II CR 766/75

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia K. Piasecki. Sędziowie: J. Knap, E. Janeczko (sprawozdawca).SentencjaSąd Najwyższy, po rozpoznaniu sprawcy z powództwa Michała K. przeciwko Stanisławowi W., Kazimierzowi S. i Skarbowi Państwa od wyroku Sądu Wojewódzkiego w Krakowie z dnia 30 września 1975 r. zaskarżony wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa uchylił i w tym zakresie przekazał sprawę Sądowi Wojewódzkiemu w Krakowie do ponownego rozpoznania; oddalił rewizję pozwanego Skarbu Państwa oraz w pozostałej części rewizję powoda.Uzasadnienie faktycznePo sprecyzowaniu żądania powód domagał się zasądzenia od pozwanych Stanisława W. i Kazimierza S. oraz Skarbu Państwa solidarnie kwoty 66.500 zł.Zaskarżonym wyrokiem wstępnym Sąd Wojewódzki w Krakowie uznał za usprawiedliwione co do zasady roszczenie powoda, skierowane przeciwko pozwanemu Kazimierzowi S. i solidarnie z nim odpowiadającemu Skarbowi Państwa (Prezes Sądu Wojewódzkiego w K.), dotyczące zagarnięcia przedmiotów objętych protokołem zajęcia z dnia 20.IX.1956 r. sporządzonym przez komornika Sądu Powiatowego w Krakowie w sprawie I Km (...), oddalił dalej idące żądanie pozwu, w tym w całości w stosunku do pozwanego W.Z ustaleń zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika, że postanowienie z dnia 20.IX.1956 r. zabezpieczono powództwo Anny W. skierowane przeciwko powodowi o wydanie ruchomości i zapłatę przez zajęcie ruchomości powoda do kwoty 63.370 zł. W wykonaniu tego postanowienia komornik dnia 20.IX.1956 r. dokonał w mieszkaniu zajmowanym wspólnie przez Annę W. powoda (pod nieobecność powoda) zajęcie ruchomości, które oddał pod dozór przechowawcy Kazimierza W. Część mniej wartościowych ruchomości komornik umieścił w szafie (którą następnie oplombował) znajdującej się w pokoju powoda i A.W. Przedmioty te nie zostały wykazane w protokole zajęcia z 20.IX.1956 r. Powód występował z żądaniem zmiany lub uchylenia zabezpieczenia, a także o zmianę osoby przechowawcy. Jego żądania nie były jednak uwzględnione. Postępowanie w sprawie z powództwa Anny W. przeciwko pozwanemu zostało umorzone postanowieniem z dnia 18.IX.1971 r. W związku z tym powód pismem z dnia 8.X.1971 r. żądał wydania zajętych ruchomości. Z żądaniami takimi zwracał się również w okresie późniejszym. W rezultacie w dniu 15.V.1973 r. w czasie rozmowy z prezesem Sądu Powiatowego dla m. Krakowa powód dowiedział się, że jego ruchomości zaginęły. Zajęcia ruchomości dokonał komornik Stanisław W., a przechowawca, który wziął je na przechowanie, zmarł w 1961 r. Nie odebrane przedmioty syn przechowawcy zgromadził w niedostatecznie strzeżonym pomieszczeniu i w końcu "zlikwidował" depozyty i pomieszczenie w 1967 r. Stanisław W. pełnił funkcję komornika do października 1957 r. Następnie zdał agendy Józefowi K., który z kolei przekazał je (łącznie ze sprawą powoda) w 1968 r. komornikowi Kazimierzowi S. Kazimierz S. w 1963 r. przekazał sprawę do archiwum, wobec braku czynności. Kazimierz S. został zwolniony ze służby we wrześniu 1969 r.Według Sądu I instancji nie ponosi odpowiedzialności Stanisław W., skoro oddał ruchomości sądowemu przechowawcy K.W. i żaden dowód nie pozwala na ustalenie, by zaginęły one, gdy były pod pieczą tego przechowawcy. Okoliczność, że w protokole nie wymieniono przedmiotów złożonych w szafie nie pozostaje w związku przyczynowym z powstałą szkodą. Brak jakiegokolwiek zainteresowania losem ruchomości powoda, zwłaszcza po śmierci przechowawcy, ze strony Kazimierza S. jest, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, jednoznaczny z brakiem staranności w wyborze przechowawcy i uzasadnia odpowiedzialność Kazimierza S. na podstawie art. 769 § 1 k.p.c. Tym samym uzasadniona jest również odpowiedzialność Skarbu Państwa. Ta odpowiedzialność nie dotyczy jednak odszkodowania za przedmioty pozostawione w szafie, gdyż komornik nie ponosi winy za to, że Anna W. uniemożliwiła powodowi dostępu do jego pokoju, gdzie znajdowała się szafa.Powód dopiero 15.V.1973 r. dowiedział się o szkodzie i zaniedbaniu komornika. Od tego czasu rozpoczął bieg termin przedawnienia z art. 769 § 3 k.p.c. Powód wykorzystał wszelkie środki przewidziane w k.p.c. w celu uniknięcia szkody.W rewizji powód wnosi o zmianę zaskarżonego wyroku i objęcie odpowiedzialnością za szkodę również pozwanego W.Skarb Państwa w swojej rewizji wnosi o zmianę wyroku Sądu Wojewódzkiego i oddalenie powództwa albo też o uchylenie tego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy zważył, co następuje:Podstawowy zarzut zawarty w rewizji pozwanego Skarbu Państwa o przedawnieniu roszczeń powoda nie jest uzasadniony. Z nie kwestionowanych przez skarżącego ustaleń Sądu Wojewódzkiego wynika, że powód dowiedział się o zaginięciu ruchomości 15.V.1973 r. Wtedy dopiero mógł powziąć wiadomość z nienależytym roztoczeniu przez komornika pieczy nad tymi przedmiotami. Słuszne jest więc stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że bieg dwuletni terminu przedawnienia roszczeń powoda na podstawie art. 769 § 3 k.p.c. rozpoczął się 15.V.1973 r. W dacie wniesienia pozwu (28.V.1973 r.) roszczenia te nie były więc przedawnione. Według twierdzeń zawartych w rewizji Skarbu Państwa, niezależnie od przedawnienia z art. 769 § 3 k.p.c., roszczenia powoda uległy dziesięcioletniemu przedawnieniu przewidzianemu w art. 442 § 1 k.c. (poprzednio art. 283 § 3 k.z.), gdyż zaniedbanie komornika, jako zdarzenie wyrządzające szkodę, miało miejsce w 1961 r.Twierdzenie to nie jest słuszne. Szkoda, jaką poniósł powód, wynikła wskutek zaginięcia ruchomości zajętych przez komornika. Ten fakt jest więc zdarzeniem, od którego mógłby rozpocząć się bieg wspomnianego terminu przedawnienia. Nie ma ścisłych ustaleń co do daty zaginięcia ruchomości powoda. W każdym bądź razie brak jakichkolwiek danych, by zaginęły one w 1961 r. Przeciwnie, korespondencja pomiędzy powodem a komornikiem zawarta w aktach komorniczych wskazuje, że w 1961 r. pozostawały one w dyspozycji komornika (por. np. pismo z 25.V.1961 r.). Jeszcze w 1966 r. powód złożył wniosek o uchylenie postanowienia o zabezpieczeniu powództwa i z oddalającego ten wniosek postanowienia nie wynika również, by jego ruchomości w tym czasie zaginęły.W takiej sytuacji nie było podstaw do oddalenia powództwa z powodu przedawnienia roszczeń powoda. Nie zasługuje na uwzględnienie również dalszy zarzut rewizji pozwanego Skarbu Państwa, że pomiędzy zaniedbaniami komornika a zaginięciem ruchomości powoda nie ma związku przyczynowego. Jak słusznie wskazał bowiem Sąd Wojewódzki w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, zaniedbanie komornika polegało na braku zainteresowania się losem ruchomości powoda, zwłaszcza po śmierci przechowawcy, co oczywiście pozostawało w związku z ich zaginięciem.Z tych względów rewizję pozwanego Skarbu Państwa należało oddalić (art. 387 k.p.c.).Jak wynika z ustaleń Sądu Wojewódzkiego, część ruchomości powoda (mniej wartościowych) komornik pozostawił w szafie znajdującej się w mieszkaniu zajmowanym przez powoda i Annę W. Odnośnie do odszkodowania za te ruchomości powództwo zostało oddalone. Rozstrzygnięcie to budzi istotne zastrzeżenia. Dla stwierdzenia bowiem, czy istnieją przesłanki odpowiedzialności w tym zakresie określone w art. 769 § 1 k.p.c. zachodziła potrzeba dokonania szeregu ustaleń. Zaskarżone orzeczenie tego nie zawiera i dlatego wyrok w części oddalającej powództwo w stosunku do Skarbu Państwa należało uchylić i przekazać w tym zakresie sprawę do ponownego rozpoznania (art. 388 § 1 k.p.c.). Przede wszystkim nie zostało wyjaśnione, jakie przedmioty komornik pozostawił w szafie, czy i komu powierzył dozór nad nimi. Brak też jakichkolwiek ustaleń co do tego, przez jaki okres wspomniane przedmioty pozostawały w szafie oraz jaki był ich późniejszy los.Podlegała natomiast oddaleniu rewizja powoda w części dotyczącej pozwanego W.Według twierdzeń powoda zawartych zarówno w pozwie, jak i w rewizji poniesiona przez niego szkoda powstała w związku z zaniedbaniami pozwanego W. jako komornika. Komornik zaś jest pracownikiem w rozumieniu art. 2 kodeksu pracy i w rezultacie podlega w pełni unormowaniom tego kodeksu. Dotyczy to także unormowania zawartego w art. 120 § 1 k.p. Zasięg tego przepisu jest bowiem szeroki i obejmuje wszelkie osoby związane stosunkiem pracy bez względu na sposób nawiązania stosunku pracy. W konsekwencji do odpowiedzialności komornika wobec poszkodowanej osoby trzeciej mają zastosowanie ograniczenia przewidziane w tym przepisie. W wypadku zatem, gdy komornik przez niedbalstwo wyrządził szkodę, odpowiedzialność na zasadach określonych w art. 769 k.p.c. wobec poszkodowanego ponosi tylko Skarb Państwa.Wprawdzie treść art. 769 k.p.c. nie została dostosowana do zasady zawartej w art. 120 § 1 k.p., ale z uwagi na ogólną klauzulę derogacyjną wyrażoną w art. III § 1 przep. wpr. k.p. należy uznać, że w stosunku do komornika zastosowanie art. 769 k.p.c. zostało wyłączone. W myśl art. V § 1 przep. wpr. k.p. wspomniana klauzula derogacyjna nie dotyczy dotychczasowych przepisów mających charakter szczególny. Art. 769 k.p.c. nie można jednak, w zakresie odpowiedzialności komornika, względem osób trzecich, traktować jako przepisu szczególnego w stosunku do szerzej ujętego art. 120 § 1 k.p. Odpowiedzialność komornika z art. 769 k.p.c. została w tym przepisie uregulowana w sposób ograniczający ją w porównaniu do ogólnych zasad odpowiedzialności za szkodę, przewidzianych w k.c. Nie byłoby więc żądnych racji, aby po wejściu w życie kodeksu pracy sytuacja komornika stała się gorsza od sytuacji innych pracowników, których odpowiedzialność według stanu prawnego dotychczasowego (przed wejściem w życie k.p.) oparta była na bardziej rygorystycznych zasadach. Według art. 122 k.p., jeżeli pracownik umyślnie wyrządził szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Treść tego przepisu nie może pozostać bez wpływu na interpretację art. 120 § 1 k.p. Celem bowiem art. 120 k.p. jest ochrona pracownika wskutek zastąpienia odpowiedzialności zawartej w przepisach k.c. ograniczoną odpowiedzialnością przewidzianą w k.p. Ta ograniczona odpowiedzialność pracownika w stosunku do zakładu pracy nie ma zastosowania, jeżeli szkoda została wyrządzona przez pracownika umyślnie. Wtedy bowiem pracownik wobec zakładu pracy, który naprawił szkodę, odpowiada za tę szkodę w pełniej wysokości (art. 120 § 2 i 122 k.p.). W takiej sytuacji nie byłoby podstaw do wyłączenia odpowiedzialności pracownika wobec osoby trzeciej za szkodę wyrządzoną umyślnie, skoro pracownika obciążałby w ostatecznym wyniku obowiązek pokrycia szkody w pełnej wysokości. Okoliczność ta sprawia, że przy umyślnym wyrządzeniu przez komornika szkody zasady odpowiedzialności określone w art. 769 k.p.c. mają zastosowanie bez ograniczeń przewidzianych w art. 120 § 1 k.p.Zebrany w sprawie materiał nie wskazuje, a powód nie twierdzi nawet, aby pozwanemu W. można przypisać winę umyślną. Wobec tego, pozwany ten nie ma w niniejszym procesie biernej legitymacji, co skutkuje oddalenie w stosunku do niego powództwa.Zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 7 czerwca 1975 r. (OSNCP z 1976 r. z. 2, poz. 20), przepis art. 120 § 1 k.p. stosuje się także do przypadków wyrządzenia przez pracownika szkody osobie trzeciej przed dniem wejścia w życie kodeksu pracy, jeżeli postępowanie sądowe o naprawienie tej szkody nie zostało przed tą datą prawomocnie zakończone. Okoliczność więc, że zarzucane przez powoda zaniedbania pozwanego W. miały miejsce przed 1 stycznia 1975 r. nie stanowiła przeszkody do oddalenia względem niego powództwa. Takiej przeszkody nie stanowi również to, że w chwili obecnej pozwany W. nie jest już komornikiem. Dla przyjęcia bowiem określonych w kodeksie pracy zasad odpowiedzialności za szkodę decydujące znaczenie ma fakt istnienia stosunku pracy w dacie zdarzenia wyrządzającego szkodę. Bez wpływu natomiast pozostaje późniejsze wygaśnięcie tego stosunku lub jego rozwiązanie.Z przytoczonych wyżej względów orzeczono jak w sentencji.