II CR 412/70

SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z powództwa Kazimierza K. przeciwko Skarbowi Państwa i Stefanowi W. o odszkodowanie na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Olsztynie z dnia 11 marca 1970 r. rewizję powoda oddalił.Uzasadnienie faktyczneW pozwie z dnia 18 września 1969 r. powód żądał na zasadzie art. 769 k.p.c. solidarnego zasądzenia od pozwanych kwoty 63.471 zł tytułem wyrównania szkody jakiej doznał przez to, że pozwany b. komornik przeprowadził przeciwko powodowi egzekucję w niewłaściwym trybie, a w szczególności, że zbyt nisko oszacował zajęty kurnik.Sąd Wojewódzki wyrokiem z dnia 11 marca 1970 r. oddalił powództwo. Sąd ten ustalił, że pozwany W. prowadził przeciwko powodowi egzekucję na wniosek Banku Ludowego. W dniu 18 grudnia 1968 r. dokonał zajęcia ruchomości, m.in. baraku (kurnik) wybudowanego przez powoda na dzierżawionej od Skarbu Państwa działce.Zajęcie było dokonane w obecności żony powoda, której też komornik doręczył zawiadomienie o wszczęciu egzekucji, a następnie także odpis protokółu zajęcia, z ujawnionym w nim szacunkiem zajętych ruchomości. Szacunku wspomnianego kurnika komornik dokonał sam, określając to kwotą 30.000 zł. Sąd Wojewódzki ustalił, że żona powoda podniosła zarzut zbyt niskiego szacunku kurnika, a także, że i sam powód w styczniu 1969 r. również powiedział komornikowi, że według wyceny rzeczoznawcy znanej wierzycielowi, wartość kurnika przekracza 90.000 zł. Pozwany b. komornik nie podjął w związku z tym żadnych czynności i wyznaczył termin licytacji zajętych ruchomości na dzień 28 stycznia 1969 r., o czym powód został zawiadomiony. Licytacja nie doszła do skutku z braku licytantów, wobec czego, uwzględniając wniosek wierzyciela z dnia 29 stycznia 1969 r., komornik postanowieniem z dnia 12 lutego 1969 r., przyznał niesprzedane ruchomości, w tym również kurnik, na własność wierzycielowi w cenie 3/4 sumy oszacowania. Odpis tego postanowienia został powodowi doręczony w dniu 20 lutego 1969 r., a ponieważ i ono nie zostało zaskarżone, Bank Ludowy, już jako właściciel, sprzedał w dniu 12 lutego 1969 r. kurnik innej osobie za 32.000 zł.W świetle tych ustaleń Sąd Wojewódzki uznał, że pozwany W., jako komornik naruszył art. 853 § 2 k.p.c., skoro pomimo podniesionego zarzutu, zaniechał powołania biegłego celem dokonania szacunku kurnika. Niemniej ocenił, że powód mógł zapobiec szkodzie za pomocą środków przewidzianych w Kodeksie postępowania cywilnego składając w szczególności skargę na zaniechanie tej czynności przez komornika (art. 767 k.p.c.). Gdyby bowiem z taką akcją wystąpił, uzyskałby niewątpliwie korzystne dla siebie rozstrzygnięcie przez uchylenie czynności komornika w zakresie szacunku zajętego mienia i nakazanie dokonania tego z udziałem biegłego, a w konsekwencji uniknąłby szkody. Skoro więc art. 769 k.p.c. uzależnia odpowiedzialność komornika i Skarbu Państwa od tego, aby poszkodowany nie mógł w toku postępowania zapobiec szkodzie za pomocą środków przewidzianych w k.p.c., a powód taką możliwość miał, lecz jej nie wykorzystał, to brak jest podstaw do przyjęcia odpowiedzialności pozwanych za doznaną przez powoda szkodę.Uzasadnienie prawneRozpoznając rewizję powoda, Sąd Najwyższy rozważył co następuje:Przepis art. 769 § 1 k.p.c. uzależnia odpowiedzialność komornika od dwóch przesłanek, które muszą wystąpić kumulatywnie. Mianowicie a) wyrządzenie przez komornika szkody umyślnie lub przez niedbalstwo i b) niemożność zapobieżenia szkodzie przez poszkodowanego w toku postępowania za pomocą środków przewidzianych w Kodeksie. Brak którejkolwiek z tych przesłanek wyłącza odpowiedzialność komornika za szkodę. Według ustaleń Sądu Wojewódzkiego została stwierdzona przesłanką pod pkt a), nie spełniła się natomiast przesłanka druga z pkt b) i ocena ta jest prawidłowa.Co się tyczy tej drugiej przesłanki (pkt b) wymaganej przez art. 769 § 1 k.p.c. należy zauważyć, jak to wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 maja 1969 r. II CR 152/69 (OSPiKA 1970/5 poz. 123), że odpowiedzialność komornika i Skarbu Państwa uzależniona jest nie od tego, czy wyczerpane zostały środki przewidziane dla postępowania egzekucyjnego, lecz od tego, czy za pomocą tych środków można było szkodzie zapobiec. Jeśliby bowiem zostało wykazane, że wniesienie środka było np. bezprzedmiotowe, gdyż za jego pomocą nie można już było szkodzie zapobiec, bądź, że w danym wypadku Kodeks żadnego środka nie dopuszcza, odpowiedzialność byłaby uzasadniona. Sytuacja taka w sprawie niniejszej jednak nie zachodzi.Stosownie do art. 853 § 2 k.p.c. ocena okoliczności faktycznych uzasadniających sposób dokonania oszacowania zajętych ruchomości (czy przez samego komornika, czy przy udziale biegłego) należy do komornika. Jeżeli jednak podniesiono zarzut, oszacowania winien dokonać biegły już przy samym zajęciu, a gdyby to nie było możliwe, - w dniu licytacji. Komornik mimo podniesionego zarzutu, zaniechał tej czynności. Trafnie jednak Sąd Wojewódzki podnosi, że środkiem prawnym przeciwko takiemu zaniechaniu czynności ze strony komornika była skarga przewidziana w art. 767 k.p.c., przy czym powód, wnosząc tę skargę, mógł także żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego (art. 827 k.p.c.). Powód takiej skargi nie wniósł, nie można przy tym twierdzić, aby wykazał, że nawet wniesienie przez niego wspomnianego środka prawnego, nie zapobiegłoby szkodzie, odwrotnie możliwość taka istniała i to włącznie do zaskarżenia postanowienia komornika z dnia 12 marca 1969 r. - o przekazaniu wierzycielowi własności zajętych ruchomości. Powód nie zaskarżył i tego postanowienia, a jak to wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 30 października 1969 r. II CR 254/69 (OSNCP 1970/9 poz. 151) powód powinien był wyczerpać wszystkie środki stojące do jego dyspozycji, a mogące zapobiec szkodzie. Gdyby powód wniósł skargę na zaniechanie powołania biegłego i żądał zawieszenia postępowania egzekucyjnego, wniosek ten niewątpliwie natychmiast byłby rozpoznany i nie doszłoby nawet do wyznaczenia terminu licytacji. Tymczasem powód, chociaż znał termin licytacji, nawet na ten termin nie zgłosił się, nie przedsięwziął też żadnych kroków, gdy otrzymał odpis postanowienia komornika z dnia 12 lutego 1969 r. Między więc dokonanym zajęciem i szacunkiem (18 grudnia 1968 r.) a doręczeniem powodowi wspomnianego postanowienia (20 lutego 1969 r.) było dość czasu wystarczającego do tego, aby nie dopuścić do sprzedaży czy przyjęcia na własność z dokonanym przez komornika szacunkiem.Nie można uznać za trafny poglądu skarżącego, że on był pozbawiony możności zwalczania zaniechań komornika z tej przyczyny, że egzekucja była przeprowadzona w niewłaściwym trybie, bo według przepisów o egzekucji z ruchomości, zamiast według przepisów o egzekucji z nieruchomości. Gdyby bowiem komornik wszczął egzekucję w przepisanym trybie, natenczas, stosownie do art. 983 k.p.c., musiałaby być wyznaczona druga licytacja i skarżący miałby możność złożenia skargi na czynności komornika jeszcze na tym drugim terminie licytacyjnym (art. 986 k.p.c.). Niezależnie od tego, że za błędy interpretacyjne obowiązujących przepisów prawa, wynikające z wadliwej oceny okoliczności faktycznych, komornik nie odpowiada, chyba, że zostanie mu wykazana wina w formie umyślnego działania lub niedbalstwa należy podnieść to, o czym wyżej była mowa, że powód miał możność skarżenia również tego, że jego zdaniem, tryb egzekucji był niewłaściwy. Powód jednak i tego nie skarżył, a mógł, aby zapobiec szkodzie.Z przytoczonych względów należało orzec jak w sentencji i oddalić skargę rewizyjną (art. 387 k.p.c.). Oddaleniu podlegał też wniosek pozwanego Skarbu Państwa - o zasądzenie kosztów postępowania rewizyjnego, a to z tego względu, że tego pozwanego nie zastępował w procesie radca prawny.