IV PZP 3/76

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia M. Wilewski (sprawozdawca). Sędziowie: S. Perestaj, M. Piekarski.SentencjaSąd Najwyższy, w sprawie z powództwa Przedsiębiorstwa Sprzętowo-Transportowego Budownictwa Rolniczego w O. przeciwko Stanisławowi N. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Opolu postanowieniem z dnia 27 kwietnia 1976 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c."Jaką sumę wpisu obowiązany jest uiścić powód w razie wniesienia przez pozwanego sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym: 50 zł czy też 100 zł?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:W razie wniesienia przez pozwanego sprzeciwu od nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym pobiera się od powoda drugą połowę wpisu w wysokości różnicy pomiędzy całym wpisem należnym od powództwa a wpisem uiszczonym.Uzasadnienie faktyczneSąd Wojewódzki, przedstawiając cytowane wyżej zagadnienie prawne, uzasadnił swoje wątpliwości jak następuje:Stosownie do treści § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110 w brzmieniu załącznika do obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 maja 1973 r. - Dz. U. Nr 21, poz. 127) od powództwa w postępowaniu upominawczym pobiera się połowę wpisu. W każdym przypadku wpis ten nie może wynosić mniej aniżeli 100 zł (§ 7 ust. 1 zdanie końcowe cyt. rozporządzenia Rady Ministrów) wobec określenia w art. 498 k.p.c. 2.000 zł jako górnej granicy roszczeń, jakie powód może dochodzić w takim postępowaniu, i 5 1/2% wysokości wpisu dla takiej wartości przedmiotu sprawy. Postępowanie to przekształca się w postępowanie zwykłe (art. 504 i 505 k.p.c.) w razie wniesienia sprzeciwu we właściwym terminie i Sąd Wojewódzki zakłada w pytaniu prawnym, że sprzeciw ma taki skutek, jak gdyby pozew o zapłatę został wniesiony wprost do sądu, który pobrałby wówczas najniższy wpis w kwocie 150 zł (§ 7 ust. 1 zd. 1 cyt. rozporządzenia).Jednocześnie z mocy § 10 ust. 2 tegoż rozporządzenia powód byłby obowiązany uiścić drugą połowę wpisu, ta zaś, jak już wyżej podkreślono, nie może wynosić mniej aniżeli 100 zł. W rezultacie omawiane tu postępowanie upominawcze przekształcone w postępowanie zwykłe byłoby droższe, gdyż cały wpis wynosiłby 200 zł a nie 150 zł, jakby to wynikało z zestawienia § 9 ust. 1 i § 7 ust. 1 zdanie 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy podejmując uchwałę, ujętą w sentencji, miał na uwadze, co następuje:Instytucja postępowania upominawczego wprowadzona przez kodeks postępowania cywilnego tak z 1930 r., jak i obecnie obowiązującego k.p.c. z 1964 r. miała na celu przyspieszenie i uproszczenie dochodzenia od dłużnika osobistego sumy pieniężnej oznaczonej górną granicą. Pierwotnie (art. 476 k.p.c.) wynosiła ona 1.000 zł (w 1930 r.), a po zmianie systemu pieniężnego od dnia 30.X.1950 r. została przerachowana na 300 zł i obecnie jej górna granica nie przekracza 2.000 zł (art. 498 k.p.c.). Tak w sądach, jak następnie w państwowych biurach notarialnych (po przekazaniu im dekretem z dnia 18.II.1955 r. wydawania nakazów w postępowaniu upominawczym to było tańsze od postępowania zwykłego. Wpis od takiego powództwa został bowiem ograniczony do połowy, a wysokość całego wpisu przy dochodzeniu w takim postępowaniu górnej granicy roszczenia, tj. 300 zł, czy później (od dnia 1.I.1965 r.) 2.000 zł, nie przekraczała wpisu należnego od powództwa głównego w postępowaniu zwykłym.Tak też kształtował się wpis od dnia 24.XI.1960 r. według ustawy 1946 r., zawierającym przepisy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 70, poz. 382). Podobnie działo się według art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 grudnia 1950 r. o takiej samej nazwie jak powyższy dekret (Dz. U. Nr 58, poz. 528).Tak też kształtował się wpis od dnia 24.XI.1960 r. według ustawy z dnia 16 listopada 1960 r. zmieniającej poprzednią ustawę (Dz. U. Nr 51, poz. 298), a już najdobitniej tej dogodności (taniości) postępowania upominawczego dał wyraz ustawodawca w rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110), kiedy nie zmieniając wysokości wpisu od powództwa w postępowaniu upominawczym (1/2 wpisu), nie wprowadził obowiązku dopłacania przez powoda drugiej połowy wpisu, po wniesieniu sprzeciwu przez pozwanego. Na celowy charakter tego rozwiązania wskazują motywy projektu tego rozporządzenia, według których intencją zmian było uczynienie z tego postępowania dogodniejszej drogi dochodzenia roszczeń.Stan ten o tyle uległ zmianie od dnia 7.VI.1971 r. (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 maja 1971 r. - Dz. U. Nr 12, poz. 120), że przywrócono pobieranie od powoda drugiej połowy wpisu w razie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty, jednakże i w tym stanie prawnym dopłata drugiej połowy wpisu, wynoszącej wówczas 50 zł, nie przewyższała kwoty 100 zł, odpowiadającej najniższej kwocie wpisu.Dlatego też także po dniu 1.VI.1973 r., jako dacie wejścia w życie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 maja 1973 r. (Dz. U. Nr 21, poz. 119), w którym najniższy wpis został określony na 150 zł, a jego połowa na 100 zł (§ 6, a § 7 według numeracji paragrafów obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.V.1973 r., poz. 127), postępowanie upominawcze nie może prowadzić do nie zamierzonej przez ustawodawcę sytuacji, w której postępowanie upominawcze, pomyślane w swoim założeniu jako dogodniejsze, bo tańsze, okazałoby się droższym po wniesieniu sprzeciwu.Tym też między innymi należy tłumaczyć wyodrębnienie w ust. 2 § 10 cytowanego rozporządzenia pobieranie "drugiej połowy" wpisu od pobierania "połowy wpisu", przewidzianego w 5 punktach ust. 1 tegoż § 10 rozporządzenia.Inne są też konsekwencje niedopełnienia obowiązku ujętego w obu ustępach § 10 rozporządzenia. Odpowiednio bowiem ma zastosowanie albo art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1967 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. Nr 24, poz. 110), albo art. 16, 17 i 20 ust. 1 tejże ustawy.Określenie "druga połowa" z § 10 ust. 2 omawianego tu rozporządzenia Rady Ministrów oznacza więc uzupełnienie przez powoda wpisu stosunkowego do wysokości całego wpisu od powództwa głównego w taki sposób, ażeby - po uwzględnieniu wpłaty już dokonanej - wpis ten nie przewyższał wysokości wpisu, który byłby pobrany, gdyby powód od początku wystąpił przed sądem z powództwem głównym.Ujęta w uchwale odpowiedź na przedstawione pytanie prawne będzie aktualna również wówczas, jeżeli nastąpi podwyższenie (nie zmienionej od 12 lat) górnej granicy sumy pieniężnej, która może być dochodzona w postępowaniu upominawczym, jak również wtedy, jeżeli nastąpi zmiana rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 czerwca 1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych (Dz. U. z 1973 r. Nr 21, poz. 127).