III CZP 4/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefy G. o stwierdzenie nabycia spadku po Józefie B., po rozpoznaniu zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Czy przy stwierdzeniu treści testamentu szczególnego z art. 952 k.c. - w sposób określony w § 3 należy ustalić z pełną dokładnością datę złożenia oświadczenia woli przez spadkodawcę - zatem dzień, miesiąc i rok - i czy niemożność stwierdzenia takiej daty lub rozbieżność dat podawanych przez świadków powoduje nieważność testamentu?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Przewidziany w art. 952 § 3 k.c. sposób ustalenia treści testamentu ustnego nie odnosi się do daty sporządzenia testamentu. Ustalenie daty testamentu ustnego jest konieczne tylko wtedy, gdy ta okoliczność miałaby wpływ na jego ważność lub skuteczność".Uzasadnienie faktyczneKodeks cywilny poza testamentami zwykłymi - do których zalicza się testament holograficzny (art. 949 k.c.), testament notarialny (art. 950 k.c.) oraz testament alograficzny (art. 951 k.c.) - zna testamenty szczególne, którym poświęcone są przepisy art. 952-955 k.c.Jednym z rodzajów testamentów szczególnych jest testament ustny przewidziany w art. 952 k.c.Przepis § 1 art. 952 k.c. podaje warunki, w jakich można sporządzić testament ustny: mianowicie musi zaistnieć obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo szczególne okoliczności, wskutek których zachowanie zwykłej formy testamentu jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Dopiero w razie zaistnienia jednej z powyższych przesłanek spadkodawca może oświadczyć swą wolę: 1) ustnie 2) przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Elementy formy testamentu ustnego z art. 952 § 1 k.c. wymienione pod liczbą 1) i 2) należą do stanu faktycznego sporządzenia testamentu ustnego. Natomiast o ile chodzi o sposób stwierdzenia treści testamentu ustnego, to zagadnienie to rozwiązują §§ 2 i 3 art. 952 k.c. oraz art. 661-663 k.p.c. I tak treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie, jeżeli było ich więcej (art. 952 § 2 k.c.).Jeżeli treści testamentu ustnego nie można stwierdzić w sposób wskazany § 2 art. 952 k.c., można treść tę ustalić w sposób wskazany w § 3 art. 952 k.c., według którego w wypadku, gdy treść testamentu ustnego nie zostanie stwierdzona w sposób wyżej wskazany - można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznanie świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków.Jak wynika z porównania treści wymienionych wyżej przepisów, każdy z nich przewiduje stwierdzenie treści testamentu ustnego w sposób odrębny. Współzależność między przepisem § 2 a § 3 art. 952 k.c. istnieje tylko o tyle, że treść testamentu ustnego powinna być stwierdzona przede wszystkim w sposób wskazany § 2 art. 952 k.c., a dopiero w wypadku niemożności stwierdzenia treści testamentu ustnego w sposób wskazany w § 2 należy treść tę ustalić w sposób podany w § 3 art. 952 k.c. § 3 art. 952 k.c. w przeciwieństwie do § 2 tegoż artykułu nie wymaga, aby treść testamentu stwierdzona w sposób przewidziany w tymże przepisie zawierała te szczegóły, o których jest mowa w § 2 art. 952 k.c. Według § 3 art. 952 k.p.c. stwierdzenie treści testamentu ustnego w sposób w nim wskazany może nastąpić jedynie w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku. Jeżeli przesłuchanie świadków testamentu ustnego nastąpiłoby po upływie 6 miesięcy po otwarciu spadku, jeżeli dalej nie zostaliby przesłuchani wszyscy świadkowie testamentowi, których przesłuchanie było możliwe bez trudnych do przezwyciężenia przeszkód, jeżeli zeznania świadków co do treści testamentu są niezgodne - należy uważać, że treść testamentu nie została w sposób wskazany ustawą stwierdzona. Nie będzie więc ona mogła być brana pod uwagę. Testament ustny, którego treść nie została stwierdzona w sposób w ustawie wskazany, może być testamentem ważnym, ale pod względem prawnym będzie bezskuteczny. Na treść ustnego ostatniego oświadczenia woli składa się zamiar testowania spadkodawcy, oraz podanie, jakie korzyści i komu zostały przeznaczone. Te więc okoliczności powinny być przedmiotem udowodnienia w jeden ze sposobów wskazanych w § 2 i 3 art. 952 k.c. Nie należy natomiast do treści testamentu ustnego podanie daty i miejsca oświadczenia spadkodawcy, mimo że okoliczności te są niezbędne przy ustaleniu treści testamentu ustnego w sposób wskazany § 2 art. 952 k.c. Stwierdzenie natomiast powyższych okoliczności przez zgodne ich podanie przez świadków testamentu nie jest konieczne do ustalenia treści testamentu sposobem przewidzianym w § 3 wymienionego art. 952 k.c. Przepis ten bowiem takiego wymogu nie przewiduje. Mimo to, że przewidziany w § 3 art. 952 k.c. sposób ustalenia treści testamentu ustnego nie odnosi się do daty sporządzenia testamentu, ustalenie tej daty może okazać się w tych przypadkach konieczne, gdy okoliczność ta ma wpływ na ważność lub skuteczność testamentu ustnego. I tak np. ustalenie daty sporządzenia testamentu może okazać się konieczne w przypadku, gdy jest kwestionowana zdolność testowania spadkodawcy z powodu nieosiągnięcia wieku oznaczonego przez prawo lub ubezwłasnowolnienia.Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy udzielił na postawione pytanie odpowiedzi wskazanej w sentencji uchwały.