do małżonka dłużnika Marii S. do majątku objętego wspólnością ustawową.Sąd Wojewódzki ustalił, że małżeństwo Jana i Marii S. zawarte w 1953 r. nie zostało rozwiązane i istnieje nadal, że małżonkowie żadnych umów małżeńskich nie zawierali i że wierzytelność objęta nakazem zapłaty z dnia 6.I.1962 r. powstała w 1957 r., tj. w czasie trwania małżeństwa. W tych warunkach Sąd Wojewódzki doszedł do przekonania, że istnieją przesłanki wynikające z art. 23 § 1 k.r. i art. 787 k.p.c. do nadania klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu wydanemu przeciwko Janowi S. także przeciwko Marii S., z ograniczeniem jednak jej odpowiedzialności do majątku objętego wspólnością majątkową.Odpis powyższego postanowienia został w dniu 14.VII.1966 r. wysłany pod adresem Marii S., ponieważ jednak organ doręczający nie zastał jej w domu, przesyłka została skierowana do urzędu pocztowego, skąd - wobec niepodjęcia jej przez adresatkę - została zwrócona Sądowi Wojewódzkiemu.W dniu 17.X.1968 r. Sąd Wojewódzki dokonał ponownego doręczenia odpisu swego postanowienia z dnia 14.VI.1966 r. Marii S. W dniu 23.X.1968 r. dłużniczka wniosła zażalenie do Sądu Najwyższego, w którym powołując się na swą trudną sytuację materialną, na istnienie faktycznej separacji między małżonkami, na nieosiąganie z fermy hodowlanej, w związku z którą powstała sporna wierzytelność, żadnych korzyści i wreszcie na brak majątku wspólnego - wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia.W odpowiedzi na zażalenie powodowa Spółdzielnia wnosi o jego odrzucenie bądź oddalenie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Powódka reprezentuje pogląd, że pierwsze doręczenie odpisu postanowienia z dnia 13.VI.1966 r. było skuteczne, wobec czego następne doręczenie było bezprzedmiotowe, a termin do wniesienia zażalenia, liczony od daty pierwszego doręczenia, został uchybiony. Pogląd ten byłby trafny, gdyby przyjąć, że pierwsze doręczenie dokonane w dniu 14.VII.1966 r. było prawidłowe i wywołało skutki prawne. Tak jednak nie jest.Zgodnie z art. 139 § 1 k.p.c. jeżeli doręczający nie zastanie adresata w mieszkaniu, nie może zaś dokonać doręczenia w sposób zastępczy przewidziany w art. 138 § 1 k.p.c., tj. dorosłemu domownikowi lub w pewnych wypadkach administracji domu, dozorcy domu lub sołtysowi - powinien on złożyć pismo w urzędzie pocztowym lub lokalu prezydium właściwej rady narodowej.Z przepisu powyższego, jak również z § 12 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 30.IX.1933 r. o doręczaniu pism sądowych przez pocztę (Dz. U. Nr 76, poz. 548 z późn. zm.) wynika, że za datę doręczenia pisma adresatowi uważa się wówczas datę złożenia go w oddawczym urzędzie pocztowym lub w prezydium właściwej rady narodowej. Koniecznym jednak warunkiem skuteczności tego rodzaju doręczenia jest przybicie odpowiedniego zawiadomienia na drzwiach mieszkania adresata lub pozostawienie go w skrzynce listowej. Adresat bowiem musi być zawiadomiony w sposób nie budzący wątpliwości o nadejściu pisma sądowego i o miejscu, gdzie może je odebrać. Brak takiego zawiadomienia lub też wątpliwość, czy zostało ono dokonane, czyni doręczenie bezskutecznym.W danej sprawie doręczenie z dnia 14.VII.1966 r. nie czyni zadość wspomnianym wyżej wymaganiom. Dowód doręczenia - niezależnie od pewnej niejasności co do miejsca złożenia pisma - nie zawiera wypełnionej rubryki odnoszącej się do umieszczenia odpowiedniego zawiadomienia o złożeniu pisma na drzwiach mieszkania lub w skrzynce listowej. W ten sposób nie wiadomo, czy zawiadomienie takie nastąpiło, a skoro adresatka twierdzi, że go nie było i pisma nie podjęła, to Sąd Wojewódzki zasadnie uznał doręczenie z dnia 14.VII.1966 r. za wadliwe i dokonał ponownego doręczenia. Termin do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 13.VI.1966 r. liczy się więc od daty prawidłowego doręczenia dokonanego w dniu 17.X.1968 r., przy czym termin ten nie został przekroczony. Wbrew więc stanowisku zawartemu w odpowiedzi na zażalenie nie zachodziły podstawy do odrzucenia zażalenia, jako spóźnionego.Zasadny jest natomiast alternatywny wniosek zawarty w odpowiedzi na zażalenie a zmierzający do jego oddalenia.Powódka przeocza wprawdzie, że okoliczności faktyczne związane z powstaniem wierzytelności, jak również inne szczególne okoliczności, a zwłaszcza faktyczna separacja małżonków, mogą nie być pozbawione znaczenia z punktu widzenia zastosowania art. 787 k.p.c. o tyle, że w pewnych szczególnych okolicznościach mogą one prowadzić do oddalenia wniosku o nadanie klauzuli wykonalności przeciwko współmałżonkowi dłużnika ze względu na zasady współżycia społecznego (gdyby np. wierzytelność powstała z czynu niedozwolonego jednego małżonka, popełnionego w czasie trwania faktycznej separacji, z którego to czynu współmałżonek nie odnosiłby żadnych korzyści), jednakże w danej sprawie okoliczności takie nie zachodzą.Wierzytelność powódki powstała w związku z prowadzeniem przez męża żalącej się normalnej działalności gospodarczej (fermy hodowlanej), która chociaż - jak twierdzi żaląca się - zysków nie przyniosła, to jednak miała te zyski na celu i w założeniu swym miała służyć utrzymaniu rodziny. Brak więc przesłanek do nieściągania tej wierzytelności powstałej w czasie trwania wspólności z majątku wspólnego małżonków. Z tego punktu widzenia jest już obojętna późniejsza faktyczna separacja małżonków, jak również trudna sytuacja materialna, w jakiej pozostaje obecnie żaląca się wraz z trojgiem nieletnich dzieci. Należy jednak podnieść, że bezzasadne są obawy żalącej się, że za dług męża będzie zajęte jej wynagrodzenie za pracę, klauzula wykonalności bowiem jest ograniczona tylko do majątku wspólnego, do którego nie wchodzą wierzytelności o wynagrodzenie za pracę lub za inne usługi świadczone osobiście przez jednego z małżonków (art. 33 pkt 8 k.r.o.).Bezprzedmiotowe są wreszcie twierdzenia żalącej się o braku wspólnego majątku małżonków. W toku bowiem postępowania o nadanie klauzuli wykonalności w trybie art. 787 k.p.c. sąd nie bada, czy i jaki istnieje majątek wspólny, pozostawiając te zagadnienia dalszemu postępowaniu egzekucyjnemu. Gdyby więc powodowa Spółdzielnia dokonała zajęcia przedmiotu majątkowego stanowiącego odrębny majątek żalącej się, będzie ona mogła w trybie powództwa przeciwegzekucyjnego (art. 841 k.p.c.) domagać się zwolnienia tych przedmiotów spod egzekucji.Z niektórych twierdzeń żalącej się wynikałoby, że kwestionuje ona ponadto zasadność samej wierzytelności objętej nakazem zapłaty z dnia 6.I.1962 r. Jeżeli tak jest, to żaląca się będzie mogła w drodze odrębnego powództwa, opartego na art. 840 § 1 pkt 3 k.p.c., wykazać, że egzekwowane świadczenie nie należy się wierzycielowi (tj. powodowej Spółdzielni).Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.