II CZ 66/68

Skład orzekającyPrzewodniczący: sędzia J. Majorowicz. Sędziowie: B. Łubkowski (sprawozdawca), W. Kuryłowicz.SentencjaSąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy z wniosku Heleny W. o zabezpieczenie spadku, na skutek zażalenia wnioskodawczyni na postanowienie Sądu Powiatowego w Chorzowie z dnia 8 lipca 1967 r.,odrzucił zażalenie.Uzasadnienie faktycznePaństwowe Biuro Notarialne w Chorzowie, w uwzględnieniu wniosku Heleny W., postanowieniem z dnia 6.III.1966 r. zabezpieczyło spadek po zmarłej Marii W. przez spisanie majątku ruchomego, zlecając dokonanie tego spisu komornikowi sądowemu. Komornik dokonał spisu ruchomości znajdujących się w mieszkaniu spadkobierczyni w dniu 6 grudnia 1966 r. i po raz drugi w dniu 12 grudnia 1966 r., a to na skutek zerwania plomb przez Stanisława W. z pomieszczenia zamkniętego przez komornika. Część rzeczy komornik przeniósł do mieszkania wnioskodawczyni, oddając je pod dozór męża wnioskodawczyni Władysława W.Uczestnik postępowania Stanisław W. wniósł zarzuty na czynności komornika dotyczące przeniesienia niektórych rzeczy potrzebnych mu do codziennego użytku oraz dotyczące karty rejestracyjnej samochodu, a nadto zgłosił wniosek o zmianę dozorcy spadku, podając na kandydata Józefa K.Państwowe Biuro Notarialne w Chorzowie postanowieniem z dnia 3 marca 1967 r. uchyliło częściowo czynności komornika, zarządzając wydanie części ruchomości uczestnikowi postępowania Stanisławowi W. oraz oddając przedmioty spadkowe pod dozór Józefa K.Sąd Powiatowy w Chorzowie postanowieniem z dnia 3 marca 1967 r. oddalił skargę wnioskodawczyni na powyższe postanowienie Państwowego Biura Notarialnego w Chorzowie.Postanowienie Sądu Powiatowego zaskarżyła zażaleniem wnioskodawczyni, domagając się jego zmiany i uchylenia postanowienia Państwowego Biura Notarialnego w Chorzowie z dnia 3 marca 1967 r.Sąd Wojewódzki w Katowicach przedstawił Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia następujące, budzące wątpliwości zagadnienie prawne:1. "Czy na postanowienie państwowego biura notarialnego rozstrzygające zarzuty na czynności komornika, dokonującego zabezpieczenie spadku oraz sporządzającego spis inwentarza, przysługuje skarga na czynności państwowego biura notarialnego, czy też zażalenie?2. Czy na postanowienie sądu powiatowego rozstrzygającego środek odwoławczy od postanowienia państwowego biura notarialnego wydanego w kwestii wniesionych zarzutów na czynności komornika w sprawie zabezpieczenia spadku i sporządzenia spisu inwentarza przysługuje zażalenie do sądu wojewódzkiego?"Uzasadnienie prawneSąd Najwyższy, przejąwszy sprawę do rozpoznania, zważył, co następuje:Instytucja zabezpieczenia spadku ma na celu (art. 634 k.p.c.) ochronę rzeczy lub praw spadkowych przed ich naruszeniem, a przede wszystkim przed ich usunięciem, uszkodzeniem, zniszczeniem lub nie usprawiedliwionym rozporządzeniem. Instytucja ta zatem zbliżona jest do instytucji zabezpieczenia powództwa i podobnie jak ona dzieli się na dwie fazy:1)na postępowanie dotyczące samego zabezpieczenia spadku i2)na postępowanie dotyczące jego wykonania.W dekrecie o postępowaniu spadkowym z dnia 8.XI.1946 r. granice między postępowaniem w sprawie samego zabezpieczenia spadku a postępowaniem dotyczącym jego wykonania były przeprowadzone tak ściśle, że innym organem był organ rozstrzygający o zabezpieczeniu spadku, a do innego organu należało wykonanie zabezpieczenia spadku. O zabezpieczeniu spadku według tego dekretu rozstrzygał sąd spadkowy, natomiast wykonanie postanowienia sądu należało do komornika sądowego lub notariusza.Przepisy art. 633 i nast. k.p.c. również przeprowadzają granicę między samym zabezpieczeniem spadku a postępowaniem dotyczącym wykonania tego zabezpieczenia, zezwalają jednak na wykonanie postanowienia o zabezpieczeniu spadku przez państwowe biuro notarialne, które wydało postanowienie w sprawie zabezpieczenia spadku. Mimo jednak dopuszczalności wykonania postanowienia o zabezpieczeniu spadku przez państwowe biuro notarialne - inne przepisy regulują sprawę samego zabezpieczenia spadku, a inne przepisy dotyczą sprawy wykonania takiego zabezpieczenia.Wobec tego nieco odmiennie uregulowany został tryb zaskarżenia postanowienia wydanego w sprawie zabezpieczenia spadku oraz inaczej uregulowano możność zaskarżenia czynności dotyczących sprawy wykonania postanowienia o zabezpieczeniu spadku.W szczególności z mocy art. 630 § 2 k.p.c. na wszelkie czynności państwowego biura notarialnego, a więc zarówno na postanowienie w sprawie zabezpieczenia spadku, jak i na czynności w sprawie wykonania zabezpieczenia spadku, w tym także na postanowienie rozstrzygające zarzuty na czynności komornika (§ 2 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Ministra Sprawiedliwości z dnia 1.X.1966 r. - Dz. U. Nr 43, poz. 258) - przysługuje uczestnikowi postępowania skarga do sądu powiatowego. Orzeczenie sądu powiatowego nie podlega dalszemu zaskarżeniu (kończy ostatecznie postępowanie) w wypadku, gdy zaskarżenie dotyczy czynności w sprawie wykonania zabezpieczenia spadku, natomiast orzeczenie sądu powiatowego podlega dalszemu zaskarżeniu w drodze zażalenia, jeżeli zaskarżenie dotyczy samego zabezpieczenia spadku. Wynika to z treści art. 635 k.p.c., który reguluje wyłącznie kwestię samego zabezpieczenia spadku, przy czym § 4 tego artykułu wyraźnie określa, że zażalenie przysługuje na postanowienie sądu (powiatowego) wydane "w sprawie zabezpieczenia spadku", a nie w sprawie jego wykonania.W związku z wysuniętymi przez Sąd Wojewódzki wątpliwościami co do rodzaju środka odwoławczego od postanowień państwowego biura notarialnego rozstrzygających zarzuty wniesione na czynności komornika należy wyjaśnić, że kodeks postępowania cywilnego w przepisach ogólnych regulujących postępowanie przed państwowymi biurami notarialnymi przewiduje (art. 630 § 2) wyłącznie "skargę", a nie "zażalenie" na czynności tych biur. Przepisy szczególne regulujące zabezpieczenie spadku i spis inwentarza oraz wykonanie zabezpieczenia spadku nie wprowadziły żadnych zmian w tym zakresie. Okoliczność, że państwowe biuro notarialne w pewnych wypadkach rozstrzyga postanowieniem, nie ma istotnego znaczenia, gdyż pojęcie "czynności" z art. 630 § 2 k.p.c. jest pojęciem szerszym i mieści w sobie również pojęcie "postanowienia".Reasumując, należy stwierdzić, że na czynności państwowego biura notarialnego, a więc i na postanowienie tego biura zarówno w sprawie zabezpieczenia spadku, jak i w sprawie wykonania tego zabezpieczenia, przysługuje wyłącznie skarga do sądu powiatowego. Postanowienie sądu powiatowego rozstrzygające skargę na czynności państwowego biura notarialnego podlega dalszemu zaskarżeniu w drodze zażalenia tylko wtedy, gdy dotyczy skargi na postanowienie tego biura, wydanego w sprawie zabezpieczenia spadku, a nie w sprawie wykonania zabezpieczenia spadku.W niniejszej sprawie zaskarżenie dotyczy nie sprawy samego zabezpieczenia spadku, lecz czynności dotyczących wykonania postanowienia zabezpieczającego spadek. Na postanowienie Sądu Powiatowego w Chorzowie z dnia 9 lipca 1967 r. nie przysługuje zatem zażalenie z art. 635 § 4 k.p.c. do Sądu Wojewódzkiego.Z tych względów Sąd Najwyższy z mocy art. 375, 397 § 2 k.p.c. odrzucił zażalenie wnioskodawczyni, jako niedopuszczalne.