III PZP 21/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Marowski (sprawozdawca). Sędziowie: K. Piasecki, K. Zieliński.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Transportowego Budownictwa Miejskiego w K. przeciwko Stanisławowi K. o zapłatę 100 zł, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 24 czerwca 1969 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy w postępowaniu upominawczym, po złożeniu sprzeciwu od nakazu zapłaty, powód jest zobowiązany do uiszczenia drugiej połowy wpisu stosunkowego?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W postępowaniu upominawczym, po wniesieniu przez pozwanego sprzeciwu, powód powinien uiścić drugą połowę wpisu stosunkowego od pozwu. Uzasadnienie faktyczneWątpliwości Sądu Wojewódzkiego, jak wynika z uzasadnienia postanowienia, wynikły stąd, że w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 111) brak odpowiednika ust. 2 art. 11 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. (jednolity tekst: Dz. U. z 1961 r. Nr 10, poz. 37 z późniejszymi zmianami), według którego w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, jeżeli na skutek zarzutów lub sprzeciwu ma nastąpić rozprawa, powód powinien uiścić dodatkowo drugą połowę wpisu. Jednakże Sąd Wojewódzki ma wątpliwości co do tego, czy intencją ustawodawcy rzeczywiście było zrezygnowanie z drugiej połowy wpisu w wypadku, gdy na skutek sprzeciwu toczy się normalne postępowanie.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Rozporządzenie Rady Ministrów inaczej uregulowało zagadnienie wpisu od pozwu w postępowaniu nakazowym i upominawczym niż poprzednio obowiązująca ustawa. Wprawdzie obecnie obowiązujące rozporządzenie utrzymało dotychczasową zasadę, że od powództwa w trybie postępowania nakazowego lub upominawczego pobiera się połowę wpisu, jednakże nie wspomina już ono o obowiązku powoda uiszczenia drugiej połowy wpisu w razie wniesienia nakazu lub sprzeciwu po wydaniu żądanego nakazu. Niemniej jednak rozporządzenie w § 9 pkt 3 utrzymuje zasadę, że w razie odmowy wydania zakazu powód, jeśli żąda rozpoznania sprawy w postępowaniu zwykłym, powinien uiścić (drugą) połową wpisu, jak również (§ 9 pkt 4), że pozwany powinien uiścić połowę wpisu od zarzutów. Pozwany nie miał i nadal nie ma obowiązku uiszczenia wpisu lub jego części od wnoszonego sprzeciwu w postępowaniu upominawczym.Powyższe zmiany wskazują całkiem wyraźnie na intencję ustawodawcy zmierzającą do usunięcia takiego stanu rzeczy, nie mającego zresztą życiowego uzasadnienia, że w razie wniesienia zarzutów w postępowaniu nakazowym Skarb Państwa pobiera opłatę w wysokości 150% wpisu. Ze zmian tych nie można jednak wnosić, że chodziło także o to, by w sprawach wszczętych w postępowaniu upominawczym Skarb Państwa pobierał opłatę w wysokości 50% wpisu bez względu na to, czy nakaz zapłaty zakończył postępowanie, czy też sprawa - na skutek sprzeciwu pozwanego - toczyła się następnie w zwykłym trybie.Zachodzi zasadnicza różnica między postępowaniem nakazowym a postępowaniem upominawczym. Postępowanie bowiem nakazowe także po wniesieniu zarzutów toczy się w odrębnym trybie. Jego przedmiotem jest bowiem raczej rozpoznanie zasadności zarzutów, a kończy się wyrokiem, w którym orzeka się o utrzymaniu w mocy lub uchyleniu nakazu. Natomiast postępowanie upominawcze kończy się jako odrębne z chwilą wniesienia sprzeciwu. W postępowaniu upominawczym powód proponuje niejako załatwienie sporu nakazem w sprawie, w której brak podstaw do wydania nakazu (dokumentu). Może nie zgodzić się na tę propozycję PBN, a wówczas powód, któremu nie przysługuje środek odwoławczy od takiego postanowienia PBN, jak to ma miejsce w postępowaniu nakazowym (art. 489 § 2 k.p.c.), może wnieść o rozpoznanie sprawy przez sąd w postępowaniu zwykłym (art. 501 k.p.c.) i wówczas dopłaca drugą połowę wpisu od pozwu. Również pozwany może się nie zgodzić z załatwieniem sprawy w postępowaniu upominawczym, zgłaszając sprzeciw. Nie musi tego sprzeciwu niczym uzasadniać. Sam sprzeciw uchyla nakaz (art. 504 k.p.c.), a pozew staje się wówczas zwykłym pozwem, który PRN przekazuje z urzędu właściwemu sądowi bez osobnego żądania powoda, sąd zaś ten wyznacza rozprawę i sprawę prowadzi w zwykłym trybie (art. 505 k.p.c.).Z chwilą jednak, gdy pozew wpłynął do sądu, przewodniczący przed wyznaczeniem rozprawy obowiązany jest sprawdzić, czy zachowane zostały warunki formalne (art. 130 § 1 k.p.c.) oraz czy pozew został należycie opłacony (art. 16 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych).Ponieważ - jak wyżej wspomniano - postępowanie upominawcze już się zakończyło, nakaz został pozbawiony mocy, a pozew stał się zwykłym pozwem, przeto należy sprawdzić, czy wpis od tego pozwu został uiszczony w normalnej wysokości i ewentualnie zażądać od powoda dopłaty brakującej części wpisu. Nie zawsze to będzie taka suma jak poprzednio wpłacona (np. w wypadku, gdy sprzeciw dotyczy tylko jednego z roszczeń objętych pozwem, powód uzupełni wpis tylko w stosunku do zaprzeczonej części pierwotnego żądania pozwu).Brak więc wyraźnego przepisu, że po wniesieniu sprzeciwu od nakazu wydanego w postępowaniu upominawczym powód powinien uiścić drugą połowę wpisu, nie oznacza wcale, iż ta druga połowa się nie należy. Rozporządzenie określa, jaki wpis bądź jaką część wpisu należy uiścić od poszczególnych pism. Tak więc od pisma zawierającego wniosek o skierowanie sprawy do zwykłego postępowania po odmowie wydania nakazu należy wnieść połowę wpisu, a od pozwu (w myśl § 8 rozporządzenia) - cały wpis. Po wniesieniu zaś sprzeciwu przez pozwanego powód osobnego pisma nie wnosi; jedynie sąd ma rozpoznać jego pozew, od którego powód powinien najpierw uiścić wpis w pełnej wysokości.Z tych względów należało udzielić odpowiedzi pozytywnej.