Rw 123/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: płk K. Mioduski (sprawozdawca). Sędziowie: płk W. Sieracki, płk H. Kostrzewa.Prokurator Naczelnej Prokuratury Wojskowej: ppłk E. Kemperowa.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 1970 r. na rozprawie sprawy Antoniego W. i Stanisława K., skazanych nieprawomocnie na podstawie art. 323 § 1 k.k. na kary po 7 miesięcy aresztu wojskowego i degradację, z powodu rewizji wniesionej przez obrońców od wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w N. z dnia 9 stycznia 1970 r.,1) zmienił zaskarżony wyrok w części dotyczącej Antoniego W. w ten sposób, że oskarżonego uniewinnił;2) uchylił wymierzoną oskarżonym Stanisławowi K., Jerzemu W. i Antoniemu W. karę dodatkową podania wyroku do publicznej wiadomości w szczególny sposób;3) rewizję obrońcy oskarżonego Stanisława K. - wobec jej cofnięcia - pozostawił bez rozpoznania;4) kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.Uzasadnienie faktyczneSąd Najwyższy wyraził następujący pogląd:Zaskarżonym wyrokiem oskarżony Antoni W. uznany został za winnego tego, że pełniąc obowiązki dyżurnego 7 kompanii jednostki wojskowej w N.1, w dniu 18 listopada 1969 r. nadużył swej władzy oraz nie dopełnił obowiązków służbowych w ten sposób, że pod nieobecność podoficera dyżurnego Zygmunta N. zezwolił Kazimierzowi W. na pobranie z magazynu broni (i to o niewłaściwej porze), mianowicie pistoletu maszynowego wraz z dwoma magazynkami, rzekomo w celu czyszczenia broni, a następnie o tym fakcie nie zameldował podoficerowi dyżurnemu jak również nie dopilnował, aby broń została w terminie zwrócona do magazynu, w związku z czym Kazimierz W. wyniósł broń z terenu jednostki, a następnie użył jej w celach samobójczych. Czyn ten Sąd I instancji zakwalifikował z art. 325 § 1 k.k. i na podstawie tego przepisu skazał Antoniego W. na 7 miesięcy aresztu wojskowego oraz z mocy art. 295 k.k. na degradację. Ponadto na mocy art. 38 pkt 7 k.k. Sąd orzekł w stosunku do Antoniego W., a także w stosunku do skazanych tymże wyrokiem Stanisława K. i Jerzego W. "karę dodatkową podania wyroku w stosunku do wszystkich skazanych w sposób szczególny, a mianowicie w drodze rozkazu specjalnego we wszystkich jednostkach dywizji".Obrońca oskarżonego Antoniego W. złożył od powyższego wyroku rewizję, w której wnosił o warunkowe zawieszenie wykonania wymierzonej oskarżonemu kary. Taki sam wniosek zawierała rewizja obrońcy skazanego tymże wyrokiem Stanisława K., którą to rewizję obrońca na żądanie tego oskarżonego cofnął pismem z dnia 16 lutego 1970 r.Uzasadnienie prawnePo wysłuchaniu prokuratora, która wnosiła o utrzymanie wyroku w mocy w zaskarżonej części, Sąd Najwyższy zważył, co następuje.I. Ustalenia zaskarżonego wyroku, jakoby Antoni W. zezwolił Kazimierzowi W. na pobranie broni (o czym jest mowa w opisie czynu przypisanego), czy nawet wydał mu broń (sformułowanie zawarte w uzasadnieniu wyroku), nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, stanowiącym w myśl art. 357 k.p.k. podstawę rozstrzygnięcia. Na marginesie podnieść można, że nawet akt oskarżenia nie szedł w tej kwestii tak daleko, zarzucając oskarżonemu jedynie to, że "dopuścił" do pobrania broni przez Kazimierza W.Z nie odpartych żadnym innym dowodem wyjaśnień oskarżonego Antoniego W. wynika, że gdy w dniu 18 listopada 1969 r. sprzątał pomieszczenie, w którym znajdowała się broń kompanii, wszedł do tego pomieszczenia Kazimierz W., pełniący funkcję kierowcy, i biorąc ze stojaka przydzielony mu pistolet maszynowy, oświadczył Antoniemu W., że pobiera swą broń do czyszczenia. Zachowanie się Kazimierza W. nie wywołało sprzeciwu ze strony oskarżonego i wydało się zupełnie naturalne, gdyż w jednostce panował zwyczaj, że kierowcy pobierali broń do czyszczenia indywidualnie i o różnych porach dnia, w zależności od czasu, jakim dysponowali.Antoni W. był w dniu krytycznym dyżurnym kompanii, którego zadania i obowiązki są określone w pkt 251-252 Regulaminu służby wewnętrznej. Do obowiązków tych nie należy nic, co miałoby związek z bronią znajdującą się w magazynku kompanijnym. Z powołanych przepisów Regulaminu nie wynika również, aby dyżurny kompanii dysponował jakąkolwiek władzą w stosunku do równych mu stopniem żołnierzy kompanii. Tak więc zawarte w wyroku twierdzenie Sądu I instancji, jakoby oskarżony "nadużył swej władzy oraz nie dopełnił obowiązków" w zakresie broni znajdującej się w magazynku kompanijnym nie znajduje żadnego oparcia w przytoczonych przepisach Regulaminu, normujących zakres obowiązków dyżurnego kompanii.Zdaniem oskarżonego Antoniego W., wynikającym z osobnego rozkazu dowódcy kompanii i nie wiążącym się z funkcją dyżurnego kompanii, było utrzymywanie porządku w magazynku broni i z tej właśnie racji w dniu krytycznym znajdował się w owym magazynku oskarżony Antoni W. Skazując oskarżonego z przepisu, który traktuje o naruszeniu obowiązku służby wynikającego z przepisu lub zarządzenia regulującego tok tej służby (art. 325 § 1 k.k.), Sąd nie wskazał w wyroku ani przepisu, z jakiego miałby wynikać obowiązek rzekomo naruszony przez oskarżonego, ani też zarządzenia, które miałby naruszyć oskarżony.Jak więc z powyższego wynika, oskarżony Antoni W. był jedynie świadkiem pobierania przez Kazimierza W. broni w celu jej oczyszczenia i nie miał ani prawnej, ani faktycznej podstawy, aby oponować przeciwko zamierzeniom Kazimierza W., a tym bardziej stawiać mu opór. Sąd, ferując wyrok skazujący, stwierdza w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "oskarżony Antoni W. miał odpowiadać za porządek w magazynie broni (w sensie czystości), a nie za stan liczbowy broni".Nie uzasadnia również przypisania oskarżonemu występku z art. 325 § 1 k.k. (ani żadnego innego przestępstwa) okoliczność, że oskarżony nie meldował podoficerowi dyżurnemu kompanii N. o pobraniu broni przez Kazimierza W. Gdyby nawet uznać, że taki meldunek był obowiązkiem oskarżonego Antoniego W., jako dyżurnego kompanii, to również i wtedy nie można pominąć nieodpartej obrony oskarżonego. Oskarżony niezłożenie meldunku wyjaśnił w ten sposób, że nie widział potrzeby jego składania, gdyż w czasie gdy Kazimierz W. z pobraną bronią wychodził z magazynku, Zygmunt N. znajdował się na korytarzu i według przekonania oskarżonego musiał widzieć Kazimierza W. wraz z bronią. Wprawdzie świadek N. zeznał, że wychodzącego z bronią Kazimierza W. nie widział, jednakże nie obala to wagi i znaczenia obrony oskarżonego ze względu na to, iż występek z art. 325 § 1 jest przestępstwem umyślnym, sprawca więc w chwili czynu musi być świadom tego, że narusza swój obowiązek wynikający z przepisu lub zarządzenia regulującego tok służby dyżurnego kompanii. Nie ma podstaw do przypisania oskarżonemu Antoniemu W. takiej świadomości, zwłaszcza że uważał on zachowanie się Kazimierza W. za całkowicie prawidłowe, naturalne i zgodne z panującą w jednostce praktyką.Podnieść ponadto należy sprzeczność, jaka zachodzi pomiędzy opisem przypisanego oskarżonemu Antoniemu W. czynu a treścią uzasadnienia wyroku. W opisie czynu Sąd uznał oskarżonego Antoniego W. za winnego zezwolenia Kazimierzowi W. na pobranie broni, której tenże Kazimierz W. użył w celach samobójczych. Takie sformułowanie wskazuje niedwuznacznie, że Sąd obciąża oskarżonego Antoniego W. w jakiejś mierze również winą za śmierć Kazimierza W. Tymczasem w uzasadnieniu wyroku Sąd trafnie stwierdza: "Podkreślić należy, że skutek, a mianowicie śmierć samobójcza Kazimierza W., nie obciąża żadnego z oskarżonych".Mając na uwadze powyższe, należało stosownie do art. 389 k.p.k. zaskarżony wyrok zmienić i oskarżonego Antoniego W. z zarzutu oskarżenia uniewinnić.II. Z powodu uniewinnienia oskarżonego Antoniego W. odpada zastosowana do niego kara dodatkowa określona w art. 49 k.k. Sąd Najwyższy uznał ponadto, że stosownie do art. 384 k.p.k. należy wspomnianą karę uchylić także w stosunku do skazanych zaskarżonym wyrokiem Stanisława K. i Jerzego W., a to ze względów następujących:Nieorzeczenie w wyroku kary dodatkowej podania wyroku do publicznej wiadomości w szczególny sposób (art. 38 pkt 7 k.k.) nie stanowi przeszkody do tego, aby wyrok skazujący żołnierza mógł być na podstawie rozkazu odpowiedniego dowódcy podany do wiadomości podległych żołnierzy lub w inny jeszcze sposób wykorzystany jako jeden ze środków umocnienia stanu dyscypliny w jednostce wojskowej. Innymi słowy, orzeczenie wspomnianej kary dodatkowej nie jest bynajmniej warunkiem, od istnienia którego zależy możność skorzystania z wyroku sądu wojskowego w celach zapobiegania przestępczości w wojsku.Orzekając karę określoną w art. 49 k.k., sąd powinien określić dokładnie w wyroku, jaka część wyroku i ewentualnie uzasadnienia ma być ogłoszona. Wymaganiu temu nie czyni zadość nazbyt lakoniczne rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonym wyroku.Co jednak najistotniejsze, to fakt, że sądy wojskowe powinny z należytym umiarem orzekać karę przewidzianą w art. 38 pkt 7 k.k., która dla skorzystania z wyroku w celach profilaktycznych nie jest konieczna, a której orzeczenie może niekiedy postawić w trudnej sytuacji dowódcę jednostki. Orzekając omawianą karę, sąd ma - w myśl art. 188 k.k.w. - wydać polecenie ogłoszenia wyroku w czasie, miejscu i w sposób określony przez sąd. Niewykonanie takiego polecenia stanowi przestępstwo określone w art. 259 k.k. Wynika stąd, że dowódca miałby wykonać pod groźbą kary obowiązek publikacji wyroku nawet wtedy, kiedy według jego oceny, opartej na dokładnej znajomości aktualnych nastrojów panujących w jednostce, stanu dyscypliny i stosunku kolektywu żołnierskiego do sprawcy i jego czynu ogłoszenie wyroku mogłoby przynieść więcej szkody aniżeli pożytku dla umocnienia dyscypliny i dla właściwego oddziaływania na świadomość prawną tegoż kolektywu. Przepis art. 49 k.k., który traktuje o podaniu wyroku do publicznej wiadomości przede wszystkim w zakładzie pracy lub w czasopiśmie, powinien mieć w praktyce sądów wojskowych zastosowanie raczej tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach, do jakich zdaniem Sądu Najwyższego nie należy wypadek będący przedmiotem niniejszej sprawy.III. Rewizję obrońcy oskarżonego Stanisława K. należało pozostawić bez rozpoznania w myśl art. 381 k.p.k.IV. Orzeczenie o kosztach sądowych znajduje uzasadnienie w treści art. 547 § 3 k.p.k.