III CZP 100/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz: Sędziowie: S. Gross (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Marianny Z. przeciwko Katarzynie Ł. o umorzenie grzywny, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 8 listopada 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w wypadku oddalenia roszczenia o ustanowienie służebności drogi koniecznej i w związku z tym upadku z mocy przep. art. 744 k.p.c. wydanego w toku tego postępowania tymczasowego zarządzenia, na podstawie którego prawomocnie nałożono na dłużnika grzywnę na zasadzie art. 1051 k.p.c., następuje umorzenie tej grzywny z mocy przep. art. 1052 k.p.c.? i w razie odpowiedzi pozytywnej - czy powinno nastąpić umorzenie postępowania egzekucyjnego mającego na celu ściągnięcie tej grzywny i czy ewentualnie w drodze powództwa z art. 840 k.p.c.?"postanowił udzielić następujących odpowiedzi:Grzywna nałożona na dłużnika na podstawie art. 1051 § 1 k.p.c., w celu wymuszenia nieprzeszkadzania czynnościom wierzyciela nakazanego zarządzeniem tymczasowym, ulega umorzeniu, jeżeli przed jej zapłatą zostało prawomocnie oddalone powództwo, dla zabezpieczenia którego wydano zarządzenie tymczasowe. Grzywna, o której mowa w poprzedniej odpowiedzi, nie podlega ściągnięciu w drodze egzekucji. Uzasadnienie prawneRozpoznając przedstawione do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy zważył, co następuje:Grzywna przewidziana w art. 1051 k.p.c. jest środkiem egzekucji zmierzającej do wymuszenia poddania się dłużnika obowiązkowi zaniechania pewnej czynności lub nieprzeszkadzania przez niego czynnościom wierzyciela. Środek ten polega na nałożeniu na dłużnika, który działał wbrew takiemu obowiązkowi, grzywny z jednoczesnym orzeczeniem jej zamiany na areszt na wypadek, gdyby dłużnik nie zapłacił dobrowolnie grzywny w ciągu tygodnia od uprawomocnienia się postanowienia (art. 153 § 1 k.p.c.).Z zestawienia treści przepisów artykułów 1051 § 1 i 1053 § 1 k.p.c. wynika, że jedyną sankcją uiszczenia grzywny w przepisanym tygodniowym terminie jest zagrożenie zamianą grzywny na areszt w określonej z góry relacji jednego dnia aresztu za 150 zł grzywny. Innymi słowy, grzywna nie zapłacona dobrowolnie w ciągu tygodnia od uprawomocnienia się postanowienia o jej nałożeniu ulega automatycznie zamianie na areszt zgodnie z orzeczeniem sądu wydanym w tym względzie jednocześnie z wymierzeniem grzywny.W konsekwencji grzywna zastosowana jako sposób przymuszenia - w odróżnieniu od grzywien wymierzanych w postępowaniu rozpoznawczym lub innych grzywien przewidzianych w szczególnych przepisach księgi drugiej k.p.c., zawierającej postępowanie egzekucyjne - w ogóle nie ulega ściągnięciu w drodze egzekucji, lecz tylko zamianie na areszt w razie nieuiszczenia jej dobrowolnie.Charakter omawianego rodzaju grzywny jako środka wymuszenia określonego zachowania się dłużnika, a nie sankcji represyjno-prewencyjnej sprawia, że gdy obowiązek dłużnika przestaje istnieć, to traci też aktualność nałożona na niego, a nie zapłacona jeszcze grzywna. Odnosi się to zarówno do samej grzywny, jak i do aresztu orzeczonego na wypadek jej nieuiszczenia. Daje temu wyraz art. 1052 k.p.c., stanowiąc w zdaniu ostatnim, że w razie wykonania czynności przez dłużnika lub umorzenia postępowania egzekucyjnego, grzywny do tego czasu nie zapłacone ulegają umorzeniu.Odnosi to się także do sytuacji, w której obowiązek, mający być wymuszony przez grzywnę, wynika z zarządzenia tymczasowego, a powództwo, dla zabezpieczenia którego zarządzenie tymczasowe zostało wydane, uległo prawomocnemu oddaleniu. Stosownie bowiem do art. 744 k.p.c. zabezpieczenie w takim wypadku upada i w związku z tym, wobec zwolnienia dłużnika od obowiązku, dla wymuszenia którego grzywnę nałożono, nie zapłacona grzywna, jako już w tych warunkach nieaktualna, ulega w myśl art. 1052 k.p.c. umorzeniu.W związku z drugim pytaniem stwierdzić należy, że umorzenie postępowania egzekucyjnego mającego na celu ściągnięcie grzywny nie wchodzi w rachubę, skoro - jak to już poprzednio wyjaśniono - grzywny, o której mowa w pytaniu, nie ściąga się w trybie egzekucji.Z tych zasad Sąd Najwyższy na przedstawione przez Sąd Wojewódzki w Krakowie zagadnienie prawne udzielił odpowiedzi sformułowanej w sentencji.