VI KZP 25/70

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski, Sędziowie: M. Budzianowski, K. Czajkowski, H. Kempisty (sprawozdawca), A. Pyszkowski, J. Szamrej, M. Szczepański (współsprawozdawca).Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu złożonego na podstawie art. 29 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 11, poz. 54) wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1970 r. o wyjaśnienie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego następującej kwestii prawnej:"Czy w świetle przepisu art. 168 k.p.k. mogą być odczytane na mocy art. 337 k.p.k. zeznania złożone w postępowaniu przygotowawczym przez świadka, który na zasadzie art. 165 k.p.k. miał prawo odmówić zeznań, a który następnie zmarł przed rozprawą?"i po wysłuchaniu wniosku prokuratorauchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktycznePrzepisami art. 165 i 168 k.p.k. ustawodawca ograniczył działanie podstawowej zasady procesowej: zasady prawdy (art. 2 § 1 pkt 2 k.p.k.). Ograniczenie tej zasady nie jest jednak pomyślane w interesie oskarżonego. Jedyną ratio legis wyrażoną w wymienionych przepisach jest interes świadka będącego osobą najbliższą w stosunku do oskarżonego, polegający na stworzeniu mu możliwości uniknięcia sytuacji krępującej swobodę jego wypowiedzi w razie konieczności wyboru między złożeniem zeznań zgodnych z prawdą, lecz obciążających oskarżonego, a narażeniem się na odpowiedzialność karną za fałszywe zeznania.Z powyższego stwierdzenia wypływa wniosek mający już bezpośrednie znaczenie dla rozpatrywanej kwestii prawnej. Skoro bowiem świadek zmarł przed rozprawą, to tym samym odpadła potrzeba chronienia omówionego wyżej jego interesu w sposób określony w art. 165 i 168 k.p.k., wobec czego zgodnie z zasadą cessante ratione cessat et lex ipsa odpada możliwość i potrzeba stosowania wymienionych przepisów k.p.k., a tym samym i zawartego w nich ograniczenia wskazanej na wstępie zasady procesowej. Okoliczność ta sprawia, że odczytanie na rozprawie na podstawie art. 337 k.p.k. złożonych w postępowaniu przygotowawczym zeznań takiego świadka, uprzedzonego (art. 173 § 2 k.p.k.) wówczas o prawie do odmowy zeznań, z którego jednak nie skorzystał, nie może być uznane za naruszenie art. 168 k.p.k.