II CR 254/69

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia Z. Wasilkowska (sprawozdawca). Sędziowie: J. Policzkiewicz, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z powództwa Zakładów Przemysłu Ziemniaczanego w Z. przeciwko 1) Stanisławowi G., komornikowi Sądu Powiatowego I Rewiru w C., 2) Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Wojewódzkiego w Katowicach o zapłatę 2.085,28 zł, na skutek rewizji powoda od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Katowicach z dnia 28 lutego 1969 r.,oddalił rewizję.Uzasadnienie faktyczneWyrokiem z dnia 4.III.1969 r. Sąd Wojewódzki zasądził od pozwanego Stanisława G. na rzecz powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 1.043 zł z odsetkami, a w pozostałej części powództwo w stosunku do tegoż pozwanego oddalił. Natomiast co do współpozwanego Skarbu Państwa Sąd Wojewódzki pozew w całości odrzucił.Sąd Wojewódzki ustalił, że pozwany G., komornik sądowy, wyegzekwował od powodowego Przedsiębiorstwa na rzecz wierzyciela Marka K. kwotę 2.085 zł, w tym 1.700 zł na zaspokojenie pretensji głównej i 385 zł na zaspokojenie odsetek i kosztów. Egzekucja nastąpiła na podstawie wyroku zaopatrzonego w rygor natychmiastowej wykonalności.Następnie po uprawomocnieniu się wyroku, zasądzającego ostatecznie na rzecz Marka K. od powodowego Przedsiębiorstwa kwotę 6.827 zł, komornik przystąpił na wniosek wierzyciela do dalszej egzekucji, przy czym pomyłkowo wyegzekwował i wypłacił wierzycielowi całą kwotę 6.827 zł, a więc bez potrącenia uprzednio wyegzekwowanej kwoty 2.085 zł, chociaż wierzyciel zaznaczył we wniosku, że egzekucja z tego samego tytułu wykonawczego była już prowadzona. W ten sposób powodowe Przedsiębiorstwo, na skutek niedopatrzenia komornika, poniosło szkodę w kwocie 2.085 z ł dwukrotnie wyegzekwowanej.Sąd Wojewódzki przyjął jednak, że strona powodowa przyczyniła się do powstania szkody, gdyż wyegzekwowana po raz drugi kwota znajdowała się przez miesiąc w depozycie sądowym, i gdyby powód w tym czasie wniósł skargę na czynności komornika, byłby mógł zapobiec szkodzie. Z tej przyczyny i na podstawie art. 362 k.c. Sąd Wojewódzki obniżył przysługujące powodowemu Przedsiębiorstwu odszkodowanie do połowy, tj. do objętej sentencją kwoty 1.043 zł.Jeżeli chodzi o współpozwany Skarb Państwa, który zgodnie z art. 769 k.p.c. odpowiada solidarnie z komornikiem za wyrządzoną szkodę Sąd Wojewódzki przyjął, że droga sądowa nie jest w stosunku do niego dopuszczalna, albowiem zarówno powodowe Przedsiębiorstwo, jak i pozwany Skarb Państwa są jednostkami gospodarki uspołecznionej, podlegającymi państwowemu arbitrażowi gospodarczemu (art. 2 § 2 k.p.c.), wyjątek zaś od tej zasady przewidziany w art. 72 § 2 k.p.c. w danej sprawie nie zachodzi.Od powyższego wyroku wniosło rewizję powodowe Przedsiębiorstwo w części odrzucającej pozew w stosunku do Skarbu Państwa oraz oddalającej powództwo w stosunku do Stanisława G.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje.Zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, na postanowienie sądu odrzucające pozew lub umarzające postępowanie właściwym środkiem odwoławczym jest zażalenie (a nie rewizja) również wtedy, gdy postanowienie to zawarte jest w wyroku. W danej sprawie powodowe Przedsiębiorstwo wadliwie nazwało swój środek prawny w części odnoszącej się do odrzucenia pozwu w stosunku do Skarbu Państwa rewizją. Rewizja wpłynęła jednak do Sądu Wojewódzkiego przed upływem tygodniowego terminu przewidzianego w art. 394 § 2 k.p.c., nie ma więc przeszkód do rozpoznania jej jako zażalenia, zgodnie bowiem z art. 130 § 1 zd. post. k.p.c. mylne oznaczenie pisma procesowego nie stanowi przeszkody do rozpoznania go w trybie właściwym.Zażalenie jest jednak nieuzasadnione.W myśl art. 2 § 2 k.p.c. nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne między jednostkami gospodarki uspołecznionej należące do właściwości państwowego arbitrażu gospodarczego. Wyjątek od powyższej zasady zawarty jest w art. 72 § 2 k.p.c., jest on jednak ograniczony wąskimi ramami współuczestnictwa koniecznego. Tylko wówczas, gdy zachodzi współuczestnictwo konieczne, sprawa podlega sądownictwu powszechnemu także w stosunku do osób, których udział w sprawie uzasadniałby jej rozpoznanie przez państwowy arbitraż gospodarczy.Odpowiedzialność komornika i Skarbu Państwa za szkodę wyrządzoną przez komornika, oparta na art. 769 k.p.c., jest wprawdzie odpowiedzialnością solidarną, ale nie powoduje współuczestnictwa koniecznego. To ostatnie zachodzi bowiem jedynie wtedy, gdy przeciwko kilku osobom sprawa może się toczyć tylko łącznie, tymczasem przy odpowiedzialności przewidzianej w art. 769 k.p.c. poszkodowany może według swego wyboru wytoczyć powództwo o odszkodowanie albo tylko przeciwko komornikowi, albo tylko przeciwko Skarbowi Państwa, albo przeciwko obu pozwanym łącznie.Tak więc wyjątkowy przepis art. 72 § 2 k.p.c. nie odnosi się do powództwa odszkodowawczego wytoczonego przeciwko komornikowi i Skarbowi Państwa na podstawie art. 769 k.p.c. Jeżeli więc powodem jest jednostka gospodarki uspołecznionej, pozew ulega w stosunku do Skarbu Państwa odrzuceniu ze względu na niedopuszczalność drogi sądowej (art. 199 § 1 pkt 1 w związku z art. 2 § 2 k.p.c.)W tych warunkach postanowienie Sądu Wojewódzkiego odrzucające pozew jest prawidłowe, a zażalenie nie może odnieść skutku.Jeśli chodzi o rewizję w części odnoszącej się do oddalenia powództwa w stosunku do Stanisława G., to należy przede wszystkim zauważyć, że gdyby trafne było ustalenie Sądu Wojewódzkiego, iż powód nie wniósł skargi na czynność komornika, chociaż mógł w ten sposób zapobiec szkodzie, wówczas powództwo kwalifikowałoby się do oddalenia w całości. Z art. 769 k.p.c. wynika bowiem, że konieczną przesłanką roszczenia odszkodowawczego jest to, aby poszkodowany nie mógł zapobiec szkodzie za pomocą środków przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym. Gdyby zatem mógł zapobiec szkodzie, ale stojących do jego dyspozycji w tym celu środków prawnych nie wykorzystał, to okoliczność ta prowadziłaby do przekreślenia roszczenia odszkodowawczego, a nie do obniżenia odszkodowania na podstawie art. 362 k.c.Jednakże rewizja zasadnie zarzuca, że Sąd Wojewódzki bezpodstawnie i bez wyjaśnienia sprawy przyjął, iż powodowe Przedsiębiorstwo nie wniosło skargi na czynności komornika. Na okoliczność tę powód powoływał się już w pozwie, a dowody złożone w postępowaniu rewizyjnym nie pozostawiają wątpliwości, że skarga na czynności komornika została wniesiona w dniu 19.VIII. 1966 r., tj. w kilka dni po zajęciu. Skarga ta została jednak rozpoznana przez Sąd Powiatowy dopiero w dniu 27.IX.1966 r., a tymczasem w dniu 12.IX.1966 r. sporna kwota została wypłacona z depozytu sądowego do rąk wierzyciela.Mimo to Sąd Najwyższy doszedł do przekonania, że rewizja nie może odnieść skutku. Skarżący nie wyczerpał bowiem wszystkich środków stojących do jego dyspozycji, a mogących zapobiec szkodzie. Zgodnie z art. 821 k.p.c. dłużnik, wnosząc skargę na czynności komornika, mógł żądać zawieszenia postępowania egzekucyjnego, czego jednak nie uczynił. Gdyby wnosił o zawieszenie postępowania, wniosek ten zostałby zapewne przez Sąd natychmiast rozpoznany i nie doszłoby do wypłaty spornej sumy wierzycielowi. Biorąc bowiem pod uwagę, że między czynnościami egzekucyjnymi a wypłatą upłynęło kilka tygodni, czas ten byłby zapewne wystarczający do tego, by nie dopuścić do wypłaty.W tym stanie rzeczy i na podstawie art. 387 k.p.c. Sąd Najwyższy rewizję oddalił.