VI KZP 30/67

Skład orzekającyPrzewodniczący: Prezes F. Wróblewski. Sędziowie: Z. Chełmicki (sprawozdawca), L. Jax, Z. Kubec, Z. Nyczaj, M. Paluch (współsprawozdawca), A. Pyszkowski.Prokurator Prokuratury Generalnej: T. Guzkiewicz.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie Jerzego P., oskarżonego z art. 204 k.k., po rozpoznaniu przedstawionej w trybie art. 390 k.p.k. przez Sąd Wojewódzki dla m. st. Warszawy postanowieniem z dnia 20 maja 1967 r. i przekazanej przez skład zwykły Sądu Najwyższego postanowieniem z dnia 6 września 1967 r. do rozstrzygnięcia składowi powiększonemu Sądu Najwyższego kwestii prawnej wymagającej zasadniczej wykładni ustawy:"Czy w sprawie o przestępstwo z art. 204 k.k. w warunkach, gdy pokrzywdzona nieletnia, która nie ukończyła 17 lat, złożyła wniosek o ukaranie sprawcy już w toku dochodzenia przy zameldowaniu o popełnieniu przestępstwa, złożenie takiego wniosku przez pełnomocnika ustawowego nieletniej matki na rozprawie sądowej w trybie art. 204 § 2 k.k. - po poprzednim umorzeniu nieprawomocnym postępowania karnego przez sąd powiatowy na zasadzie art. 3 lit. c) k.p.k. - konwaliduje tę czynność procesową, która powinna być dokonana już w toku dochodzenia przed postawieniem oskarżonemu zarzutu?"po wysłuchaniu wniosku prokuratora,uchwalił udzielić odpowiedzi jak wyżej.Uzasadnienie faktyczne1. Ściganie sprawcy przestępstwa określonego w art. 204 § 1 k.k. następuje zgodnie z § 2 tegoż przepisu na wniosek pokrzywdzonego.Kwestię, kogo należy uważać za pokrzywdzonego i kto jest uprawniony do realizacji praw pokrzywdzonego w razie nieukończenia przez niego 17 lat, normują przepisy kodeksu postępowania karnego.Pokrzywdzonym według art. 55 k.p.k. jest osoba, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone. Wniosek zatem o ściganie może pochodzić jedynie od takiej właśnie osoby. Jednakże skuteczność działania takiej osoby uwarunkowana jest możnością wyrażenia przez nią samodzielnie woli ścigania.Jeśli chodzi o pokrzywdzonego nie mającego ukończonych lat 17 lub ubezwłasnowolnionego, to nie ma on uprawnienia do wyrażenia woli ścigania, gdyż na podstawie art. 56 k.p.k. prawa takiego pokrzywdzonego wykonują osoby wymienione w tym przepisie, jako jego ustawowi przedstawiciele. Pogląd ten znajduje potwierdzenie również w przepisie art. 57 k.p.k. Według bowiem tego przepisu pokrzywdzony dopiero z chwilą ukończenia 17 lat nabywa prawo do złożenia wniosku, jednakże jego przedstawiciele ustawowi do czasu pełnoletności pokrzywdzonego zachowują nadal prawo złożenia wniosku o ściganie, jeśli niepełnoletni temu się nie sprzeciwi.Jak z powyższego wynika, kwestia przedstawicielstwa niepełnoletnich została w kodeksie postępowania karnego w sposób szczególny unormowana i z tego względu nie zachodzi potrzeba posługiwania się odpowiednimi przepisami prawa cywilnego, mającymi w procesie karnym jedynie posiłkowe zastosowanie.W sytuacji zatem przedstawionej w pytaniu ma zastosowanie art. 56 k.p.k., który jest przepisem szczególnym w stosunku do norm prawa cywilnego.2. Prawo procesowe karne nie ogranicza w czasie możności złożenia wniosku o ściganie, byleby tylko nastąpiło to przed upływem okresu przedawnienia przewidzianego w art. 86 k.k.Jeżeli więc obowiązujące prawo procesowe karne nie przewiduje w tym względzie żadnych terminów, to należy przyjąć, że wniosek o ściganie może być złożony przez osoby do tego uprawnione w każdym stadium toczącego się procesu. Ewentualne umorzenie postępowania przez sąd pierwszej instancji z powodu braku wniosku o ściganie nie wyłącza możności usunięcia tego braku również w instancji odwoławczej. Zgłoszenie bowiem dopiero w tej instancji powyższego wniosku nie powoduje nowego procesu, skoro sąd pierwszej instancji orzekł tylko co do tego, że pokrzywdzony nie mający ukończonych 17 lat lub ubezwłasnowolniony nie posiadał tego rodzaju uprawnień. Jeżeli brak ten zostanie następnie uzupełniony i uczyni się tym samym zadość wymaganiom ustawy, to nie będzie przeszkód do kontynuowania postępowania po uchyleniu zaskarżonego orzeczenia.W razie prawomocnego umorzenia postępowania z powodu braku wniosku o ściganie zostają zachowane prawa pokrzywdzonego lub jego przedstawiciela ustawowego do zgłoszenia tego wniosku, jeżeli nie upłynął jeszcze okres przedawnienia (art. 86 k.k.).