III CZP 16/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz (sprawozdawca). Sędziowie: Z. Wasilkowska, Z. Trybulski.SentencjaSąd Najwyższy w sprawie z wniosku Jana M. o stwierdzenie nabycia spadku po Zofii M., po rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym zagadnienia prawnego przekazanego przez Sąd Wojewódzki w Krakowie postanowieniem z dnia 28 listopada 1967 r. do rozstrzygnięcia w trybie art. 391 k.p.c.:"Czy przepis art. 1065 zdanie drugie k.c. nie wyłącza zasady przyrostu z art. 965 k.c.?"postanowił udzielić następującej odpowiedzi:Przepis art. 1065 zdanie drugie k.c. nie wyłącza zasady przyrostu z art. 965 k.c. Uzasadnienie faktyczneStosownie do art. 1065 (zdanie drugie) k.c., jeśli gospodarstwo rolne zostało przeznaczone w testamencie osobie nie odpowiadającej warunkom, dziedziczą je spadkobiercy ustawowi.Wątpliwość, jaką powziął Sąd Wojewódzki, sprowadza się do tego, czy przepis ten dotyczy tylko takiego stanu, gdy testator ustanowił tylko jednego spadkobiercę, który nie odpowiada warunkom, o których mowa w zdaniu pierwszym tego przepisu, czy też i takich sytuacji, gdy testator powołał kilku spadkobierców, z których niektórzy nie odpowiadają tym warunkom.Zagadnienie sprowadza się więc do tego, czy art. 1065 k.c. wyłącza stosowanie zasady przyrostu, przewidzianej w art. 965 k.c. Na pytanie to należy dać odpowiedź przeczącą.Stosownie do art. 965 przesłanki stosowania przyrostu są następujące:a)spadkobierca powołał kilku spadkobierców w testamencie,b)jeden z nich nie może lub nie chce być spadkobiercą,c)spadkodawca nie wyraził w tym względzie odmiennej woli, wyłączającej przyrost.Sformułowanie art. 1065 k.c. nie wskazuje, by przesłanki wyżej wymienione w jakikolwiek sposób były wyłączone w wypadku testamentowego dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Przeciwnie, wyraźne brzmienie art. 1065 k.c. wskazuje, że spadkobiercy ustawowi dziedziczą gospodarstwo rolne, jeżeli ustanowiony w testamencie spadkobierca nie odpowiada warunkom koniecznym do dziedziczenia tego gospodarstwa.Jeżeli jednak testator ustanowił dwu lub więcej spadkobierców gospodarstwa rolnego, a jeden z nich nie może tego gospodarstwa dziedziczyć z braku warunków, to mają zastosowanie ogólne zasady dotyczące dziedziczenia, do których stosowania odwołuje się art. 1058 k.c. W związku z tym jeżeli tylko niektóre z osób powołanych w testamencie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego nie odpowiadają wymaganym warunkom, to ich udziały przypadają pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku proporcjonalnym do przysługujących im udziałów.Tylko w sytuacji gdyby spadkodawca wyłączył w testamencie wyraźnie możliwość przyrostu, udziały tych spadkobierców przypadną spadkobiercom ustawowym odpowiadającym warunkom niezbędnym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego.Z powyższych zasad na przedstawione pytanie udzielono odpowiedzi jak w sentencji uchwały.