III CZP 13/69

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Apolinarego M. i Anieli G. przeciwko Papierniczej Spółdzielni Pracy "Ogniwo" w Ch. o zapłatę, po rozpoznaniu zagadnienia prawnego, przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Katowicach postanowieniem z dnia 11 grudnia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c. -"Czy użyte w przepisie art. 646 k.c. określenie roszczenia wynikające z umowy o dzieło obejmują także roszczenia zamawiającego o wyrównanie szkody wchodzącej w obręb pozytywnego interesu na zasadach ogólnych w sytuacji, kiedy zamawiający nie dochodzi uprawnień z art. 637 k.c.?" -udzielił następującej odpowiedzi:Użyte w przepisie art. 646 k.c. określenie "roszczenie wynikające z umowy o dzieło" obejmuje także roszczenie zamawiającego o wyrównanie szkody wchodzącej w obręb pozytywnego interesu na zasadach ogólnych, mimo że zamawiający nie dochodził uprawnień z art. 637 k.c.Uzasadnienie faktycznePowodowie domagali się od pozwanej zapłaty kwoty 17.968 zł twierdząc, że zgodnie z zamówieniem z dnia 5.VI.1965 r. pozwana miała wykonać dla powodów sztancowanie pudełek na muchołapki z surowca powierzonego przez powodów. W tym celu powodowie dostarczyli pozwanej 567.000 sztuk kartoników o wartości 3.138 zł, a nadto powodowie utracili zysk w kwocie 5.000 zł, Niezależnie od tego pozwana wykonała wadliwie partię "towaru z dnia 31.I.1966 r. w ilości 393.200 sztuk, wobec czego powód musiał te kartoniki przerabiać. Z tego tytułu powodowie ponieśli stratę w kwocie 9.830 zł.Pozwana wniosła o oddalenie powództwa, zarzucając, że wydała powodom taką ilość kartoników osztancowanych, jaką otrzymała od powodów, tj. 502.400 sztuk. Powodowie odebrali kartoniki bez zastrzeżenia i nie zgłaszali do pozwanej żadnej reklamacji, a zatem stracili prawo do dochodzenia jakiegokolwiek roszczenia z tytułu rękojmi za wady fizyczne.Sąd Powiatowy w Ch. wyrokiem z dnia 12.VI.1968 r. nr I 1 C 245/68 uwzględnił częściowo powództwo do kwoty 9.234 zł 40 gr z 8% od dnia 2.II.1968 r. oraz zasądził na rzecz powodów koszty procesu w kwocie 472 zł, a w pozostałej części powództwo oddalił.Wyrok Sądu Powiatowego zaskarżyła rewizją strona pozwana.Sąd Wojewódzki w Katowicach - rozpoznając rewizję pozwanej postanowieniem z dnia 11 grudnia 1968 r. nr III Cr 1883/68 - przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozpoznania w trybie art. 391 § 1 k.p.c. następującej treści zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości:"Czy użyte w przepisie art. 646 k.c. określenie "roszczenia wynikające z umowy o dzieło" obejmują także roszczenia zamawiającego o wyrównanie szkody wchodzącej w obręb pozytywnego interesu na zasadach ogólnych w sytuacji, kiedy zamawiający nie dochodzili uprawnień z art. 637 k.c.?Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Postawione pytanie wiąże się z zagadnieniem, czy roszczenia z tytułu rękojmi wyczerpują wszystkie roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, czy też obok roszczeń z tytułu rękojmi i niezależnie od nich istnieją roszczenia z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania umowy, które mogą być dochodzone na zasadach ogólnych, niezależnie od uprawnień wynikających z rękojmi.Zagadnienie powyższe było tak pod rządem analogicznych przepisów kodeksu zobowiązań, jak też jest nadal pod rządem kodeksu cywilnego - sporne. W tej materii istnieją 2 przeciwstawne poglądy. Zwolennicy pierwszego kierunku stoją na gruncie niezależności roszczeń odszkodowawczych od uprawnień z tytułu rękojmi. Uważają oni, że przepisy o rękojmi uzupełniają przepisy o odpowiedzialności na zasadach ogólnych i że przepisy uprawniające kupującego do żądania naprawienia szkody są normami kolizyjnymi, które regulują zagadnienie, jaki przepis należy stosować w razie" zbiegu norm z tytułu rękojmi i o odpowiedzialności na zasadach ogólnych. Zwolennicy drugiego poglądu twierdzą, że przepisy o rękojmi są przepisami szczególnymi, i że według tych przepisów należy oceniać wyłącznie wszelkie roszczenia odszkodowawcze.Zagadnienie to było również przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego na tle przepisów o rękojmi za wady rzeczy przy sprzedaży na gruncie przepisów kodeksu zobowiązań, który m.in. w orzeczeniu z 28.IV.1964 r. nr 4 CK 540/63 OSN 105, nr 2, poz. 32 wypowiedział się za niezależnością wymienionych roszczeń stwierdzając, że roszczeniami z tytułu rękojmi sensu stricto są jedynie roszczenia o zwrot lub obniżenie ceny kupna albo o naprawienie szkody, jakiej poszkodowany doznał przez to, że zawarł umowę, czyli z art. 331 § 1 k.z., że natomiast dla dochodzenia roszczenia o wynagrodzenie innej szkody z art. 331 § 1 k.z. upływ terminu z art. 336 § 1 k.c. jest nieistotny.Stanowisko Sądu Najwyższego należy uznać za aktualne również pod rządem kodeksu cywilnego zarówno przy umowie sprzedaży, jak i przy umowie o dzieło. Za trafnością wyżej wymienionego stanowiska Sądu Najwyższego w odniesieniu do umowy sprzedaży przemawia m.in. ta okoliczność, że przepis o odszkodowaniu został zamieszczony w art. 566 k.c., a ustawodawca właściwe roszczenia z tytułu rękojmi (sensu stricto) reguluje w art. 560 i 561 k.c. Za trafnością poglądu o odrębności roszczeń z tytułu rękojmi a pozostałymi roszczeniami odszkodowawczymi - przy umowie sprzedaży - przemawia sposób rozwiązania kolizji między odpowiedzialnością z tytułu rękojmi, a odpowiedzialnością z tytułu gwarancji, która wyłącza możliwość podniesienia roszczeń z tytułu rękojmi za wady fizyczne aż do czasu, kiedy sprzedawca może i chce w terminie gwarancji usunąć wady lub dostarczyć rzecz wolną od wad. Ograniczenie to nie może jednak dotyczyć roszczenia wymienionego w art. 566 k.c.Analogiczne argumenty przemawiają za przyjęciem odrębności roszczeń z tytułu rękojmi za wady dzieła oraz pozostałych roszczeń, jakich zamawiający może dochodzić na zasadach ogólnych. Art. 638 k.c. odsyła bowiem w kwestiach nieuregulowanych przez wyraźne przepisy o umowie o dzieło do przepisów o odpowiedzialności z tytułu rękojmi przy sprzedaży, a zagadnienie przedawnienia roszczeń z umowy o dzieło jest uregulowane w art. 646 k.c. Uprawnienia z tytułu rękojmi nie są terminami przedawnienia, lecz innymi terminami, nazywanymi w nauce terminami prekluzyjnymi (zawitymi) i gasną po ich upływie. Jeżeli chodzi o uprawnienia z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła to art. 568 k.c., który poprzez art. 638 k.c. należy stosować, przewiduje wygaśnięcie uprawnień (które obejmują również roszczenia) z tytułu rękojmi za wady fizyczne dzieła po upływie roku, a gdy chodzi o wady budynku - po upływie lat 3, licząc od dnia, kiedy rzecz została wydana zamawiającemu oraz art. 576 k.c., który dotyczy odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej. Według tego przepisu również roszczenia z tytułu rękojmi za wady prawne rzeczy sprzedanej wygasają z upływem roku od chwili, kiedy kupujący dowiedział się o istnieniu wady. Jeżeli kupujący dowiedział się o istnieniu wady spornej dopiero na skutek powództwa osoby trzeciej, termin ten biegnie od dnia, w którym orzeczenie wydane w sprawie z osobą trzecią stało się prawomocne. Upływ powyższego terminu nie wyłącza wykonania uprawnień z tytułu rękojmi w przypadku podstępnego zatajenia wady przez sprzedawcę. Może również sprzedawca podnieść zarzut z tytułu rękojmi po upływie powyższego terminu, jeżeli przed jego upływem kupujący zawiadomił sprzedawcę o wadzie (§ 3 art. 576 k.c.).Oczywiście zgodnie ze wskazówką podaną w art. 638 k.c. przepisy powyższe należy stosować do rękojmi za wady dzieła odpowiednio z uwagi na to, że istnieją pewne zasadnicze, wynikające z samej istoty wymienionych umów różnice. Przy sprzedaży z reguły chodzić może o wady rzeczy, a przy umowie o dzieło - o wady dzieła, jako rezultaty pracy przyjmującego zamówienie.Z istoty umowy o dzieło wynika dalej, że z reguły przy tego rodzaju umowach rękojmia dotyczyć będzie wad fizycznych dzieła (np. źle uszytego ubrania), a wady prawne będą wyjątkiem (np. w przypadku wydania zamawiającemu dzieło rzeczy cudzej).Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie z tytułu rękojmi za wady dzieła, podobnie zresztą jak przy sprzedaży, nie jest zależna ani od winy, ani nawet od wiedzy przyjmującego zamówienie. Od zamawiającego dzieło wymaga się jednak zachowania aktów staranności wobec przyjmującego zamówienie, a wiec przede wszystkim zawiadamia go o ujawnieniu się wady. Aktów tych powinien zamawiający dokonać w ściśle określonych terminach pod rygorem utraty roszczeń z tytułu rękojmi.Przy odpowiedzialności z tytułu rękojmi za wady sensu stricte chodzi o odszkodowanie w granicach tzw. ujemnego interesu umowy. Uzasadnione jest ono bezwzględnym charakterem roszczenia odszkodowawczego w tej jego części. Natomiast dochodzenie przez zamawiającego dzieło innych roszczeń odszkodowawczych na zasadach ogólnych, wynikających z art. 471 i nast. k.c., które może realizować każdy wierzyciel, jest niezależne od roszczeń z tytułu rękojmi. Roszczenia te podlegają przedawnieniu 2-letniemu z art. 646 k.c. Artykuł jest przepisem szczególnym przedawnienia dla tego rodzaju roszczeń i wyłącza w tym względzie przepisy ogólne o przedawnieniu.