III CZP 12/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowi: Z. Wasilkowska (sprawozdawca), Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Józefy K. o rozgraniczenie nieruchomości, po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym dnia 11 marca 1968 r. zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Białymstoku postanowieniem z dnia 16 stycznia 1968 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy sądem przełożonym nad sądem powiatowym (art. 52 k.p.c.) jest sąd wojewódzki jako sąd I instancji, czy też tenże sąd jako sąd rewizyjny?"uchwalił udzielić następującej odpowiedzi:Sąd wojewódzki, rozpoznając w trybie art. 52 § 1 k.p.c. wniosek o wyłączenie sędziego sądu powiatowego, orzeka jako sąd pierwszej instancji; na postanowienie sądu wojewódzkiego oddalające wniosek o wyłączenie sędziego przysługuje zażalenie (art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c.). Uzasadnienie faktyczneW myśl art. 52 § 1 k.p.c., o wyłączeniu sędziego rozstrzyga sąd, w którym sprawa się toczy, a gdyby sąd ten nie mógł wydać postanowienia z powodu braku dostatecznej liczby sędziów - sąd nad nim przełożony.Sądowi Wojewódzkiemu, który przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne objęte sentencją uchwały, nasunęła się wątpliwość, czy w wypadku gdy chodzi o wyłączenie sędziego sądu powiatowego i gdy o wyłączeniu tym ma rozstrzygnąć - ze względu na sytuację opisaną w art. 52 § 1 k.p.c. - sąd wojewódzki jako przełożony nad sądem powiatowym, sąd ten działa jako sąd pierwszej instancji, czy też jako rewizyjny oraz - w związku z tym - czy na postanowienie sądu wojewódzkiego oddalające wniosek o wyłączenie sędziego przysługuje zażalenie, czy też jest ono ostateczne w toku instancji.Powyższą wątpliwość należy rozstrzygnąć w tym sensie, że sąd wojewódzki działa w sytuacji wyżej opisanej jako sąd pierwszej instancji. Z przepisu art. 52 § 1 k.p.c. wynika niedwuznacznie, że o wyłączeniu sędziego rozstrzygać powinien w zasadzie ten sąd, w którym sprawa się toczy. O wyłączeniu sędziego sądu powiatowego powinien więc rozstrzygać sąd powiatowy. Jeżeli ze względu na wyjątkowe okoliczności, tj. z powodu braku dostatecznej liczby sędziów, sąd powiatowy nie może wydać rozstrzygnięcia, kompetencje jego w tym zakresie przejmuje sąd nad nim przełożony, tj. sąd wojewódzki. Sąd ten jednak nie przestaje być w tym wypadku sądem pierwszej instancji, podstawia się on bowiem niejako w miejsce sądu powiatowego, który normalnie powinien wydać postanowienie w sprawie wyłączenia sędziego swojego sądu.Następuje więc tylko z mocy samej ustawy delegacja organu procesowego, nie mająca wpływu na zagadnienie funkcjonalnej właściwości sądu. Omawiana sytuacja zbliżona jest do sytuacji przewidzianej w art. 18 k.p.c., z tą jednak różnicą, że w tym ostatnim wypadku przejęcie sprawy przez sąd wojewódzki jako sąd pierwszej instancji następuje nie z mocy ustawy, lecz na podstawie decyzji sądu powiatowego, zaaprobowanej milcząco przez sąd wojewódzki (przez niezgłoszenie odmowy przejęcia sprawy do rozpoznania stosownie do art. 18 § 2 k.p.c.). W obu jednak wypadkach konsekwencją delegacji organu procesowego jest to, że sąd wyższy działa nadal funkcjonalnie jako sąd pierwszej instancji.W tych warunkach należy odpowiedzieć również pozytywnie na pytanie, czy na postanowienie sądu wojewódzkiego orzekającego w trybie art. 52 § 1 k.p.c., a odmawiające wyłączenia sędziego, przysługuje zażalenie. Zgodnie bowiem z art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c. zażalenie przysługuje na postanowienie sądu pierwszej instancji, którego przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Skoro sąd wojewódzki orzeka w tym wypadku jako sąd pierwszej instancji, to prostą konsekwencją tego jest zastosowanie do jego orzeczenia przepisu art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c.Z tych przyczyn Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi objętej sentencją uchwały.